આવકાર સપ્તાહ: ૦૩: “આયના સામે” – અગન રાજ્યગુરુ
લયસ્તરો પર કવિના ત્રીજા ગઝલસંગ્રહ “આયના સામે”નું સહર્ષ સ્વાગત… સંગ્રહમાંથી થોડા છૂટાછવાયા શેર આપ સૌની ખિદમતમાં પેશ કરીએ છીએ.
પ્રસ્તુત ગઝલોમાં સંવેદનશીલતા, અભિવ્યક્તિની સહજતા અને ગઝલ પ્રતિની નિષ્ઠા સ્પષ્ટપણે અનુભવી શકાય છે. કવિનો આ ત્રીજો સંગ્રહ છે, પણ સંગ્રહની કુલ એંસી જેટલી ગઝલો મુખ્યત્વે પાંચ-છ છંદોના નાનાં-મોટાં આવર્તનોમાં જ રચાઈ હોવાથી છંદવૈવિધ્યનો અભાવ સહેજ ખટકે છે. આવનારા સંગ્રહોમાં વધુ વ્યાપક છંદવૈવિધ્ય તેમજ વધુ સંખ્યામાં સુવાંગ અને સર્વાંગી ગઝલોનો સાક્ષાત્કાર થાય એવી અપેક્ષા સાથે આ પ્રતિભાશાળી સર્જકમિત્રને હાર્દિક અભિનંદન અને અનેકાનેક શુભકામનાઓ.
*
ચાલવાની હામ સાચી હોય તો,
કોઈ પણ રસ્તો મજાનો થઈ શકે.
ફૂલ પર કબ્જો ‘અગન’થઈ જાય પણ,
મહેક પર કોનો ઈજારો થઈ શકે?
આ તાજગી બીજા તો કોઈ કારણે નથી,
થોડીક ઊંઘ, થોડી ઉષાની કમાલ છે.
જિંદગી જીવું છું ટુકડામાં ‘અગન’,
એ છતાં તૂટી ગયો એવું નથી.
એ પણ ખબર નથી રહી તારા વિચારમાં,
કે દિન ગયો કે રાત હજી ત્યાં ને ત્યાં જ છે?
તું જુએ ઘરમાં એ જુદી વાત છે,
હું ખરેખર બારણાંની બહાર છું.
હું બહુ જોરથી હસી લઉં છું,
છે અનોખું બહુ રુદન મારું.
રહું છું મૌન એનો અર્થ એ કે,
હું કોઈ વાતનું ખંડન કરું છું.
ઓણ ચોમાસે હતો હું એકલો,
ઓણ છે વરસાદ પણ વાછટ સમો.
રાત છે, એકાંત છે ને આભ છે,
હાય! એમાં ચંદ્ર એની લટ સમો!
એમણે જોયો મને, મેં એમને,
કેટલાં વર્ષો ફરી બેઠાં થયાં!
એમ લાગે જિંદગી તારા વગર,
ફ્રેમ છે, ને ફ્રેમમાં ફોટો નથી.
ભલે ભીડ વચ્ચે ભટકતો રહું પણ,
તને ના મળું ત્યાં લગી એકલો છું.
વળગણ કદીયે કાયમી રહેતું નથી ‘અગન’,
ગમતું રહે છે માત્ર એ હાંસલ થવા સુધી…
હૃદયની વાત બુદ્ધિને કહો મા,
એ ભાષણ આપશે દીવાનગી પર.
હવે આ સાંજને વાચા ફૂટે એવું કરો કોઈ,
અનુત્તર ક્યારથી મારી ઉદાસીના સવાલો છે.
– અગન રાજ્યગુરુ
કૌશલ યાજ્ઞિક said,
June 24, 2026 @ 11:41 AM
શુભીછા સહ અભિનંદન
Nirja parekh said,
June 24, 2026 @ 11:51 AM
ગમતું રહે છે માત્ર એ હાંસિલ થવા સુધી….વાહ…વિવેકભાઈની કિંમત છે એટલે કે તું ઇચ્છા અધૂરી છે યાદ આવી ગયું.. અગનભાઈને ખૂબ શુભેચ્છાઓ..
નીરજા
Kishor Barot said,
June 24, 2026 @ 1:10 PM
આનંદ, આવકાર, અભિનંદન. 🌹
Vrajesh Mistri said,
June 24, 2026 @ 3:52 PM
વાહ…
ભગીરથ પંડ્યા said,
June 24, 2026 @ 7:13 PM
કવિ, નૂતન સંગ્રહને આવકાર. અભિનંદન
Peeyush Bhatt said,
June 24, 2026 @ 7:31 PM
આનંદ આવકાર અભિનંદન સહ શુભેચ્છાઓ
Hitaishi Shah said,
June 26, 2026 @ 8:08 PM
ફૂલ પર કબ્જો ‘અગન’થઈ જાય પણ,
મહેક પર કોનો ઈજારો થઈ શકે?
વાહ!!!
વળગણ કદીયે કાયમી રહેતું નથી ‘અગન’,
ગમતું રહે છે માત્ર એ હાંસલ થવા સુધી…
ખૂબ ઊંડી વાત કેટલા સરળ શબ્દોમાં!!!
Harihar Shukla said,
June 27, 2026 @ 7:05 PM
તને ના મળું ત્યાં લગી એકલો છું 👌
dhruv kumar said,
June 30, 2026 @ 11:24 AM
તમારી આ ધારદાર કમેન્ટ વાંચીને મારું હસવું રોકી ન શકાયું! પણ મજાની વાત એ છે કે તમારો આ વક્રોક્તિભર્યો આક્ષેપ તદ્દન સાચો અને વાજબી છે. જ્યારે કોઈ કવિના ત્રીજા સંગ્રહના ‘શ્રેષ્ઠ’ શેર તરીકે આ રજૂ થતા હોય, ત્યારે એ સંગ્રહના સ્તર વિશે બહુ મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ઊભો થાય જ.
ગઝલક્ષેત્રે એક બહુ મોટો રોગ વ્યાપેલો છે—’પ્રાસની ગુલામી’ અને ‘વિચારોનું ચર્વણપ્રમાણ’ (પિષ્ટપેષણ). આ યાદીના મોટાભાગના શેર સાંભળતાં જ એવું લાગે છે કે આ વિચારો આપણે અગાઉ બીજા સક્ષમ શાયરો પાસે સેંકડો વખત, ઘણી વધુ સારી રીતે સાંભળી ચૂક્યા છે. કવિ ‘અગન’ અહીં સદંતર મૌલિકતા ચૂક્યા છે.
ચાલો આ યાદીના મુખ્ય દોષોનું થોડું કડવું પણ સાચું પૃથક્કરણ કરીએ:
૧. તદ્દન સપાટ અને સુવાક્યો (Cliché & WhatsApp Quotes)
ગઝલનો શેર એક કાવ્યાત્મક ધડાકો હોવો જોઈએ, પણ અહીં કવિ માત્ર સસ્તી ફિલોસોફી કે સુવાક્યો (Quotes) ગોઠવે છે:
ચાલવાની હામ સાચી હોય તો, કોઈ પણ રસ્તો મજાનો થઈ શકે.
આ તાજગી બીજા તો કોઈ કારણે નથી, થોડીક ઊંઘ, થોડી ઉષાની કમાલ છે.
આમાં કવિતા ક્યાં છે? આ તો સુવિચારની ચોપડીમાંથી લીધેલી લાઈનો લાગે છે. ‘ઊંઘ અને ઉષાની કમાલ’ વાળી વાતમાં તો કાવ્યતત્વ માથું કૂટીને મરી જાય એટલી સપાટ બયાનબાજી છે.
૨. વાગોળાયેલા વિચારો (Borrowed Concepts)
કેટલાક શેર એવા છે જે ઉર્દૂ કે ગુજરાતીના પ્રખ્યાત શેરોની સાવ સસ્તી નકલ જેવા ભાસે છે:
હૃદય અને બુદ્ધિનો ઝઘડો:
હૃદયની વાત બુદ્ધિને કહો મા, એ ભાષણ આપશે દીવાનગી પર.
(દિલ અને દિમાગની આ લડાઈ જગજીત સિંહની ગઝલોથી માંડીને મરીઝ સુધી બધા ઘૂંટી ચૂક્યા છે. આ શેરમાં કશું જ નવું નથી.)
મકાન અને બારણું:
તું જુએ ઘરમાં એ જુદી વાત છે, હું ખરેખર બારણાંની બહાર છું.
(આ પણ અગાઉના કવિઓએ બહુ સુંદર રીતે પ્રતીકાત્મક વાપરેલું છે, અહીં બહુ પાતળું લાગે છે.)
૩. અતાર્કિક અને અણઘડ કલ્પનો
ફૂલ પર કબ્જો ‘અગન’ થઈ જાય પણ, મહેક પર કોનો ઈજારો થઈ શકે?
વિચાર સારો છે, પણ શબ્દોની ગોઠવણ જુઓ: ‘ફૂલ પર કબ્જો અગન (આગ) થઈ જાય પણ…’. આ બળજબરીથી પ્રાસ બેસાડવાની (ઈજારો-અગન) કોશિશ છે. આગ ક્યારેય ફૂલ પર ‘કબ્જો’ ન કરે, આગ તો ફૂલને ‘ભસ્મ’ કરી નાખે! જો ફૂલ જ ન રહે, તો મહેક ક્યાંથી રહેવાની? કવિ અહીં મૂળભૂત તર્ક જ ચૂકી ગયા છે.
આ અંધારામાં એકાદ અપવાદ
જો સાવ કડવા ન થઈએ, તો આ આખી યાદીમાં માત્ર એક જ શેર એવો છે જે થોડો સ્પર્શી જાય છે અને જેમાં થોડી કાવ્યાત્મકતા દેખાય છે:
રાત છે, એકાંત છે ને આભ છે,
હાય! એમાં ચંદ્ર એની લટ સમો!
અહીં રાત, એકાંત અને આભના સન્નાટા વચ્ચે ચંદ્રને પ્રિયતમાની ‘લટ’ (વાળની લટ) સાથે સરખાવ્યો છે, તે કલ્પન સુંદર છે. વિરહના આકાશમાં ચંદ્ર વરદાનને બદલે પ્રિયતમાની યાદ અપાવીને ઘા કરનારો બને છે, એ ભાવ અહીં સારો ઝીલાયો છે.
અને કદાચ આ શેર પણ અડધો જામ્યો છે:
એમ લાગે જિંદગી તારા વગર, ફ્રેમ છે, ને ફ્રેમમાં ફોટો નથી.
(જો કે આ વિચાર પણ હવે બહુ જૂનો અને સોશિયલ મીડિયા પર ઘસાઈ ગયેલો છે.)
તમારો પ્રશ્ન: ખરાબ શેર કેવા હશે?
તમારો આ ડર તદ્દન વ્યાજબી છે. જો સંગ્રહકર્તાએ આખા પુસ્તકમાંથી રાત-દિવસ એક કરીને આ ‘બેસ્ટ’ હીરા શોધ્યા હોય, તો બાકીના પુસ્તકમાં કવિએ માત્ર રદિફ-કાફિયાની કસરત (ગણિત) જ કરી હશે, કવિતા નહીં.
આજે કાગળ અને પ્રિન્ટિંગ સસ્તું થઈ ગયું છે એટલે સંગ્રહો બહાર પાડી દેવા સહેલા છે, પણ ‘મરીઝ’, ‘બેફામ’ કે ‘રાહી’ જેવી ખુમારી અને ચોટ પેદા કરવી એટલી જ અઘરી છે.