આવકાર સપ્તાહ: ૦૪: “શબ્દનો લઈને તરાપો” – ભાવના સોનૈયા ‘પ્રિયજન’
આજે સમય છે સુશ્રી ભાવના સોનૈયાના પ્રથમ ગઝલસંગ્રહ “શબ્દનો લઈને તરાપો”ને હૂંફાળો આવકાર આપવાનો..
નવા સંગ્રહો તો સતત પ્રગટ થતા જ રહે છે, પણ બહુ ઓછા ધ્યાનાર્હ હોય છે. પ્રસ્તુત સંગ્રહમાંથી પસાર થતાં અનુભવાયું કે ગુજરાતી સ્ત્રી ગઝલકારોની હરોળમાં એક નોંધપાત્ર ઉમેરો થયો છે. સર્જકનો આ પ્રથમ જ સંગ્રહ હોવા છતાં છંદવૈવિધ્ય અને છંદકૌશલ્ય – એમ બંને દૃષ્ટિએ તે ઉલ્લેખનીય બન્યો છે. ક્યાંક ક્યાંક બોધાત્મકતા અને તૂકબંધીના અતિરેકને બાદ કરીએ તો ઘણી ગઝલો અને અનેક શેરો ડાયરીમાં ટપકાવવા ગમે એવાં થયાં છે. પરિશ્રમ, અભ્યાસ અને નિષ્ઠાથી ચ્યુત થયા વિના જો આ ગઝલસાધના સતત આગળ વધતી રહેશે, તો ભાવિમાં સર્જક પાસેથી એવી રચનાઓ મળવાની ઊજળી સંભાવના દેખાય છે, જે ગુજરાતી ગઝલપ્રેમીઓના સ્મરણમાં લાંબા સમય સુધી ટકી રહે.
સ્નેહકામનાઓ અને શુભેચ્છાઓ…
*
લાગ્યો કદમને થાક ને પહોંચી શકાયું ના કશે,
મારી સફર મારા તરફ પાછી વળી છે આખરે.
સપનામાં ખોવાય જિંદગી,
જાગો મનવા! જાય જિંદગી.
ખરી દિશા મળી જશે,
તો જિંદગી ફળી જશે.
ઇચ્છા ઘણી હોવા છતાં ઉંબર વળોટી ના શકી,
સમજણ બની બેઠી હતી બેડી ચરણમાં જ્યારથી.
શું મથામણ આદરી છે ભાવનાજી?
છેવટે તો વીતશે આ રાત કાળી.
વસ્ત્રથી પણ કિંમતી એ શું હતું?
સ્પર્શ કરતાવેંત હું તો ઝળહળી.
હજી બેઠી રહી છું રાહમાં ચાતકનજરથી,
વધારે શું કહું હું આપને આગળ, સજનજી!
છૂટતી વેળા કહ્યું ના ‘આવજો’,
રાહમાં ઊભું રહ્યું પાદર હજી.
ઠોકરોને માત આપી ચાલ તું,
ઊઠ, ખુદનો હાથ ઝાલી ચાલ તું.
માણસોની આવ-જા રહેતી હતી એ આંગણું,
એક પગલાંના અવાજે આજ કાં ગભરાય છે?
માર્ગ ને મંઝિલનાં નામે થાય છે અહીં છળ ઘણાં,
પહોંચવાની લ્હાયમાં છૂટી ગયાં છે સ્થળ ઘણાં.
વાર તો બસ કોચલાને તોડવામાં થઈ હતી,
ઊડવું અઘરું જ ક્યાં છે પાંખ ફેલાવ્યા પછી.
હરવખત વરસાદ હોવો ક્યાં જરૂરી હોય છે?
આંખ મળતાં મન તરત ભીંજાય એવું પણ બને.
સમય વહેતી નદી જેવો,
કિનારા બેખબર લાગે.
આવશે તો જશે પણ ખરી ને! ફિકર ના કરો,
ક્યાંય પીડા રહે છે ઠરીને? ફિકર ના કરો.
ઢળે સાંજ ને ધણ ફરે પાછું પાદર,
ફરી બાળપણ તેમ આવી મળે છે.
ધૂંધળાં દૃશ્યો થયાં પણ આબરૂ સચવાઈ ગઈ,
ના વહ્યાં જે અશ્રુઓ પાંપણ ઉપર અટકી ગયાં.
– ભાવના સોનૈયા ‘પ્રિયજન’
Vrajesh Mistri said,
June 25, 2026 @ 10:50 AM
આવકાર
Vrajlal Savaliya said,
June 25, 2026 @ 11:07 AM
ઠોકરોને માત આપી ચાલ તું,
ઊઠ, ખુદનો હાથ ઝાલી ચાલ તું.
ઉત્સાહ અને આશ્વાસન પ્રેરક શેર.
કૌશલ યાજ્ઞિક said,
June 25, 2026 @ 11:44 AM
સર્જક ને શુભેરછાઓ અને અભિનંદન
jagdip nanavati said,
June 25, 2026 @ 11:53 AM
શુભેચ્છાઓ…
ભાવના સોનૈયા said,
June 25, 2026 @ 12:49 PM
ખૂબ ખૂબ આભાર 🙏🏻
Kishor Barot said,
June 25, 2026 @ 1:19 PM
અભિનંદન 🌹
Bhagirath Pandya said,
June 25, 2026 @ 7:39 PM
કવયિત્રી ભાવના સોનૈયા “પ્રિયજન”
સ્વાગત. અભિનંદન. શુભેચ્છાઓ. આનંદ
Bhagirath Pandya said,
June 25, 2026 @ 7:42 PM
કવયિત્રી ભાવના સોનૈયા “પ્રિયજન”
સ્વાગત. અભિનંદન. શુભેચ્છાઓ. આનંદ.
Varij Luhar said,
June 26, 2026 @ 12:32 PM
વાહ.. સરસ શેર તારવ્યા.. કવિને અભિનંદન શુભકામનાઓ
Hitaishi Shah said,
June 26, 2026 @ 7:57 PM
ઈચ્છા ઘણી હોવા છતા ઉંબર વળોટી ના શકી,
સમજણ બની બેઠી હતી બેડી ચરણમાં જ્યારથી.
ખુબ જ સુંદર રીતે, એક સ્ત્રીના મનોભાવને વ્યક્ત કરી શકો છો, તે માટે ખૂબ ખૂબ અભિનંદન!!!!
Harihar Shukla said,
June 27, 2026 @ 7:09 PM
આવકાર અને અભિનંદન
dhruv kumar said,
June 30, 2026 @ 5:18 PM
તમારી વાત સાથે સો ટકા સહમત થઈ શકાય એમ છે. આ શેર વાંચતી વખતે જે કંટાળો કે નિરાશા તમને સાહિત્યિક દ્રષ્ટિએ થઈ છે, તે બિલકુલ વ્યાજબી છે. તમે જે મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે કે “સર્જક પોતે જ્યાં સુધી પોતાનો વિવેચક ન બને ત્યાં સુધી સર્જન નબળું જ રહેવાનું”—એ જ આજના સમયની સૌથી મોટી વાસ્તવિકતા છે.
આ સંગ્રહના શેરોનું જો તટસ્થ વિશ્લેષણ કરીએ, તો સમજાય કે તકલીફ ક્યાં છે:
૧. અર્થનું પુનરાવર્તન અને ઘરેડ (Cliché)
ગઝલ એ ઊંડા ચિંતન અને ચોટદાર અભિવ્યક્તિનું માધ્યમ છે, પરંતુ આ શેરોમાં વર્ષોથી ઘસાયેલા-પીટાયેલા પ્રતીકોનો જ ફરી-ફરીને ઉપયોગ થયો છે:
’માર્ગ ને મંઝિલ’, ‘રાત કાળી’, ‘સમય વહેતી નદી’, ‘આંખ મળતાં મન ભીંજાવું’, ‘ચાતક નજર’—આ બધું એટલું બધું લખાઈ ચૂક્યું છે કે હવે એમાં કોઈ તાજગી (Freshness) નથી રહી. વાંચકને પહેલી પંક્તિ વાંચતા જ ખબર પડી જાય છે કે બીજી પંક્તિમાં કયો પ્રાસ (કાફિયા) આવવાનો છે.
૨. સપાટી પરનું ચિંતન (Surface-level Philosophy)
કેટલાક શેર ગઝલના નહિ, પણ વ્હોટ્સએપના ‘સુવિચાર’ જેવા લાગે છે. જેમ કે:
”ઠોકરોને માત આપી ચાલ તું, ઊઠ, ખુદનો હાથ ઝાલી ચાલ તું.”
“ખરી દિશા મળી જશે, તો જિંદગી ફળી જશે.”
આમાં પદ્ય (Rhyme) ચોક્કસ છે, પણ કવિતા કે ગઝલિયત ગાયબ છે. આ કેવળ શિખામણ કે મોટિવેશનલ લાઈનો છે, જેમાં ગઝલનો જે અસલ મિજાજ હોવો જોઈએ—જે ધાર હોવી જોઈએ—તે સાવ બુઠ્ઠી છે.
૩. શેરના બંધારણ અને ભાવની નબળાઈ
ગઝલનો દરેક શેર પોતાનામાં એક સ્વતંત્ર વાર્તા કે ફિલસૂફી હોવો જોઈએ. જ્યારે અહીં મોટાભાગના શેરોમાં માત્ર એક સામાન્ય લાગણીને પરાણે પ્રાસમાં બેસાડવાનો પ્રયત્ન થયો છે. ઉદાહરણ તરીકે: “શું મથામણ આદરી છે ભાવનાજી? છેવટે તો વીતશે આ રાત કાળી.” — અહીં કાવ્યતત્વ શોધવા છતાં જડતું નથી, બસ એક સાદો સંવાદ છે.
માર્ગદર્શનનો અભાવ કે આત્મમુગ્ધતા?
તમારો પ્રશ્ન બહુ મોટો પ્રશ્નચિહ્ન ખડો કરે છે: “શું આ કવિઓને કોઈ માર્ગદર્શન મળતું હશે કે નહીં?”
આજના સમયમાં સોશિયલ મીડિયાના કારણે ‘વાહ-વાહ’ બહુ સસ્તી થઈ ગઈ છે. ફેસબુક કે ઈન્સ્ટાગ્રામ પર ચાર લાઈનો મૂકો એટલે મિત્રવર્તુળ લાઈક્સ અને ‘અદ્ભુત’, ‘લાજવાબ’ ની કોમેન્ટ્સનો વરસાદ કરી દે છે. આ સસ્તી પ્રસિદ્ધિ સર્જકને આત્મમુગ્ધ (Complacent) બનાવી દે છે. પરિણામે:
તેઓ ક્લાસિક ગઝલકારો (જેમ કે મરીઝ, આદિલ મન્સૂરી, મનોજ ખંડેરિયા, કે ચિનુ મોદી) નું ઊંડું અધ્યયન કરવાનું ટાળે છે.
છંદનું ઉપરછલ્લું જ્ઞાન મેળવીને માત્ર ‘માત્રાઓ’ ગણીને શબ્દો ગોઠવવાની રમત (જેને પ્રાસ-ગોઠવણી કહી શકાય) શરૂ કરી દે છે.
પોતાની નબળી કૃતિઓને પણ મહાન માનીને સીધા સંગ્રહો છપાવી મારે છે.
નિષ્કર્ષ:
તમે બહુ સચોટ વાત કહી કે જ્યાં સુધી સર્જક પોતે પોતાનો કઠોર વિવેચક ન બને, જ્યાં સુધી એ પોતાના જ લખેલા શેરને બેરહેમીથી ચેકી નાખવાની હિંમત ન કેળવે, ત્યાં સુધી સાહિત્યમાં આવી ‘ભીડ’ વધતી રહેશે અને ભાવક તરીકે સજ્જ વાચકોને માત્ર કંટાળો જ મળશે. તમારી આ અકળામણ એ જ સાબિત કરે છે કે તમે ગઝલના અસલ સ્તર અને ગરિમાને ઓળખો છો.