રહી ગઈ મુજ દોસ્તોની આબરૂ,
મેં મુસીબતમાં મદદ માંગી નહીં.

મરીઝ

લયસ્તરો બ્લોગનું આ નવું સ્વરૂપ છે. આ બ્લોગને  વધારે સારી રીતે માણી શકો એ માટે આ નિર્દેશિકા જોઈ જવાનું ચૂકશો નહીં.

Archive for અછાંદસ

અછાંદસ શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર), સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.

કાંચળી - મનીષા જોષી
માફ કરી દીધેલો સમય - મનીષા જોષી
શૂન્યતા - માલા કાપડિયા
- (અનામી) (સંસ્કૃત) અનુ. સુરેશ દલાલ
- લાભશંકર ઠાકર
- સુરેશ દલાલ
-- - સાનાઉલ હક - અનુ.નલિની માડગાંવકર
-મળશે ત્યારે - જગદીશ જોષી
...અથવા પ્રભુ તું ન મળે તો સારું - દિનેશ દલાલ
...એટલે - વિપિન પરીખ
'અથાતો ભક્તિ જીજ્ઞાસા' પુસ્તકમાંથી - ઓશો
'મા' સિરિયલ - કીર્તિકાંત પુરોહિત
'મિત્ર'ને છરી પાછી આપતાં - એલ્ડર ઓલસન
'સૂર્યને શિક્ષા કરો' - લાભશંકર ઠાકર
(-) - કિશોર શાહ
(-) - યોગેશ જોષી
(-) - લતા હિરાણી
(-) - લાભશંકર ઠાકર
(-) કબીર અનુ. મોહનદાસ પટેલ
() - કપિલા મહેતા
() - મીના છેડા
() - સુરેશ દલાલ
()- મીના છેડા
(અછાંદસ) કિરણસિંહ ચૌહાણ
(આકર્ષણ) - શેશ્લો મિલોશ
(આખરની તૈયારી) - વિપિન પરીખ
(આમ તો) સુરેશ દલાલ
(આહ ! આલિંગાઈ કવિતા) - ચંદ્રકાંત શાહ
(ઇનકાર) - અનામી (ગ્રીક) (અંગ્રેજી અનુ.: ડુડલી ફિટ્સ) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(ઇનકાર) - ભાગ : ૨
(ઈરાદો) - લાભશંકર ઠાકર
(ઉસ્તાદ) - જયશ્રી ભક્ત
(એકબીજાને) - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ. સુશીલા દલાલ)
(એકલો) રાજેશ પંડ્યા
(કદ) - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
(કશુંક) - કિશોર શાહ
(કાવ્ય) - રાજેશ પંડ્યા
(કિતાબ) - અમૃતા પ્રીતમ
(કોશિશ) - ડૉ. રાધિકા ટિક્કુ
(ગીત) - લેનર્ડ કોહેન
(જીવી શકીશ ?) - આર.એસ.દૂધરેજિયા
(તૈયાર છું) - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, અનુ.: શૈલેશ પારેખ
(નાનકડું ચિનાર) - અજ્ઞાત (ઇજિપ્ત) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(પંખી) - સિલાસ પટેલિયા
(પુષ્પગુચ્છ)- ગુલાબ દેઢિયા
(પૈસો) - હેનરી મિલર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(બુદ્ધ) - બોધિસત્વ
(ભિખારી) - કૈલાસ વાજપેયી (અનુ. નલિની માડગાંવકર)
(મારું દુઃખ) - રાવજી પટેલ
(મારું હૃદય) - ડોરથી લાઇવસે (અનુ. શીરીન કુડચેડકર)
(રસોઇ) - કુમાર અંબુજ (અનુ. ? )
(લહેર પડી ગઈ, યાર!) - ચંદ્રકાંત બક્ષી
(સતત) - પન્ના નાયક
(સત્ય અને બળ) - રધુવીર ચૌધરી
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન')
(સૌભાગ્યવતી યાદ) -પન્ના નાયક
(હજીય) - રાજેશ પંડ્યા
~ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય
~ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય
~ - ક્વાસિમોદો (અનુ. નલિન રાવળ)
૧૫મી ઑગસ્ટ, ૧૯૪૭ - ઉમાશંકર જોશી
DISTANCE - વિપિન પરીખ
Divorcee !! - નેહા પુરોહિત
It is too clear - Joshu
never be for or against - Sen-t'san
No more moon in the water ! - Chiyono [ ઝેન સાધ્વી ]
no-mind
Schizophrenia - અશરફ ડબાવાલા
Suchness - Lao-tzu [ trans.- Dr D T Suzuki ]
The crescent moon: પ્રતિપદા - ઉશનસ્
The Shadow –Walter de la Mare – અનુ. - દેવિકા ધ્રુવ
What will you do, God, when I die? - Rainer Maria Rilke
Zen poem - Foyan
ओस की बुंदो पर - नेहल
जागो - source - ओशो
पतंग पर कविता - मनोज श्रीवास्तव
मधुशाला : ०३ : मकान की ऊपरी मंज़िल पर - गुलज़ार
मधुशाला : ०४ : वसीयत - अज्ञेय
मधुशाला : ०९ : रामदास - रघुवीर सहाय
मापदंड बदलो - दुष्यंत कुमार
અ-પ્રતિભાવ - જગદીશ જોષી
અ-બોધકથા – ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
અકડુ ઈતિહાસ - હાવર્ડ ઓલ્ટમેન (અનુ. ધવલ શાહ)
અંગત અંગત : ૦૧ : સ્વપ્નાના ભાગીદારોનું ઋણ
અંગત અંગત : ૧૩ : વાચકોની કલમે - ૦૯
અછાંદસ - પન્ના નાયક
અછાંદસ - સુરેશ દલાલ
અજાણ વિદ્યા - ધીરુ મોદી
અજાણ્યો નાગરિક -ડબ્લ્યુ. એચ. ઑડેન (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
અજ્ઞાત સૈનિકની કબર - અબ્દુલ્લા પેસિઉ (અનુ. અનિલ જોશી)
અડધે રસ્તે - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ. ઉષા પટેલ)
અંતર - સંદીપ ભાટિયા
અંતરાલોક - સમીર રાય ચૌધરી (અનુ. નલિની માંડગાવકર)
અતિક્રમવું - શિશિર રામાવત
અતિથિગૃહ - રૂમી (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
અંતિમ ઈચ્છા - જિતેન્દ્ર વ્યાસ
અથાણું અને અંધકાર - મનીષા જોષી
અંધકાર - સુરેશ જોષી
અંધારપટ - મીનાક્ષી કૈલાશ પંડિત
અંધારું - પુરુરાજ જોષી
અંધારું - પુરુરાજ જોષી
અનુભવ - જગદીશ જોષી
અનુભૂતિ - એષા દાદાવાલા
અનુભૂતિ... - મણીન્દ્ર રાય
અને – હેમેન શાહ
અપેક્ષા - પન્ના નાયક
અફર નિયમ - જ્હોન પોવેલ
અભાવ - ગુણવંત શાહ
અભિસાર - સુનંદા ત્રિપાઠી (ઊડિયા) (અનુ: ઉત્પલ ભાયાણી)
અમદાવાદ - રાધેશ્યામ શર્મા
અમસ્તું - લાભશંકર ઠાકર
અરણ્ય-રુદન - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
અરીસો મઢેલ શયનખંડ... - રીના બદિયાણી માણેક
અરે, કોઈ તો..... - જગદીશ જોષી
અર્ધસત્ય - દિલીપ ચિત્રે (અનુ. ધવલ શાહ)
અર્પણ-કાવ્ય - બર્ટ્રાંડ રસેલ
અલ્લાહ !
અવદશા - વિપિન પરીખ
અશબ્દ રાત્રિ - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
અશ્વમેધયજ્ઞ - અમૃતા પ્રીતમ
અસાધારણ પળ - કેનેથ વ્હાઈટ
અહીં હું આ કરી રહ્યો છું - લિયોનાર્ડ કોહેન (અનુ. જગદીશ જોષી)
આ ચાર ક્ષણ - રમેશ પાનસે (અનુ. જયા મહેતા)
આ વખતે નહીં - પ્રસૂન જોશી
આ હવા - પ્રવીણ ગઢવી
આકાશ - ચિનુ મોદી
આકાશનો સોદો - ચંદ્રકાન્ત શેઠ
આંખની સામે ઊભરાય છે દ્રશ્યો - શ્રીનાથ જોશી
આખરની કમાઈ - કુસુમાગ્રજ (અનુ.જયા મહેતા)
આખરી દેવતાઓ - ગાલવે કિન્નલ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
આજકાલ - વેદ રાહી (ડોગરી) અનુ. નૂતન જાની
આજની રાત હું ઉદાસ છું - હરીન્દ્ર દવે
આત્મની આરામગાહે - મકરંદ દવે
આત્મમિલન - અમૃતા પ્રીતમ
આત્મવંચના – બ્રહ્મોત્રી મોહંતી (ભાષા: ઉડિયા) (અનુવાદ: જયા મહેતા)
આદિ ધર્મ - અમૃતા પ્રીતમ
આધુનિક વધસ્તંભ - વાસુદેવ નિર્મળ
આનંદની કવિતા - યશવંત વાઘેલા
આનંદલોક - કુસુમાગ્રજ
આપણા ખીસાના પાકીટમાં (મરાઠી) - વર્જેશ સોલંકી (અનુ. અરુણા જાડેજા)
આપણે - મનસુખ લશ્કરી
આમંત્રણ - ઓરિયાહ માઉન્ટન ડ્રીમર (અનુ. ઋષભ પરમાર)
આયામ - મનિષા જોષી
આરોપી - હોર્સ્ટ બીનેક
આવ મારી પાસે - એન વિલ્કિન્સન (અનુ. અપૂર્વ કોઠારી)
આવજે મિત્ર - સરજી એસિનિન
આવતા ભવે - વિપિન પરીખ
આવશે દિવસો કવિતાના - (રશિયન) મારિના ત્સ્વેતાયેવા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
ઇન્દ્રિયોપનિષદ - જગદીશ જોષી
ઈચ્છાકુંવરી - સરૂપ ધ્રુવ
ઈથાકા - સી. પી. કેવેફી
ઈર્શાદગઢ : ૦૩ : અછાંદસ : મારું મૃત્યુ - ચિનુ મોદી
ઈસુ તથા શ્રી મોહનદાસ ગાંધીને - વિપિન પરીખ
ઉદભવ–પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
ઉદાસી - વિપાશા
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૭: કવિની ઇચ્છા
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૮: આગ અને હિમ
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૯: માઈલોના માઈલો મારી અંદર - ઉમાશંકર જોશી
ઉમાશંકર વિશેષ :૧૧: પ્રશ્નો - ઉમાશંકર જોષી
ઊઠબેસ - અનામી (અનુ. હરિવલ્લભ ભાયાણી)
ઊલટી રમત - તસલીમા નસરીન (અનુ. સોનલ પરીખ)
ઋણાનુબંધ -અખિલ શાહ
એ જ આવશે ! - ચંદ્રકાંત શેઠ
એ જ રાત - યાનિસ રિતસોસ
એ જિંદગી - ઉશનસ્
એ મુસાફર હશે એકલો - હરીન્દ્ર દવે
એ લગભગ ઈશ્વર છે, તારી સાથેનો પુરુષ - સેફો (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
એ લોકો - પ્રિયકાંત મણિયાર
એ લોકો - વિપિન પરીખ
એ લોકો મને નહીં મારી શકે - વિપિન પરીખ
એ શહેર - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
એક આશીર્વાદ - દુષ્યંતકુમાર
એક કવિતા - જ્યોતિષ જાની
એક કવિતા પૂરી કરું છું કે - સંસ્કૃ તિરાણી દેસાઈ
એક કાવ્ય - બાબુ સુથાર
એક કાવ્ય - મનીષા જોશી
એક કાવ્ય - મનીષા જોષી
એક કાવ્ય - લાભશંકર ઠાકર
એક ક્ષણ -માધવ રામાનુજ
એક ઘરડી સ્ત્રી - અરુણ કોલાટકર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એક જૂની ઘટના - શીતલ મહેતા
એક ટૂંકો પરિચય - વિપિન પરીખ
એક ટેલિફોન ટોક - ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
એક પંખીને કંઈક - ઉમાશંકર જોષી
એક પગલાની પીછેહઠ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ (અનુ. જગદીશ જોષી)
એક પ્રશ્નપત્ર - ઉદયન ઠક્કર
એક મજાનું ગીત હું જાણતો હતો - સ્ટિફન ક્રેન (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એક સંદેશો - રાજેન્દ્રસિંહ રાયજાદા
એક સવારે - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
એક સુસ્ત શરદની રાતે - નિનુ મઝુમદાર
એકલતા - જગદીશ જોષી
એકલવાયો - હરીન્દ્ર દવે
એકલો - નિરંજન ભગત
એકાકી - યજ્ઞેશ દવે
એકાદ વાર - પન્ના નાયક
એક્શન રિપ્લે…! -એષા દાદાવાળા
એને તમે શું કહેશો ? - પન્ના નાયક
એરંડો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
એવા દેશમાં - વિપિન પરીખ
ઑફિસ મૈત્રી - ગેવિન એવર્ટ (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
ઓપરેશન પહેલાંની રાત -વિપિન પરીખ
ઓળખ - ભગવતીકુમાર શર્મા
ઓળખાણ - શકૂર સરવૈયા
કક્કાજીની અ-કવિતા - ચંદ્રકાંત શેઠ
કદ - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ. જયા મહેતા)
કદાચ -વિપિન પરીખ
કબાટમાંનાં પુસ્તકો - શંકર વૈદ્ય (અનુ. અરુણા જાડેજા)
કબૂલાત -'આદિલ' મન્સૂરી
કબૂલાત - 'આદિલ' મન્સૂરી
કબૂલાત - કુસુમાગ્રજ (અનુ.: સુરેશ દલાલ)
કલિંગ - શ્રીકાંત વર્મા
કળાનો અંત - રેઈનર કુંજે
કવચ - હરીન્દ્ર દવે
કવિ - રિલ્કે ( અનુવાદ - ચંદ્રકાંત દેસાઈ)
કવિતા - અમૃતા પ્રીતમ
કવિતા - એન્તુનિન બાર્તૂશેક - અનુ. અનિરુદ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
કવિતા - જયન્ત પાઠક
કવિતા - પન્ના નાયક
કવિતા - પન્ના નાયક
કવિતા : બ્રેસ્ટ કેન્સરની - એષા દાદાવાળા
કવિતા ન કરવા વિશે કવિતા - જયન્ત પાઠક
કવિતા પોતાને ઘરે ગઈ - વિજય નામ્બિસન (અનુ - ઉદયન ઠક્કર)
કવિતા બાબત બેએક વાતો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
કવિતા વિશે ત્રણ રચનાઓ - જયન્ત પાઠક
કવિતાની તાકાત - મદન ગોપાલ લઢા (અનુ. સુશી દલાલ)
કવિનું શબ - મનમોહન નાતુ
કવિનો હાથ - નલિન રાવળ
કંસારા બજાર - મનીષા જોષી
કાઈપો ! - રમેશ પારેખ
કાગળ -સુરેશ દલાલ
કાગળ - રમણીક સોમેશ્વર
કાગળ - રમણીક સોમેશ્વર
કાચનો પ્યાલો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
કાઝાનઝાકીસ - અમૃતા પ્રીતમ
કાફલો - સદાશિવ વ્યાસ
કાલે- -સુરેશ હ. જોશી
કાળ - ધીરેન્દ્ર મહેતા
કાળને - : મહેન્દ્ર અમીન
કાવ્યત્રયી - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
કિંમત - જયશ્રી ભક્ત
કીડી - મનહર મોદી
કૂંજ પંખી - નલિન રાવળ
કૂર્માવતાર – પન્ના નાયક
કૅન્વાસ - હેમેન શાહ
કેટલાક તડકા કેટલા આકરા હોય છે - સૌમ્ય જોશી
કેટલાંક બાળકો - નરેન્દ્ર સક્સેના (અનુ. નૂતન જાની)
કેમે કર્યો આ હાથ - જગદીશ ત્રિવેદી
કેળવણી - જિજ્ઞાસુ દક્ષિણી 'પેસિફિક'
કોઈ તો કહો !
કોઈ વચન પાળતું નથી - સુનીલ ગંગોપાધ્યાય
કોરો કાગળ - વિજય જોષી
ક્યારેક - સોનલ પરીખ
ખાતરી - એડવિન મૂર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ખાલી ખુરશી - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ખાલી જગા - અમૃત પ્રીતમ (અનુ. - હરીન્દ્ર દવે)
ખેલૈયો - પલ્લવી ભટ્ટ
ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો - એન્ટૉનિયો મકાડો (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગજરો - રમેશ પારેખ
ગદ્ય કાવ્ય - પન્ના નાયક
ગધેડીના - રમેશ પારેખ
ગયા તે ગયા - દિવા ભટ્ટ
ગાંધીજી - પ્રભુ પહાડપુરી
ગાંધીજી - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
ગામડાનું બજાર - ગિરીશ પરીખ
ગીત-સરોવર - અનિલ જોશી
ગીતાંજલિ - 21 -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૧: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૨: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૪: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ – પુષ્પ:૦૩: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલી - 67 -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ગુજરાતથી દૂર ભૂરી કવિતા જીવતો કવિ -ચંદ્રકાંત શાહ
ગુણગાન - નગીન મોદી
ગુમાઈ છે - ઉદયન ઠક્કર
ગેઈશા ગીત ~ અનામી (અનુ. જયા મહેતા)
ગેરહાજરી - અબુ અલ બક્ર તુર્તુશી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
ગોઝારી વાવ - મનીષા જોશી
ગોપીસંદેશ - અનુ. ડૉ. હરિવલ્લભ ભાયાણી
ગોવાલણ - ઇન્દિરા સંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)
ગૌરવ - દિનેશ કોઠારી
ઘડપણ - કિરણસિંહ ચૌહાણ
ઘણીવાર એક વ્યથા - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
ઘર - નિરંજન ભગત
ઘર અશ્રુનું - નિર્મિશ ઠાકર
ઘર-બંદર - લિન શિલ્ડર - અનુ. જગદીશ જોષી
ઘાસ - કાર્લ સેન્ડબર્ગ
ચંદ્ર - કુસુમાગ્રજ
ચંદ્રકાંતનો ભાંગી ભુક્કો કરીએ... - ચંદ્રકાંત શેઠ
ચંદ્રમા - ઇંડિથ સોય્ડરગ્રાન (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
ચહું - માસુહિતો (અનુ. મકરન્દ દવે)
ચાંદની (મોનો-ઈમેજ) -મધુ કોઠારી
ચાની દુકાનમાં - સુનીલ ગંગોપાધ્યાય
ચાલ - જગદીપ સ્માર્ત
ચાલતા ચાલતા - રોબર્ટ બ્રાઉનિંગ હેમિલ્ટન
ચાલો– અનિરુધ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
છળી મરે છે તરસ - મનીષા જોશી
છિદ્રો - મૂકેશ વૈદ્ય
છે ? - કરસનદાસ માણેક
છોડવી દોહ્યલી - હરિવલ્લભ ભાયાણી
જખ્મો - યેવતુશેન્કો (રશિયા)(અનુ- મહેશ દવે)
જંગલીને - એલ્ઝ લાસ્કર-શુલર (જર્મન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
જંજાળ - શ્વેતલ શરાફ
જતાં જતાં – વિપિન પરીખ
જબ ભી ઘર સે બાહર જાઓ - નિદા ફાઝલી
જમીનમાંથી હાથ જોડીને - સુધીર દેસાઈ
જલાશય - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
જળપરી અને દારૂડિયાઓની દંતકથા - પાબ્લો નેરુદા (અનુ. ઉદયન ઠક્કર)
જાન્યુઆરી ૩૦ - ઉમાશંકર જોશી
જીભતર - દિલીપ ઝવેરી
જીવન રેખ- ઇન્દ્ર શાહ
જીવી ગયો હોત - જયન્ત પાઠક
જુદાઈ - શેરકો બીકાસ (ઇરાકી કૂર્દીશ) (અનુ.:હિમાંશુ પટેલ)
જુવાનીમાં - વિંદા કરંદીકર (અનુ. જયા મહેતા)
જે ક્ષણે- હરીન્દ્ર દવે
જેનો જવાબ મળે એવી પ્રાર્થના - અના કામિએન્સ્કા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
જેલીફિશ - મરિઆન મૂર (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
જેસલમેર - ગુલામ મહોમ્મદ શેખ
જ્ઞાનપિપૂડી - મેરી ઓલિવર
જ્યારે આપણે પ્રેમ કરીએ છીએ - મંગેશ પાડગાંવકર, અનુ. સુરેશ દલાલ
ઝાકળ – અબ્દુલ ગફાર કાઝી
ઝાકળબુંદ : _૧૦ : ‍મારો સૂર - લતા હિરાણી
ઝાકળબુંદ : _૧૨ : કેક - હિરલ ઠાકર 'વાસંતીફૂલ' ‍
ઝાકળબુંદ : ૭ : ઊર્મિચિત્રો - ઊર્મિ
ઝેન કવિતા - અનામી (અનુ. કિશોર શાહ)
ઝેન કાવ્યો - અનુ. કિશોર શાહ
ઝેન મુક્તક - અનુ. કિશોર શાહ
ટચૂકડી જા X ખ - ઉદયન ઠક્કર
ટૂંકા અરીસામાં -શ્યામ સાધુ
ઠાકોરજી - મા - હસમુખ પાઠક
ડેથ સર્ટિફિકેટ...! - એષા દાદાવાળા
ડોકટરની પ્રાર્થના - કુંદનિકા કાપડિયા
ડોશી - રમેશ પારેખ
ઢીંચણ પર માખી - રાવજી પટેલ
ઢીંચણ પર માખી બેઠીને... - રાવજી પટેલ
તકિયો - પુ.શિ.રેગે
તડકાનો ટુકડો - યોગેશ જોષી
તને ચાહવી છે મારે તો - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
તને મેં ઝંખી છે - -સુન્દરમ
તમે - અનિરુદ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
તમે : એક યાત્રા - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ.સુશીલા દલાલ)
તમે કહો તો - આશા ગોસ્વામી
તમે તો ધારી લીધું છે ને - ચંદ્રા
તળમાં ઊતર્યું તળાવ - રમણીક અગ્રાવત
તા. ૧૫-૧૧-૬૩ - રાવજી પટેલ
તાજા શાકભાજી - ક્રિસ્ટીન બર્કી-એબટ
તારા ગયા પછી – અશ્વિની બાપટ
તારા દૂર દૂરના પ્રવાસે નીકળ્યો હતો હે પૃથ્વી ! - ઉશનસ્
તારા પગ - પાબ્લો નેરુદા
તારા વિના - સુરેશ દલાલ
તારી ગુલાબી હથેળી - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના [ હિન્દી ] - અનુ- સુરેશ દલાલ
તારે ખાતર - રાબિયા
તું - સુરેશ દલાલ
તું - સુરેશ ભટ્ટ
તું એકલી નથી - વસંત આબાજી ડહાકે (અનુ. જયા મહેતા)
તું મને ના ચહે - હરીન્દ્ર દવે
તું વરસે છે ત્યારે - રઘુવીર ચોધરી
તુકારામ અને શેક્સપિયર - વિંદા કરંદીકર
તે રહેતી હતી વણકચડાયેલા રસ્તાઓ વચ્ચે - વિલિયમ વર્ડ્સવર્થ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
તેઓ - અશોક વાજપેયી
તો કહેજો... - દલપત પઢિયાર
તો પણ - કુસુમાગ્રજ
તો ફરી ? - અજ્ઞેય -અનુ.- હસમુખ દવે
ત્યાં - સોદો (અનુ.કિશોર શાહ)
ત્યારથી - વિપિન પરીખ
ત્યારે - પંકજ વખારિયા
ત્રણ ગોળીઓ - કીર્તિકુમાર પંડ્યા
ત્રયી - દુર્ગાચરણ પરિડા (અનુ. ભોળાભાઈ પટેલ)
થાય છે - પન્ના નાયક
થોડીક વારમાં - કાસા
થ્રી ઓડેસ્ટ વર્ડસ - વિસલાવા ઝિમબોર્સ્કા
દરવાજામાં આંગળાં - ડેવિડ હૉલબ્રુક (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
દરિયાઈ શંખ - ડીક સટફેન
દર્પણ - ચંદુ મહેસાનવી
દસ આંગળીઓ - વિપાશા
દાઢી દા.ત. સિતાંશુ યશશ્ચંદ્રની - ઉદયન ઠક્કર
દામ્પત્ય - ચંદ્રેશ ઠાકોર
દાવો -પન્ના નાયક
દિલ ભલા, આપણે એને ભૂલી જઈશું - એમિલી ડિકિન્સન
દીકરાને......- સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
દીકરી - મીનાક્ષી કૈલાસ પંડિત
દીકરી - શેફાલી રાજ
દીકરીનાં તેરમા વર્ષે...! - એષા દાદાવાલા
દીપકાવ્ય - રમેશ પારેખ
દીવાદાંડીઓ - યામામોતો તારો [ જાપાન ] - અનુ-વેણીભાઈ પુરોહિત
દીવાનખાનામાં
દીવાલ - હસમુખ પાઠક
દુકાળ - રામચન્દ્ર પટેલ
દેવ બન્યા તે પહેલાં... - મનીષા જોષી
દેવ બન્યા તે પહેલાં..... - મનીષા જોષી
દૈવી કીમિયાગર - શ્રી અરવિંદ - અનુ-હરીન્દ્ર દવે
દ્વિધા - જાવેદ અખ્તર
ધન્ય - નરેન્દ્ર મોદી
ધસી જજે ! - મેરી ઓલિવર
નગર એટલે - શ્રીકાંત માહુલીકર
નજર - સારા ટિસડેઇલ (અનુ. જયા મહેતા)
નદી - જગદીશ જોષી
નદીની છાતી પર - યોસેફ મેકવાન
નળસરોવર - ઈન્દુકુમાર ત્રિવેદી
નવનિર્માણ - રૂમી - અનુ-વસંત પરીખ
નહીં રહે ?? -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર અનુ- ઉમાશંકર જોશી
ના રસ્તા કે ના ઝરણાં
નાનપણમાં - રમેશ પારેખ
નિજાનંદ : આરંભ ક્યાં, અંત ક્યાં? - મેરી ઓલીવર ( ભાવાનુવાદ: ચંદ્રેશ ઠાકોર)
નિદાન - ફિલિપ ક્લાર્ક
નિરાંત - કુસુમાગ્રજ
નિર્માણ - પ્રીતમ લખલાણી
ન્યાય-દંડ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર [ અનુ - નગીનદાસ પારેખ ]
પક્ષી ગાતું નથી -પુ.શિ.રેગે
પંખી - રાજેન્દ્ર પટેલ
પગફેરો - એષા દાદાવાળા
પગલું - આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન (અનુ. રમણીક અગ્રાવત)
પછાત માણસ - સર્વેસ્વરદયાલ સક્સેના
પડછાયા - ઉદયન ઠક્કર
પડછાયો - પ્રવીણ ગઢવી
પતંગનો ઓચ્છવ - રમેશ પારેખ
પથ્થર - ફૂયુહિકા કિટાગાવા - અનુ. જગદીશ જોષી
પથ્થરો તળે - સિતાંશુ યશશ્ચન્દ્ર
પરમ આનંદ - હેયડન કરુથ
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૪: બધાં મરણ - હરમન હૅસ - અનુ.હરીન્દ્ર દવે
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૬ : મ્રત્યુ તું એક કવિતા છે - ગુલઝાર
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૭: મરણ પ્રસંગ - રુમી
પરિચય - પ્રીતમ લખલાણી
પરિપક્વતા - વિપિન પરીખ
પવનની ઉતાવળ– ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા
પહેલા એ લોકો... - માર્ટિન નાઈમુલર
પહેલાં જેવું - જયન્ત પાઠક
પહેલો બરફ - આન્દ્રે વૉઝ્નેસેન્સ્કી
પાંખ - ચંદ્રેશ ઠાકોર
પાંચમી દીવાલ - રીના માણેક
પાંડોબા અને મેઘધનુષ્ય - ઉદયન ઠક્કર
પાણી એક રોશની છે - કેદારનાથ સિંહ અનુ-સુશી દલાલ
પાણીની કૂંચી - ઑક્તાવિયો પાઝ (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
પિંજરું - પન્ના નાયક
પિતાજી ઘરે પાછા ફરતા - દિલીપ ચિત્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પુનઃ - વિપિન પરીખ
પુનરાગમન – શ્રીકાન્ત વર્મા
પૂર - વિપિન પરીખ
પૂર્વગ્રહ - શમ્સુર રહેમાન (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
પૂર્વજન્મ - પ્રીતમ લખલાણી
પૂર્વાવસ્થા - રઘુવીર ચૌધરી
પોસ્ટમોર્ટમનો રિપોર્ટ - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
પ્યાદું - કોન્સ્ટન્ટિન કવાફી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
પ્ર ક ભુ વિ - ઉમાશંકર જોશી
પ્રકરણ 36 - તાઓ-તે-ચિંગ - લાઓ ત્ઝુ અનુ- નગીનદાસ પારેખ
પ્રણયવિવાદ - વિલિયમ સ્ટ્રોડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રતિક્ષા – પ્રીતિ સેનગુપ્તા
પ્રતિજ્ઞા - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર અનુ-નગીનદાસ પારેખ
પ્રતિબદ્ધ - હિમાંશુ વ્હોરા
પ્રતીતિ -પન્ના નાયક
પ્રદક્ષિણા - મનીષા જોષી
પ્રયત્ન - વિપિન પરીખ
પ્રવાહ - જગદીશ જોષી
પ્રશ્ન - મંગેશ પાડગાંવકર
પ્રશ્ન - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ.ઉમાશંકર જોશી
પ્રશ્નોપનિષદ - ગુણવંત શાહ
પ્રસવ - એમિલિયા હાઉસ (અનુ. અનિલ જોશી)
પ્રિય...ને, - જયા મહેતા
પ્રિસ્ક્રિપ્શન - હેમેન શાહ
પ્રેમ - જયા પ્રભા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
પ્રેમ - નગીન મોદી
પ્રેમ - પાબ્લો નેરુદા (અનુ. હેમન્ત દવે)
પ્રેમ - શેખ નુરુદ્દીન વલી
પ્રેમ અને કવિતા - અખિલ શાહ
પ્રેમ અને તર્ક - રૂમી - અનુ.વસંત પરીખ
પ્રેમ જ પ્રેમ - ડેરેક વોલ્કોટ
પ્રેમ પછી પ્રેમ - ડેરેક વૉલ્કોટ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રેમની પાર- ઓક્તોવિયો પાઝ - અનુ.- નલિન રાવળ
પ્રેમની વાર્તા - જયન્ત પાઠક
પ્રેમને કારણો સાથે - વિપિન પરીખ
પ્રેમસૂક્ત (અંશ) - હરીશ મીનાશ્રુ
ફકીર - પ્રીતમ લખલાણી
ફફડાટ - ઇન્દુકુમાર ત્રિવેદી
ફરી પાછું વૃક્ષ - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર મહેતા
ફરી વાર મારું શહેર જોતા - શ્વેતલ શરાફ
ફૂટપટ્ટી - વિપિન પરીખ
ફૂલદાની - ગુલાબ દેઢિયા
ફ્રાન્સિસ્કા - એઝરા પાઉન્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
બંદી - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ- નગીનદાસ પારેખ
બસ - કૃષ્ણ દવે
બાળકોના વોર્ડમાં એક માતા - વાડીલાલ ડગલી
બીક - ભાગ્યેશ જહા
બુરખો - પ્રવીણ જોશી
બે કાવ્યો - ડબલ્યુ એચ. ઑડેન (અનુ. હરીન્દ્ર દવે)
બે લઘુકાવ્યો - પન્ના નાયક
બે વૃક્ષ મળે ત્યારે - વિપિન પરીખ
બૉમ્બનો વ્યાસ - યેહુદા અમિચાઈ
બોલાવવા છતાંય - અરુણા રાય (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ભગવાન મહાવીર અને જેઠો ભરવાડ - સૌમ્ય જોશી
ભારતમહિમા - ન્હાનાલાલ
ભીંત / કાગળ - કમલ વોરા
ભીંત ઉપર - રાધિકા પટેલ
ભૂરા પતંગિયા - અખિલ શાહ
ભૂલ - ઓકતે રિફાત
મંજૂર -પીયુષ પંડ્યા 'જ્યોતિ'
મથુરાદાસ જેરામ - ઉદયન ઠક્કર
મધપૂડા - મનીષા જોષી
મધરાતે - અમૃતા પ્રીતમ
મધુર આશીર્વાદ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ- ઉમાશંકર જોશી
મધ્યવર્ગીય ગાર્ગી - ઇન્દિરા સંત
મન - ચિનુ મોદી
મનુષ્ય એક નદી છે - દિનેશ ડેકા ( અનુ. અનન્યા ધ્રુવ)
મને આવો ખ્યાલ પણ નહોતો - પન્ના નાયક
મને ક્ષમા કરજો - આદિ શંકરાચાર્ય
મને મળવાનો તારી પાસે સમય નથી - અનિલા જોશી
મને લાગે છે... - સેફો (ગ્રીક) (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
મમ્મીને - ઉષા એસ. (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મર્યાદાઓ - હોર્હે લૂઈસ બોર્હેસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
માઈલોના માઈલો મારી અંદર - ઉમાશંકર જોશી
માગણી - હરીન્દ્ર દવે
માણસ મરી જાય છે પછી - જયા મહેતા
માતૃભાષા - પન્ના નાયક
માન - મેલિસા સ્ટડાર્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
માનદેય - ભરત ત્રિવેદી
મારા હાથ - ઓક્તોવિયો પાઝ અનુ.- નલિન રાવળ
મારી કબર પાસે - મેરી એલિઝાબેથ ફ્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મારું આગણ, મારું ઝાડ - જાવેદ અખ્તર
મારું સરનામું - અમૃતા પ્રીતમ (અનુ. નૂતન જાની)
મારે માણસ નથી બનવું - નીરવ પટેલ
મારો અવાજ તારા લગી ન પહોંચે તો - અફઝલ અહમદ સૈયદ
મારો શામળિયો - નીરવ પટેલ
મિત્રને - હરીન્દ્ર દવે
મિત્રોના સવાલ - શ્રીકાંત વર્મા (અનુ. જીતેન્દ્ર બ્રહ્મભટ્ટ )
મીણબત્તી - પ્રીતમ લખલાણી
મુક્તક - વિપિન પરીખ
મુક્તિ - - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ-રમણલાલ સોની
મુક્તિ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ.નગીનદાસ પારેખ
મુક્તિ - સુનિલ ગંગોપાધ્યાય
મુંબઈ - વિપિન પરીખ
મૂળિયા - મનીષા જોશી
મૃત્યુ - જયંત પાઠક
મૃત્યુ -ચંદુ મહેસાનવી
મૃત્યુ : એક સરરિયલ અનુભવ - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
મૃત્યુને - પન્ના નાયક
મૃત્યુફળ - ઉમાશંકર જોશી
મેદાનની ઋતુ - (કાશ્મીરી) આગા શાહિદ અલી (અનુ. જ્યોત્સ્ના તન્ના)
મોર સાથે રમતી કન્યા - વિદ્યાપતિ (અનુવાદ: સુરેશ દલાલ)
મોસમ - ડેવિડ ઈગ્નાતો
મૌન - જોસેફ હાંઝલિક
મૌન - લતા હિરાણી
મૌનનો પડઘો : ૦૧: ચંદ્ર અને આંગળી - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૨ : કવિતા - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૩ : અસ્તિત્વ છે ઘર આપણું - હોફુકુ સૈકાત્સુ
મૌનનો પડઘો : ૦૪: ઓળખ - ફોયાન
મૌનનો પડઘો : ૦૫: મૂલ્યોનો ઉથલો - લાઓઝી
મૌનનો પડઘો : ૦૬: કુદરતી સર્જનશક્તિ - લાઓઝી
યાચના - ચન્દ્રકાન્ત ધલ
યાત્રા - યોગેશ જોષી
યાદી - અશ્વિની ધોંગડે
યુનિકોડ ઉદ્યોગ - પંચમ શુક્લ
યુવાગૌરવ: ૨૦૦૭: સૌમ્ય જોશી - વાવ
યુવાન ગૃહિણી - વિલિયમ કાર્લોસ વિલિયમ્સ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
રણ - વિપાશા મહેતા
રમેશ પારેખ - શબ્દ-સપ્તક : કડી ૨ : અછાંદસ કાવ્ય
રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - ગીતાંજલિ - 14
રસ્તા - વસંત ડહાકે [ મરાઠી ] - અનુ.સુરેશ દલાલ
રાખ - રધુવીર ચૌધરી
રાજઘાટ પર - હસમુખ પાઠક
રાતની હથેળી પર... - શહરયાર (ઉર્દૂ) (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
રાતે- - જયન્ત પાઠક
રાત્રિ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ અનુ - નિરંજન ભગત
રાત્રીની આંખોમાં - સુધીર દેસાઈ
રાધા - પુ. શિ. રેગે (અનુ. સુરેશ દલાલ)
રાહ જોઉં છું - પ્રફુલ્લ રાવલ
રીત - પરાગ ત્રિવેદી
રુમી
રૂપકો - સિલ્વિયા પ્લાથ
રોજ -આર.એસ.દૂધરેજિયા
લઘુકાવ્ય - કાસા (અનુ.સુરેશ દલાલ)
લઘુકાવ્ય -ગુરુનાથ સામંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)
લઘુકાવ્ય- હર્ષદ ત્રિવેદી
લઘુકાવ્યો - મિકાતા યામી (અનુ. : હરીન્દ્ર દવે)
લા.ઠા. સાથે - ૦૩ - કાવ્ય - લાભશંકર ઠાકર
લા.ઠા. સાથે - ૦૫ - કાવ્યકંડુ
લા.ઠા. સાથે - ૦૬ (લઘરો) - લાભશંકર ઠાકર
વજનદાર શાંતિ - ગિરીશ ભટ્ટ
વર્તુળ - અલકા શાહ
વર્તુળને ખૂણાઓ હોય - સૌરભ શાહ
વસંત આવ્યો તો છે - અજ્ઞેય (અનુ. શકુન્તલા મહેતા)
વસંતનું પરોઢ - મેંગ હો-જાન
વહાણવટું - રમેશ પારેખ
વાડકી-વહેવાર - જયન્ત પાઠક
વાદળો - અતુલ દવે
વારિસશાહને - અમૃતા પ્રીતમ
વિકાસ – શુન્તારો તાનિકાવા
વિચ્છેદ -સુરેશ દલાલ
વિજા હેસેલ (આર્જેન્ટિનાનું એક ગામ) - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
વિપિન પરીખ હવે નથી.
વિફલ – રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
વિરહ - હીરાબહેન પાઠક
વિરહ - હરીન્દ્ર દવે
વિશ્વ-કવિતા:૦૩: હસ્તાંતર (મરાઠી) - દ.ભા. ધામણસ્કર
વિશ્વ-કવિતા:૦૪: સ્મરણ (કેનેડા)- ડોરથી લાઈવસે
વિશ્વ-કવિતા:૦૭: ભાગીદારી (ટર્કી) - ફૈયાઝ કયકન
વિશ્વ-કવિતા:૦૮: દુ:ખ (હિન્દી) - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
વિશ્વ-કવિતા:૧૧: પ્રેમ અને પુસ્તક (પંજાબી) - સુતીંદરસિંહ નૂર (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
વિશ્વ-કવિતા:૧૨: વણલખ્યો પત્ર (સ્વિડન) - હેલ્ગે ચેડેનબેર્ય (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
વિશ્વ-કવિતા:૧૩: જીવન અને સેક્સ (હિન્દી)- દેવીપ્રસાદ વર્મા (અનુ. - સુરેશ દલાલ)
વિષમ ભોગ -જગદીશ જોશી
વિસ્મય ? - વિપિન પરીખ
વીહલા, રોજ હાંજે સુંદરકાંડ વાંચીવાંચીને - કિશોર મોદી
વૃક્ષકાવ્યો – ધૂની માંડલિયા
વૃક્ષો અને પંખીઓ - થોભણ પરમાર
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૧: જોડણી - કેરોલિન વેલ્સ (અનુ.: સૌરભ પારડીવાલા)
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૨: તું - રેઇનર મારિયા રિલ્કે (અનુ. મહેશ દવે)
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૩: પ્રેમબંધન - રાબિયા (અનુ. હિમાંશી શેલત)
વૈશાખ મહિનામાં - પદ્મા ગોળે - અનુ- ઇન્દ્રજિત મોગલ
વ્યર્થ - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
વ્યાખ્યા -એરિક ફ્રાઇડ
શબદ - રોબર્ટ આર્કેમબિઉ અનુ.- મહેશ દવે
શબ્દ - ઉમાશંકર જોશી
શબ્દ- રાજેન્દ્ર શુકલ
શબ્દ-સંબંધ - હરિવંશરાય બચ્ચન-અનુ.સુશી દલાલ
શબ્દોત્સવ - ૨: અછાંદસ: એક બપોરે - રાવજી પટેલ
શબ્દોત્સવ - ૨:અછાંદસ: ઘર - ઉદયન ઠકકર
શબ્દોત્સવ - ૨:અછાંદસ: ફરતી ટેકરીઓ ને....રમેશ પારેખ
શરાબ - જેક્સ પ્રિવર્ટ
શહીદ - કૃષ્ણ દવે
શાંત આનંદ - યેહૂદા અમિચાઈ
શાંત કોલાહલ - રાજેન્દ્ર શાહ
શાશ્વતી - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
શાહમૃગો - મનોજ ખંડેરિયા
શિશિર - પ્રજારામ રાવળ
શું છે ત્યાં આજે, જ્યાં વૃક્ષ હતું... - ઉમાશંકર જોશી
શું શું સાથે લઈ જઈશ હું? – ઉમાશંકર જોશી
શેતરંજી - કાલિન્દી પરીખ
શોકગીત - અજ્ઞાત (ચીન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
શોધ (કવિતાનો અંશ) -ઉમાશંકર જોશી
શોધ - પન્ના નાયક
શોધી શકું તો - અબુ બક અલ-તુર્તુશી (અનુ. સોનેરુ)
શ્વાસ, નિ:શ્વાસ, ઉચ્છવાસ - રાધેશ્યામ શર્મા
શ્વેત પરછાઈ - કનક રાવળ
સંકેત - નીલેશ રાણા
સગપણ કયાં છે ? - પ્રબોધ જોશી
સંગીતને - રેનર મારિયા રિલ્કે
સજા - રીના (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
સત્ય - કનૈયાલાલ સેઠિયા
સદૈવ - પાબ્લો નેરૂદા (અનુ. સુરેશ જોષી)
સપનાં - નીતિન મહેતા
સપનું - એષા દાદાવાળા
સંપૂર્ણ અર્પણ
સપ્ટેમ્બર 11નો ફોટોગ્રાફ - વિસ્વાવા ઝીમ્બોર્સ્કા
સફળ માણસો - વિપિન પરીખ
સંબંધ નામના વૃક્ષની જાતકકથા - કમલેશ શાહ
સંબંધોનું ઉપનિષદ..... -પ્રણવ ત્રિવેદી
સમયની ઓળખ - પન્ના નાયક
સમર્થ સાચો અવાજ - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના - અનુ. સુશીલા દલાલ
સમસ્યા - જયશ્રી ભક્ત
સમુદ્ર - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
સમુદ્ર -સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
સમુદ્ર કાવ્ય- રાજેશ પંડ્યા
સરનામું - અજય પુરોહિત
સરિસૃપ કવિ - મનીષા જોષી
સલામ, સબકો સલામ ! - મંગેશ પાડગાંવકર
સંવાદ - કુસુમાગ્રજ
સંવાદ - રજની પરુળેકર
સહવાસ - વિપિન પરીખ
સહશયન - મનીષા જોષી
સાગરતટે... - વાડીલાલ ડગલી
સાંજ - પાબ્લો નેરુદા - અનુ.-હરીન્દ્ર દવે
સાથી - ડૉરથી લાઇવસે (અનુ. શારીન કુડચેકર)
સાન્નિધ્ય-સમજ - અશરફ ડબાવાલા
સાપ્તાહિક કોલમ ~ એક નવી શરૂઆત...
સાંભળો રે સાંભળો - ર.કૃ.જોશી
સામાન્ય વેશ્યાને - વૉલ્ટ વ્હિટમેન
સુ.દ. પર્વ :૦૫: મધુમાલતી - સુરેશ દલાલ
સુ.દ. પર્વ :૦૬: (હું છું કોણ ?) - સુરેશ દલાલ
સુ.દ. પર્વ :૦૭: Pre-scription - સુરેશ દલાલ
સુખ-દુ:ખ -વિપિન પરીખ
સૂરજના સાત ઘોડા - કમલેશ શાહ
સૂર્ય - લાભશંકર ઠાકર
સૂર્ય અને ચંદ્ર - સુરેશ જોષી
સૂર્યનું છેલ્લું કિરણ – વિપિન પરીખ
સોદો - વિપિન પરીખ
સ્ટેપ્લર - અનિલ ચાવડા
સ્ત્રી - જયા મહેતા
સ્ત્રી - મનીષા જોષી
સ્વચ્છ આકાશ - મનીષા જોષી
સ્વજનને પત્ર - ગુલામમોહમ્મદ શેખ
સ્વપ્ન - લેડી ઇશે [ જાપાન ] - અનુ. હરીન્દ્ર દવે
સ્વપ્નમાં - (રશિયન) આન્ના આખ્માતોવા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
સ્વર્ગ - કિમ ચિ હા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
સ્વાંગ - ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા
હજી - પ્રવીણ દરજી
હજી નહીં - એરિક ફ્રાઈડ
હજીયે સભર - હરિવલ્લભ ભાયાણી
હજો - મકરંદ દવે
હથોડી - કાર્લ સેન્ડબર્ગ (અનુ. સુરેશ દલાલ)
હમણાં હમણાં - હરિકૃષ્ણ પાઠક
હરિયાળી વસંત (ચીની) શાન મેઈ, અનુ.: ઉમાશંકર જોશી
હળવાશ - પન્ના નાયક
હવા - નિરંજના દેસાઈ
હવા - પ્રદીપ પંડ્યા
હવે - કિશોર શાહ
હવે તે સલામતીપૂર્વક મૃત્યુ પામ્યો છે - કાર્લ વેન્ડેલ હાઈન્સ
હાથ - યજ્ઞેશ દવે
હું - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયા) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું - ફકીરમહંમદ મનસુરી
હું ચાહું છું - સુન્દરમ
હું તમારી કવિતા વાચું છું ત્યારે - શ્રીનાથ જોશી
હું તૈયાર છું - વૉલ્ટર લેન્ડર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું પ્રથમ જાગી - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ.- જયા મહેતા)
હેમંતની સાંજ - યૉસેફ મેકવાન
હૉસ્પિટલ - ચંદ્રા
હોટેલનો આ રૂમ ખાલી કરતાં… - પ્રબોધ ર. જોશી



એક ઘરડી સ્ત્રી – અરુણ કોલાટકર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

એક ઘરડી સ્ત્રી પકડી
લે છે તમારી બાંય
અને સાથે ચાલવા માંડે છે.

એને એક પચાસ પૈસાનો સિક્કો જોઈએ છે.
એ કહે છે એ તમને લઈ જશે
અશ્વનાળ મંદિર પર.

તમે એ ક્યારનું જોઈ ચૂક્યા છો.
તે લંગડાતી સાથે જ આવે છે
અને તમારા ખમીસ પરની એની પકડ ચુસ્ત કરે છે.

એ તમને નહીં જવા દે.
તમને ખબર છે આ ઘરડી સ્ત્રીઓ કેવી હોય છે.
તેઓ તમને ઝોડની જેમ વળગી રહે છે.

તમે પાછા ફરો છો અને એનો સામનો કરો છો
કાયમી નિવેડો લાવવાની દૃઢતા સાથે.
તમારે આ નૌટંકી ખતમ કરવી છે.

જ્યારે તમે એને કહેતી સાંભળો છો,
‘બીજું તો શું કરી શકવાની એક ઘરડી સ્ત્રી
આવી મનહૂસ ટેકરીઓ પર?’

તમે સીધું આકાશ તરફ જુઓ છો.
સાફ એ ગોળીઓના કાણાંઓમાંથી
જે તેણી પાસે છે આંખોના બદલે,

અને જેમ તમે જોતાં રહો છો
એ તડ જે એની આંખોની આસપાસ શરૂ થાય છે
એની ત્વચાની બહાર ફેલાઈ જાય છે.

અને ટેકરીઓ તરડાય છે.
અને મંદિરો તરડાય છે.
અને આકાશ ભાંગી પડે છે

વિશાળ કાચના ખણકાર સાથે
એ અતૂટ બેવડ વૃદ્ધાની આસપાસ
જે એકલી ઊભી છે.

અને તમને ઘટીને રહી જાવ છો
નાનું નિર્માલ્ય પરચૂરણ થઈને
એના હાથમાંનું.

– અરુણ કોલાટકર
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

*
ભીખ અને ભિખારી –વિશ્વભરના જનમાનસ માટે વણઉકેલ્યો કોયડો. આ સમસ્યાનો કોઈ ઉકેલ ખરો? ભીખ આપીને આપણે ભિખારીની સમસ્યા દૂર કરીએ છીએ કે વધારીએ છીએ? અને ભીખ ન આપીને આપણે આ સમસ્યાને નેસ્તનાબૂદ કરવામાં સહાયભૂત થઈએ છીએ? રસ્તે ભટકાઈ ગયેલા ભિખારીને બે પૈસા આપીને કોઈ એનું દળદળ ફિટવી શકનાર નથી પણ તોય ભિખારીને બે પૈસા આપીને લાખ રૂપિયાનું ‘પુણ્ય’ કમાવા માંગનાર અમીર ભિખારીઓનો તોટો નથી.

ભિખારણ જ્યારે ભીખ માંગે છે ત્યારે નાયકને પોતે આ ટેકરીઓ જેવો ઊંચો લાગ્યો હતો. પણ જ્યારે ‘વાસ્તવ’ સાથે પનારો પડે છે ત્યારે નાયકને તરત જ સમજાય છે કે એ હકીકતમાં કેટલો ‘વામણો’ છે! નાયકના વિશ્વમાં પ્રલય સર્જાય છે પણ વૃદ્ધા અડીખમ ઊભી રહે છે. સૃષ્ટિ ધ્રુજી ઊઠે છે, તમે ધ્રુજી ઊઠો છો પણ એ ધ્રુજતી નથી. પહાડીઓના પથ્થરોની વચ્ચે જીવતો આ ઉદાસીન દુઃખી ગરીબ એકલ આત્મા હકીકતમાં તો સમયના માર્ગ પર જીવનનિર્વાહ અને અસ્તિત્વના સામર્થ્યની પરાકાષ્ઠાનું પ્રતીક છે… ભિખારી હોવા છતાં એની સમક્ષ આપણું મૂલ્ય ઘટીને કોડી બરાબર અનુભવાય છે…

*

An Old Woman
An old woman grabs
hold of your sleeve
and tags along.

She wants a fifty paise coin.
She says she will take you
to the horseshoe shrine.

You’ve seen it already.
She hobbles along anyway
and tightens her grip on your shirt.

She won’t let you go.
You know how these old women are.
They stick to you like a burr.

You turn around and face her
with an air of finality.
You want to end the farce.

When you hear her say,
‘What else can an old woman do
on hills as wretched as these?’

You look right at the sky.
Clean through the bullet holes
she has for her eyes,

And as you look on
the cracks that begin around her eyes
spread beyond her skin.

And the hills crack.
And the temples crack.
And the sky falls

with a plateglass clatter
around the shatterproof crone
who stands alone.

And you are reduced
To so much small change
In her hand.

– Arun Kolatkar

Comments (4)

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો – એન્ટૉનિયો મકાડો (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એક ફુવારો ફૂટ્યો છે
મારા હૃદયમાં.
મેં કહ્યું: કઈ ખાનગી નીકમાં થઈને,
હે પાણી, તું મારા સુધી આવ્યું છે,
નવજીવનનું ઝરણું લઈને જે મેં ક્યારેય પીધું નથી?

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એક મધપૂડો છે મારા હૃદયમાં;
અને સોનેરી મધમાખીઓ
એમાં બનાવી રહી છે,
જૂની કડવાશ વાપરીને,
સફેદ મીણ અને મીઠું મધ.

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એક બળતો સૂર્ય પ્રકાશતો હતો
મારા હૃદયમાં.
એ બળતો હતો કેમકે એ ફેલાવતો હતો
ગરમી રાતા ચૂલાની જેમ,
અને એ સૂર્ય હતો કેમકે એ પ્રકાશતો હતો
અને મને રડાવ્યો પણ.

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એ ઈશ્વર હતા
મારા હૃદયમાં.

– એન્ટૉનિયો મકાડો
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

*

મૂળ આ કવિતા સ્પેનિશ ભાષામાં છે, જેનો રૉબર્ટ બ્લાયે કરેલો અનુવાદ સૌથી વધુ લોકપ્રિય થયો છે પણ અર્માન્ડ એફ. બેકરનો અનુવાદ મૂળ કવિતાની વધુ નજીક છે. ¡bendita ilusiónનો અનુવાદ બ્લાય marvelous error (અદભુત ભૂલ) કરે છે જ્યારે સાચો અનુવાદ Blessed illusion (ધન્ય માયા) થાય છે. સ્પેનિશ ‘ઇલ્યુઝન’ આ કાવ્યના સંદર્ભમાં ‘આભાસ’ કે ‘ભ્રાંતિ’ કરતાં સંસ્કૃત ‘માયા’ સાથે વધુ સુસંગત છે. આભાસનો સંબંધ પાર્થિવતા સાથે વધુ છે, માયાનો ઇંદ્રિયોના ખેલ, છેતરામણી સાથે વધુ છે. માયા આપણી સામાન્ય સમજથી એટલી પરે છે કે આપણે ધન્ય! ધન્ય! પોકારી ઊઠીએ છીએ. આગળ Fontana શબ્દ આવે છે જેનો સંબંધ સ્પેનિશ fontanería યાને પ્લમ્બિંગ અને fontanero યાને પ્લમ્બર સાથે વધુ છે એટલે ફૉન્ટાનાનો અનુવાદ ફુવારો થાય પણ બ્લાય એનો અનુવાદ ‘Spring- ઝરણું’ કરે છે. કવિતામાં આગળ જતાં પાણીની ‘નીક’નો ઉલ્લેખ છે જે પ્લમ્બિંગ સાથે વધુ તાલમેલ ધરાવે છે, ઝરણાં સાથે નહીં. અનુવાદ જોકે અનુસર્જન છે એટલે મૂળ કવિતાથી અલગ પડે એમાં કંઈ ખોટું નથી પણ મૂળ ભાવ બદલાઈ જાય એ તો ઇચ્છનીય નથી જ. ઇન્ટરનેટ પર આ કવિતાના ૪-૫ અંગ્રેજી અનુવાદો ઉપલબ્ધ છે, બધામાં કંઈને કંઈ વિસંગતિ જોવા મળે છે એટલે એ તમામ અનુવાદો અને ‘ગૂગલ ટ્રાન્સલેટ’ની મદદ લઈ નવો જ અંગ્રેજી અનુવાદ કરી એનો ગુજરાતી તરજૂમો અહીં રજૂ કર્યો છે.

ચારેય અંતરામાં નાયકના હૃદયની ભીતરની જ વાત છે. ચારેય સપનાં હૃદય સાથે સંકળાયેલાં છે. જાગૃતિમાં પ્રતીતિ થાય છે કે સપનામાં જે કંઈ હૃદયમાં હતું એ ઈશ્વર જ હતો. નિષ્ફળતા અને પુરુષાર્થ –બંને જિંદગીના અનિવાર્ય પાસાં છે. ગઈકાલ અને આવતીકાલ વચ્ચેના આ માર્ગ પર સપનાં, પરિશ્રમ અને શ્રદ્ધાના સથવારે આપણે મોક્ષ તરફ ગતિ કરવાની છે. તમે જ તમારા પોતાના સ્ત્રોત છો. તમારા જ હૃદયમાં જીવનજળ છે, તમારા જ ફુવારામાંથી પીઓ, તમારી જ ભૂલોમાંથી શીખો, તમારા જ શાશ્વત પ્રકાશથી જીવન અજવાળો, ઈશ્વર પણ તમારી ભીતર જ છે. એને ઓળખો. મળો, કહો, अहं ब्रह्मास्मि। ‘તું તારા દિલનો દીવો થા ને…’

*
Last night when I was sleeping

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that a fountain flowed
inside my heart.
I said: by which hidden ditch,
Oh water, you come to me,
with spring of new life
that I have never drunk?

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that I had a beehive
inside my heart;
and the golden bees
were manufacturing in it,
using old bitterness,
white wax and sweet honey.

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that a burning sun shone
inside my heart.
It was burning because it radiated
heat like a red hearth,
and it was sun because it illuminated
and also made me cry.

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that it was God I had
inside my heart.

– Antonio Machado
(Trans: Vivek Manhar Tailor)

Comments

(લહેર પડી ગઈ, યાર!) – ચંદ્રકાંત બક્ષી

મારું મન
વિપરીત સ્થિતિમાં પણ
શાંત રહી શકતું હોય

હું ખડખડાટ
હસી શકતો હોઉં
અને
ઘસઘસાટ ઊંઘી શકતો હોઉં

મને ભૂખ
અને થાક
અને પ્યાસ
લાગી શકતાં હોય

મહારોગ
કે
દેવું ન હોય

મારું પોતાનું એક ઘર હોય
અને
એની નીચે મારાં સ્વજનો સાથે હું મારી દાલ ~ રોટી
ખાઈ શકતો હોઉં

વ્હીસ્કીનો એક પેગ લઈને
શનિવારની સાંજે
મને ગમતા મારા મિત્ર કે મિત્રો સાથે બેસીને
પ્રધાનમંત્રી દેવ ગૌડાને ગાળો બોલી શકતો હોઉં

તો

થૅંક યૂ, ગૉડ !
મારી યોગ્યતા કરતાં તે મને ઘણું વધારે આપી દીધું છે!

અને
જીવનના છેલ્લા દિવસ
સુધી બસ આટલું રહી શકે તો..

મરતી વખતે હું કહીશ..
લહેર પડી ગઈ, યાર !

– ચંદ્રકાંત બક્ષી

ચંદ્રકાંત બક્ષી સિંહ જેવો માણસ હતો.  જીવનના રસને પીવામાં એમણે કોઈ કચાશ છોડી નહોતી. આવા માણસને કોઇ પૂછે કે સંપૂર્ણ જીવન એટલે શું? – તો આવો જવાબ મળે.

મોટી મોટી વાતો કરવાથી મોટી જીંદગી બનતી નથી. બધી નાની નાની વાતો બહુ જતનથી ભેગી કરવાથી જ એક મોટી જીંદગી બને છે.

(ચોખવટ: આ લખાણ બક્ષીસાહેબનું છે. પણ એમણે એ કવિતા તરીકે નહોતું લખ્યું. ‘બક્ષીનામા’ના એક લેખમાં આ વાત લખેલી. મને એમાં 100 ટકા કવિતા દેખાઇ એટલે એને કવિતા તરીકે રજૂ કરી છે. વાચકો આટલી ગુસ્તાખી ચલાવી લેશે એવી આશા રાખું છું. મારું માનવું છે કે જો બક્ષીબાબુને મેં આવું કર્યું છે એવી ખબર પડે તો એ ચોક્કસ એક ગાળ આપે અને પછી કહે, “જા તું ય કરી લે લહેર !” )

Comments (7)

જંગલીને – એલ્ઝ લાસ્કર-શુલર (જર્મન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

હું તારો ચહેરો ઢાંકી દઉં છું
રાત્રે મારા શરીર અને આત્માથી.

હું દેવદાર અને બદામના વૃક્ષો રોપું છું
તારા શરીરના મેદાન પર.

થાક્યા વિના હું તારા વક્ષસ્થળને ફંફોસું છું
ફેરોના સુવર્ણ ખજાનાઓ માટે.

પણ તારા હોઠ ભારી છે,
મારા ચમત્કારો તેમને છોડાવી શકતા નથી.

શા માટે તું તારાં હિમાચ્છાદિત આકાશો ઊઠાવી નથી લેતો
મારા આત્મા પરથી-

તારા હીરક સ્વપ્નો
મારી રગોને કાપી રહ્યાં છે.

હું જોસેફ છું. હું મીઠો પટ્ટો પહેરું છું
મારી ભભકદાર ત્વચા ફરતો.

તું ખુશ થાય છે
મારા દરિયાઈ શંખના ગભરુ અવાજથી

પણ તારું હૃદય હવે
સમુદ્રોને ભીતર આવવા દેતું નથી.
ઓહ તું!

– એલ્ઝ લાસ્કર-શુલર (જર્મન)
(અંગ્રેજી અનુ.: જોહેનિસ બૈલહાર્ઝ)
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

*

જર્મન કવયિત્રી એલ્ઝ લાસ્કર-શુલર (૧૧-૦૨-૧૮૬૯થી ૨૨-૦૧-૧૯૪૫) અભિવ્યક્તિવાદ (એક્સ્પ્રેશનિઝમ)ના રાણી ગણાય છે. લોકો એમને ‘ઇઝરાઈલની શ્યામ હંસિણી’ અને ‘આધુનિક જર્મનીની સર્વશ્રેષ્ઠ ગીતકાર’ પણ કહે છે. કવયિત્રી. લેખિકા. ચિત્રકાર. એમના લેખન કે ચિત્રણ –બંને નિહાયત મૌલિક હતા એટલે કોઈની સાથે એમની સરખામણી જ શક્ય નથી.

પ્રસ્તુત રચના કોઈપણ ભોગે પ્રેમીને સંપૂર્ણ પામવા માટેની તડપ અને સરવાળે સાંપડતી નિષ્ફળતાનું ગાન છે. પ્રેયસી પોતાનું સર્વસ્વ સોંપી દે છે. એની ઉપર પોતાની જાત ન્યોછાવર કરી દે છે. પોતાની આશાઓ રોપે છે. પોતાની શક્યતાઓ ફંફોસે છે. પણ પ્રેમીજનના બીડાઈ ગયેલા હોઠ ખોલાવી શકતી નથી, એના ઠંડા પ્રતિભાવો અટકાવી શકતી નથી અને એના હૃદયની ભીતર જઈ શકતી નથી.

*

To the Barbarian

I cover your face
With my body and soul at night.

I plant cedars and almond trees
On the steppe of your body.

Tirelessly I search your chest
For Pharaoh’s golden treasures.

But your lips are heavy,
My miracles cannot redeem them.

Why won’t you lift your snowy skies
From my soul –

Your diamond dreams
Are cutting my veins.

I am Joseph wearing a sweet belt
Around my gaudy skin.

You are delighted by my sea shell’s
Frightened sound.

But your heart no longer
Lets the sea come in.

– Else Lasker-Schuler
(Eng. Trans.: Johannes Beilharz)

Comments (2)

() – કપિલા મહેતા

મારી આંખોમાંથી
બહાર ધસી આવતા આંસુઓ
ત્યાં જ અટકો.
પાછા આંખની બખોલમાં લપાઈ જાઓ.

તમે ક્યાં અષાઢનાં મેઘબિંદુ છો?
અહીં કોઈ ચાતક તમને આવકારશે નહીં

તમે ક્યાં સ્વાતિ નક્ષત્રનું જળબિન્દુ છો?
અહીં કોઈ છીપલા મોતી બનાવશે નહીં

તમે ક્યાં હળધરની આંખનો વિસામો છો?
કોઈ રોપાઓને તમારી જરૂર નથી

એટલે જ કહું છુ:
મારી આંખનાં આંસુઓ,
પાછા આંખની બખોલમાં લપાઈ જાઓ.

– કપિલા મહેતા

સ્ત્રીઓ જે રીતે જીવનની વાસ્તવિક્તાને એકદમ સહજભાવે વ્યક્ત કરી શકતી હોય છે એ રીતે પુરુષો ભાગ્યે જ કરી શકતા હશે. પ્રસ્તુત રચના નિરાશાની પરાકાષ્ઠાનું એવું જ સહજગાન છે…

Comments (4)

પાણીની કૂંચી – ઑક્તાવિયો પાઝ (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

ઋષિકેશ પછી
ગંગા હજીય લીલી છે.
કાચની ક્ષિતિજ
ટેકરીઓમાં તૂટી જાય છે.
અમે સ્ફટિક ઉપર ચાલીએ છીએ.
ઉપર અને નીચે
શાંતિની મહાન ખાડીઓ.
ભૂરા અવકાશમાં
સફેદ પથ્થરોમાં, કાળા વાદળોમાં.
તેં કહ્યું’તું:
.           ये देश स्त्रोतों से भरपूर है।
એ રાત્રે મેં મારા હાથ તારા સ્તનોમાં ધોઈ લીધા હતા.

-ઑક્તાવિયો પાઝ
(અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

પાણી આજે (અને હંમેશાથી) આધ્યાત્મિકતાની ચાવી રહ્યું છે. જેમ આપણે હિંદુઓ ગંગાને પવિત્ર ગણીએ છીએ અને એને મોક્ષનો દરવાજો ગણીએ છીએ, એમ મોટાભાગના ધર્મોએ વિશ્વ આખામાં જળાશયો સાથે આધ્યાત્મિક અર્થચ્છાયાઓ સાંકળી છે.

આખી રચના સ્પેનિશ ભાષામાં છે પણ કવિએ સહેતુક એક પંક્તિ -‘ Le pays est plein de sources ’-ને ફ્રેન્ચ ભાષામાં લખીને અલગ તારવી છે. આ પંક્તિનો મતલબ છે, આ દેશ સ્ત્રોતોથી, ઝરણાંઓથી ભરપૂર છે. આ વાક્ય આખી કવિતાને, બે ધ્રુવોને એકબિંદુએ લઈ આવે છે, એ અર્થમાં આ કવિતા આખા પૂર્વાર્ધ અને એક પંક્તિના ઉત્તરાર્ધ વચ્ચેનો મિજાગરો છે. અને એટલે જ કવિએ અલગ ભાષા વાપરીને સચેત કવિકર્મની સાહેદી આપી છે.

કવિ કહે છે કે એ રાત્રે એમણે પોતાના હાથ તેણીના સ્તનોમાં ધોઈ નાખ્યા હતા. વાત તો સંભોગની જ છે પણ કવિ આ સંભોગને ગંગાની પવિત્રતા અને મેક્સિકોની ખાડીની મહાનતાની કક્ષાએ લઈ જાય છે. માનવ શરીરને કવિ એના શુદ્ધ સ્વરૂપમાં જુએ છે. પ્રેયસીના સ્તનમર્દનને ગંગાસ્નાન દરમિયાન પોતાની તમામ મલિનતાઓને ધોવા સાથે સરખાવીને પાઝ એક જ પંક્તિમાં સાવ સાદી લાગતી કવિતાને એવરેસ્ટની ઊંચાઈએ લઈ જાય છે.

The Key of Water

After Rishikesh
the Ganges is still green.
The glass horizon
breaks among the peaks.
We walk upon crystals.
Above and below
great gulfs of calm.
In the blue spaces
white rocks, black clouds.
You said:
.           Le pays est plein de sources.
That night I washed my hands in your breasts.

– Octavio Paz
(Trans.: Elizabeth Bishop)

Comments (2)

એકાદ વાર – પન્ના નાયક

આપણે
જિંદગી આખી
દીવાનખાનાની
વાતો કર્યા કરી…!
થાય છે –
એકાદવાર
એકાદ રાત તો
બેડરૂમની…

– પન્ના નાયક

સાવ નાની અમથી બે જ લીટીની, સૉરી, દોઢ જ લીટીની કવિતા પણ આપણી સંવેદનાની આરપાર છરી હુલાવી જાય એવી. સ્ત્રીની કલમ છે. સ્ત્રીના જાતિગત સંસ્કાર એને સંબંધને મારા-તારાની પૌરુષી નજરે મૂલવવાને બદલે ‘આપણે’થી જ જોતાં શીખવે છે એટલે કવિતાની શરૂઆત ‘આપણે’થી થાય છે. જીવન આખું દીવાનખાનાની-દુનિયાની વાતોમાં જ વેડફાઈ ગયું. દીવાનખાનું પ્રતિક છે જાહેર વાતોનું જ્યારે બેડરૂમ અંગત વાતોનું પ્રતિક છે. કામસૂત્ર-ખજૂરાહોનો આ દેશ હોવા છતાં આપણે બેડરૂમમાં જઈએ છીએ ત્યારે ખિસ્સામાં ડ્રોઇંગરૂમ લઈ જવાનું ચૂકતા નથી પણ આપણા ડ્રોઇંગરૂમમાં બેડરૂમ ભૂલેચૂકે પણ આવી શકતો નથી. ‘આખી જિંદગી’ની અડોઅડ ‘એકાદ રાત’ મૂકીને કવયિત્રી કટાક્ષ બેવડાવે છે.

પહેલું વાક્ય આશ્ચર્યચિહ્ન સાથે સમાપ્ત થાય છે. આખી જિંદગી દુન્યવી બાબતોમાં સહિયારી વેડફી દીધી હોવાની પ્રતીતિના પેટથી જન્મેલું આશ્ચર્ય છે આ. પણ એ વાક્યમાં પુરુષનું પ્રાધાન્ય છે એટલે એ વાક્યને પૂરા થવાનુઉં સુખ તો સાંપડ્યુ છે જ્યારે બીજું વાક્ય સ્ત્રીની લાગણીનું – ન જેવી માંગણીનું વાક્ય છે એટલે એ સહજ રીતે કાવ્યાંતે અધૂરું છૂટી ગયું છે…

Comments (8)

પ્યાદું – કોન્સ્ટન્ટિન કવાફી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

જેમ કે હું ઘણીવાર શતરંજ ખેલનાર લોકોને જોઉં છું
મારી આંખ એક પ્યાદાને અનુસરે છે
જે થોડો થોડો કરીને એનો માર્ગ શોધે છે
અને સફળ થાય છે સમયસર આખરી પંક્તિ સુધી પહોંચવામાં.
એ એવી ઉત્કંઠાથી કિનારી સુધી ધસી જાય છે
કે તમને લાગે છે કે અહીં નક્કી શરૂ થશે
એની ખુશીઓ અને એના પુરસ્કારો.
એને રસ્તામાં ઘણી મુશ્કેલીઓ મળે છે.
કૂચ કરનારાઓએ એના તરફ તીરછા ભાલા ઊછાળ્યા;
કિલ્લેબંધીઓએ એમના વિસ્તીર્ણ પડખાં લઈ એના પર
હુમલો કર્યો; પોતાના બે ચોકઠાંઓમાં
ઝડપી ઘોડેસ્વારોએ કુશળતાપૂર્વક
એને આગળ વધતું અટકાવવા પ્રયાસ કર્યો
અને આમ અને તેમ એકાદ જોખમી ખૂણામાં
દુશ્મનોની છાવણીમાંથી મોકલાયેલું
એક પ્યાદું એના રસ્તામાં ઉભરી આવે છે.

પણ એ બધા જ ખતરાઓ પાર કરી લે છે
અને એ સફળ થાય છે સમયસર આખરી પંક્તિ સુધી પહોંચવામાં.

કેવો વિજયી થઈને એ ત્યાં સમયસર પહોંચી જાય છે,
એ દુર્જય આખરી પંક્તિ સુધી;
કેવો આતુરતાપૂર્વક એ પોતાના જ મૃત્યુ પાસે પહોંચે છે!

કેમકે અહીં પ્યાદું નાશ પામશે
અને એની બધી તકલીફો બસ, આના માટે જ હતી.
એ આવ્યું હતું શતરંજના નર્કાગારમાં પડીને
કબરમાંથી પુનર્જીવિત કરવા માટે
એ રાણીને, જે આપણને બચાવી લેશે.

– કોન્સ્ટન્ટિન કવાફી
(અંગ્રેજી અનુ: રે ડાલ્વેન)
(ગુજરાતી અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

શતરંજના નિયમ મુજબ પ્યાદું જ્યારે સામી તરફની આખરી પંક્તિ સુધી પહોંચવામાં સફળ થઈ જાય છે ત્યારે એની ટીમના કોઈપણ સેનાની – રાણી, ઊંટ, ઘોડો કે હાથી પુનર્જીવન પામે છે. આ સેનાનીઓને પુનર્જીવિત કરવા માટે પ્યાદું શહીદ થઈ જાય છે. પહેલી નજરે જે એનો વિજય દેખાય છે, એ હકીકતે તો એનું મૃત્યુ છે. અને મૃત્યુ સુધી પહોંચવાનું, આખરી પંક્તિ સુધી પહોંચવાનું, સમયસર પહોંચવાનું અને એનીય પાછી તાલાવેલી-આતુરતાપૂર્વક! એના મગજમાં એ ઠસાવી દેવામાં આવ્યું છે કે એ પોતે ભલે નરક ભેગો થઈ જાય પણ એની કુરબાની એળે જવાની નથી. એની શહીદીના પરિપાકરૂપે રાણી નવજીવન પામશે અને એ સૌનો ઉદ્ધાર કરશે. જિંદગીની શતરંજના સેનાનીઓ હંમેશા પ્યાદાંઓના ભોગે જ આગળ વધતાં જોવા મળશે. સૈનિકને હંમેશા ખુવાર થવા માટેની તાલિમ અપાય છે અને સેનાપતિને વ્યૂહરચનાની.

The Pawn

As I often watch people playing chess
my eye follows one Pawn
that little by little finds his way
and manages to reach the last line in time.
He goes to the edge with such eagerness
that you reckon here surely will start
his enjoyments and his rewards.
He finds many hardships on the way.
Marchers hurl slanted lances at him;
the fortresses strike at him with their wide
flanks; within two of their squares
speedy horsemen artfully
seek to stop him from advancing
and here and there in a cornering menace
a pawn emerges on his path
sent from the enemy camp.

But he is saved from all perils
and he manages to reach the last line in time.

How triumphantly he gets there in time,
to the formidable last line;
how eagerly he approaches his own death !

For here the Pawn will perish
and all his pains were only for this.
He came to fall in the Hades of chess
to resurrect from the grave
the queen who will save us.

– C. P. Cavafy
(Translation by Rae Dalven)

Comments (7)

કવિતા પોતાને ઘરે ગઈ – વિજય નામ્બિસન (અનુ – ઉદયન ઠક્કર)

વિખ્યાત કવયિત્રી
એલિઝાબેથ ઉમાન્ચેરી
નાકા પરની દુકાને ગયાં
પાઉં ખરીદવા
દુકાનદારે પૂછ્યું,’માફ કરજો,
પણ તમે વિખ્યાત કવયિત્રી
એલિઝાબેથ ઉમાન્ચેરી તો નહિ?’

પછી એલિઝાબેથ ઉમાન્ચેરી પોતાને ઘરે ગયાં

એલિઝાબેથ ઉમાન્ચેરી
મેજ સામે બેઠાં
કવિતા લખવા
કવિતાએ પૂછ્યું,’માફ કરજો,
પણ તમે વિખ્યાત કવયિત્રી
એલિઝાબેથ ઉમાન્ચેરી તો નહિ?’
એલિઝાબેથ ઉમાન્ચેરી
બોલ્યાં, ‘હા’

પછી કવિતા પોતાને ઘરે ગઈ.

-વિજય નામ્બિસન
(અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદ,ઉદયન ઠક્કર )

કાવ્યનો આસ્વાદ કવિ ઉદયન ઠક્કરના જ શબ્દોમાં :-

 

ફૂટબોલની રમતમાં સ્ટ્રાઈકર દડાને એક દિશામાં મોકલવાનો અભિનય કરીને બીજી દિશામાં મોકલે, અને અસાવધ પળે ગોલ ઝીંકી દે.સરળ લાગતી આ રચનામાં પણ એક શબ્દફેર વડે કવિતા સિદ્ધ કરાઈ છે.

કવિતાના પહેલા ખંડમાં,શેરીનો દુકાનદાર પૂછે છે,’વિખ્યાત કવયિત્રી એલિઝાબેથ તે તમે જ?’ પોતાની શેરીમાં ઓળખાવાથી કંઈ ‘વિખ્યાત’ ન થવાય. તમે અને હું વિખ્યાત કવિઓ નથી,તોય પોતાની શેરીમાં તો જાણીતા છીએ.વળી દુકાનદારને રસ હોય ઘરાકને ખુશ કરવામાં. પાઉં લેવા આવેલી એલિઝાબેથને દુકાનદાર મસ્કો ચોપડે છે.વખાણ કોને ન ગમે? શિયાળની પ્રશંસા સાંભળીને પેલા કાગડાના મોંમાંથી પૂરી છૂટી ગઈ હતી. લિફ્ટમાં દાખલ થતાંવેંત અરીસામાં ચહેરો ન જુએ એવાને મેં તો હજી જોયો નથી.દુકાનદાર સાથેની વાતચીતથી એલિઝાબેથ પોતાને ‘ક્વીન એલિઝાબેથ’ માનતી થઈ જાય છે.

બીજો ખંડ આમ તો પહેલા જેવો જ છે.એલિઝાબેથ મેજ સામે બેઠી છે, કવિતા લખવા,ત્યાં નાનકડો ચમત્કાર થાય છે. કવિતા ખુદ બોલી પડે છે,’વિખ્યાત કવયિત્રી એલિઝાબેથ તે તમે જ?’ પેલીના માથા પર હજી ‘વિખ્યાત’નું ભૂત સવાર છે, કહે છે,’હા,હા,હું જ!’ હવે બીજો ચમત્કાર થાય છે- કવિતા મોં ફેરવીને જતી રહે છે.

દરેક કવિતા એક નવો પડકાર છે,દરેક વેળા શૂન્યમાંથી સર્જન કરવું પડે છે.મોટા કવિને ગ્રેસના માર્ક મળતા નથી. જેના માથામાં રાઈ ભરાઈ જાય,જે નવું વાંચવાનું મૂકી દે,પ્રયોગો કરવાનું મૂકી દે,તેનો સાથ કવિતા મૂકી દે છે.દયારામનું પદ છે,’વૈષ્ણવ નથી થયો તું રે, શીદને ગુમાનમાં ઘૂમે?’ લાભશંકર ઠાકરે શબ્દફેરે કહ્યું,’કવિવર નથી થયો તું રે, શીદને ગુમાનમાં ઘૂમે?’

જે કવિતા માટે ખરું છે તે સર્વ ક્ષેત્રો માટે ખરું છે.કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધ પછી અર્જુનને કાબાઓએ લૂંટી લીધો હતો. સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોને ચિત્રપટ બનાવ્યું હતું,’રોકી.’ બોક્સિંગ ચેમ્પિયન બન્યા પછી મોજમજામાં પડી ગયેલો રોકી, એક નવાસવાના હાથે કુટાઈ જાય છે.

આ નાનકડી કવિતામાં (શીર્ષક સાથે) ૫૭ શબ્દો છે,જેમાંથી ૨૦ શબ્દો છે,’વિખ્યાત કવયિત્રી એલિઝાબેથ ઉમાન્ચેરી.’ જ્યારે કવયિત્રી પોતે આટલી બધી જગા રોકે,ત્યારે કવિતા તો બહાર જ જતી રહેને!

-ઉદયન ઠક્કર

Comments (7)

ગેરહાજરી – અબુ અલ બક્ર તુર્તુશી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

દરરોજ રાતે હું ફંફોસ્યા કરું છું
આકાશને મારી આંખ વડે,
એ તારો શોધવાને
જેના પર તારીય આંખ મંડાયેલી છે.

પૃથ્વીના ચારે ખૂણાઓથી આવેલા
મુસાફરોની હું પૂછપરછ કરતો રહું છું
કાશ ! એમાંથી એકાદના શ્વાસમાં
તારી સુગંધ મળી આવે.

ફૂંકાતા પવનની બરાબર સામે જ
હું મોઢું રાખીને ઊભો રહું છું
રખે કોઈ ઝોકુ
તારા સમાચાર લઈ આવે

હું ગલી-ગલી ભટ્ક્યા કરું છું
મંઝિલ વિના, હેતુ વિના.
કે કાશ! કોઈ ગીતના બોલમાં
તારું નામ જડી આવે.

છાનામાના હું ચકાસ્યા કરું છું
એ દરેક ચહેરો જે હું જોઉં છું
તારા સૌંદર્યની આછીપાતળી ઝલક મેળવવાની
આકાશકુસુમવત્ આશામાં.

– અબુ અલ બક્ર તુર્તુશી
(અંગ્રેજી પરથી અનુવાદ : વિવેક મનહર ટેલર)

*
પ્રેમ અને પ્રતીક્ષા પ્રકાશ અને પડછાયાની જેમ તાણાવાણાથી વણાયેલા છે. જ્યાં પ્રેમ હોવાનો ત્યાં પ્રતીક્ષા પણ હોવાની જ. પ્રેમમાં મિલનમાં જેટલી મજા છે એટલી જ મજા વિરહની પણ છે. મિલનની મીઠાઈ એકધારી ખાઈ ખાઈને ઓચાઈ ન જવાય એ માટે જ કદાચ પ્રેમની થાળીમાં વિયોગનું ફરસાણ, ઇંતેજારના અથાણાં અને યાદની ચટણી પણ પીરસવામાં આવ્યા હશે.

અલ્લાહ કહો તો અલ્લાહ અને માશૂકા કહો તો માશૂકા – હવે સાથે નથી. બંદો કે માશૂક હવે એકલો છે. એટલે દરરોજ રાતે એ શૂન્યમનસ્ક આકાશમાં તાકી રહે છે. આ તરફ જો નાયક અથાક ઉજાગરા કરીને આકાશે મીટ માંડીને બેઠો છે તો પેલા ખૂણે નાયિકા પણ એમ જ એકટકે જોતી બેઠી હશે. નાયકને એ તારો જડવાની આશા છે, જેના ઉપર જ નાયિકાનું ધ્યાન પણ કેન્દ્રિત હોવાનું. એક અલગ જ પ્રકારના તારામૈત્રક માટેની આ કેવી ઘેલછા! આ ઘેલછા જો કે ન હોય તો એક રાત કાપવી પણ કપરી થઈ પડે. ફૂંકાતા પવનને નાયક પોતાના ચહેરા પર ઝીલી લે છે, એ આશામાં કે નિર્જીવ પવનનું કોઈ એક ઝોકું કદાચ એના સમાચાર લઈને આવ્યું હોય.

સ્મરણ એ પ્રેમની રગોમાં વહેતું રુધિર છે. પ્રેમમાં સાથે હોવામાં જે મજા છે એથીય અદકેરી મજા સાથને સ્મરવામાં છે. વિયોગની કપરી કમરતોડ પળોએ યાદોની ભીંત જ પ્રેમને અઢેલવા માટે કામ લાગે છે.

*
Absence

Every night I scan
the heavens with my eyes
seeking the star
that you are contemplating.

I question travelers
from the four corners of the earth
hoping to meet one
who has breathed your fragrance.

When the wind blows
I make sure it blows in my face:
the breeze might bring me
news of you.

I wander over roads
without aim, without purpose.
Perhaps a song
will sound your name.

Secretly I study
every face I see
hoping against hope
to glimpse a trace of your beauty.

-Abu Bakr al-Turtushi
(Translation into Spanish by Emilio García Gómez)
(Translatiion from Spanish to English by Cola Franzen)

Comments (6)

Page 1 of 71123...Last »