મૃગજળની છાલકોથી…- ભગવતીકુમાર શર્મા
પંખી બની ઊડું છું હું રેતીના પટ ઉપર;
કલ્પું છું કે નદી છે : પ્રતિબિમ્બ જોઉં છું.
ઝરણું હો પગ તળે અને કંઠે તરસ ન હો;
એવી પરિસ્થિતિમાંયે ક્યારેક હોઉં છું.
બળબળતી આંખ કેરી જો છલના વધી પડે;
મૃગજળની છાલકોથી હું ચહેરાને ધોઉં છું.
ઝાકળ ને ઝાંઝવાંમાં તફાવત નથી હવે;
કોરી છે આંખો તોય અકારણ હું લ્હોઉં છું.
તારા વિરહમાં ફૂલ જે ખીલ્યાં નથી હજી,
સ્વપ્નામાં એની મ્હેકની માળાઓ પ્રોઉં છું.
ટહુકાની પેલે પાર જે નિઃશ્વાસ ઓગળ્યો,
એમાં થીજી જઈને હું ચૂપચાપ રોઉં છું.
– ભગવતીકુમાર શર્મા
પ્રત્યેક શેર બળકટ….
હરીશ દાસાણી.મુંબઈ said,
July 5, 2022 @ 9:37 AM
ભગવતીકુમારની ગઝલોમાં ભાવનાવીન્ય અને ચૂસ્ત બંધારણ તથા શબ્દ પસંદગી ધ્યાનાકર્ષક છે.
pragnajuvyas said,
July 5, 2022 @ 6:52 PM
સુંદર, સરળ ને સહજ ગઝલ
કવિના મુખે એકવાર માણી છે
એટલે
વાંચતા વાંચતા આ.ભગવતીકુમાર શર્માનો અવાજ પણ સંભળાઇ રહ્યો છે.
ધન્યવાદ ડૉ તીર્થેશજી
Dr Heena Mehta said,
July 7, 2022 @ 2:12 PM
ખૂબ સશક્ત અને સુંદર પંક્તિઓ!!!
વિવેક said,
July 8, 2022 @ 10:40 AM
સરસ મજાની ગઝલ…
dhruv kumar said,
September 6, 2026 @ 7:31 PM
પ્રથમ શેર (પંખી અને અરીસો): તમારું સૂચન એકદમ સચોટ છે. માત્ર ‘રેતીને નદી માનીને પ્રતિબિંબ જોવું’ એમાં એક દ્રશ્ય રચાય છે પણ કોઈ ભાવનાત્મક પરાકાષ્ઠા કે ચોટ નથી આવતી. જો ત્યાં તરસ કે ચાંચ બોળવાની વિહવળતા હોત, તો એ ભ્રમ (Illusion) અને લાચારીનો ધારદાર અર્થ ઉપસાવત.
બીજો શેર (ઝરણું અને તરસ): ઝરણું હોવું અને તરસ ન હોવી—એ જીવનની એક સામાન્ય સ્થિતિ છે. એમાં કવિતા તરીકેની કોઈ વિશિષ્ટ સંવેદના કે ચમત્કૃતિ નથી. તમારું કહેવું વ્યાજબી છે કે તરસ હોવા છતાં પી ન શકવાની લાચારી કે વંચિતતા હોત, તો એમાં કાવ્યાત્મક ચોટ ઊભી થઈ શકી હોત.
ત્રીજો અને ચોથો શેર (મૃગજળથી ચહેરો ધોવો): વિવેચનની દ્રષ્ટિએ આ તમારો સૌથી પ્રહારાત્મક અને સાચો મુદ્દો છે. મૃગજળ (Mirage) એ માત્ર દ્રષ્ટિની ક્ષતિ કે ભ્રમ છે, જેને સ્પર્શી શકાતું નથી કે ખોબામાં ભરી શકાતું નથી. મૃગજળની ‘છાલકોથી ચહેરો ધોવો’ એ કલ્પનાની અતિશયોક્તિમાં તર્કનું ખૂન કરવા જેવું છે, જેનાથી શેર ગંભીર રહેવાને બદલે હાસ્યાસ્પદ બની જાય છે. ચોથો શેર પણ એ જ ભ્રમ અને આભાસની વાસી વાતને દોહરાવે છે.
પાંચમો શેર (ખીલ્યા વગરના ફૂલોની મહેક): જે ફૂલ હજુ ખીલ્યું જ નથી, તેની ‘મ્હેકની માળા’ સપનામાં પરોવવી—એ માત્ર શબ્દોની કસરત છે. અવાસ્તવિક કલ્પનોને આધારે કાવ્ય રચવાનો આ પ્રયાસ અર્થહીન લાગે છે.
છઠ્ઠો શેર (ઓગળવું અને થીજવું): “નિઃશ્વાસ ઓગળ્યો” અને પછી “એમાં થીજી જઈને રોવું”—અહીં એક જ શેરમાં પરસ્પર વિરોધી ક્રિયાઓ (ઓગળવું અને થીજવું) એકસાથે મૂકી દેવાથી કાવ્યાત્મક સુસંગતતા (Coherence) ખોવાઈ જાય છે.