મારા વિશે મને ન હો મારાથી રાવ કંઈ
બીજું શું છે સ્વરાજ કશું જાણતો નથી.
રઈશ મનીઆર

(મન મીરાં ને તન રાધા ) – અબ્બાસઅલી તાઈ

મન મીરાં ને તન રાધા થૈ કુંજકુંજમાં ઘૂમે,
નીરખી શ્યામલ ડાઘ ચંદ્રના કિરણ કિરણને ચૂમે.

ભીતરથી ભણકારા છૂટે વેણુના વંટોળ વછૂટે,
રોમરોમના થરથર કંપે માધવનું મન ઘેનલ ઘૂંટે.
વસંતવેલી અબિલગુલાલે રાસ રમે ને લૂમેઝૂમે,
મન મીરાં ને તન રાધા થૈ કુંજકુંજમાં ઘૂમે.

ઝાંઝર મીરાં પગનું તારા કુંજગલીમાં ઝમતું ઝરણું,
રાધા વહેતી ધારા જેવી શોધે છે માધવનું શરણું.
ઝરણ શરણના વહેળા ફૂટ્યા ડૂસકે ડૂસકે ડૂમે,
મન મીરાં ને તન રાધા થૈ કુંજકુંજમાં ઘૂમે.

– અબ્બાસઅલી તાઈ ‘અજનબી’

વૃંદાવનની કુંજગલીઓમાં કવિનું મન મીરાં થઈને અને તન રાધા થઈને ફરી રહ્યું છે. એક મુસ્લિમ કવિનું આ કૃષ્ણગીત છે પણ આખ ગીતનું પિષ્ટપેષણ કરવાના બદલે મારું મન એક જ પંક્તિ પર અટકી ગયું છે. નીરખી શ્યામલ ડાઘ ચંદ્રના કિરણ કિરણને ચૂમે. – ભઈ વાહ ! આનાથી ઊંડો ને ઉદાત્ત કૃષ્ણપ્રેમ બીજો કયો હોઈ શકે? ચંદ્રમાં શ્યામ વર્ણના ડાઘ છે એટલે કવિના તન-મનને એમાંય શ્રીકૃષ્ણ નજરે ચડે છે અને એથી જ કવિ ચંદ્રમાંથી પૃથ્વી પર ઉતરી આવતા એક-એક કિરણ કિરણને ચૂમી રહ્યા છે. પ્રેમલક્ષણા ભક્તિની કેવી પરાકાષ્ઠા!

ડૉ. અબ્બાસઅલી તાઈ… મૂળ સોનાવાડી, ગણદેવીના. ચીખલીની કોલેજમાં અધ્યપક રહ્યા. સંખ્યાબંધ પુસ્તકો અને પુરસ્કારોથી નવાજિત. જન્મે મુસ્લિમ પણ કર્મે મીરાં… શ્રીકૃષ્ણ ઉપર એમણે પી.એચ.ડી. કર્યું ને ૫૦૦થીય વધુ પ્રવચનો આપ્યાં. પોતાના કૃષ્ણપ્રેમ વિશે એ પોતે કહે છે, “હું જન્મ તથા કર્મથી ઈસ્લામ ધર્મી મુસ્લિમ વ્યક્તિ છું. મારા આ સંશોધન (પી.એચ.ડી.) પછી હજારો લોકોએ મને આ પ્રશ્ન કર્યો, ‘આપે આ જ વિષય (કૃષણ) જ કેમ પસંદ કર્યો?’ પ્રત્યુત્તર સાફ હતો, હું ભારત ભૂમિનો પુત્ર છું, જેના સંસકર અને સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત હોવું સ્વાભાવિક છે. જેમ કવિ રસખાને કૃષ્ણ કવ્યો લખ્યાં, કર્નાટકના ચિત્રકાર અલ્લાબક્ષાખાંએ શ્રીકૃષ્નલીલાના બહુ ભાવવાહી સુંદર ચિત્રો બનાવ્યાં, મોટા મોટા મુસ્લિમ શાસ્ત્રીય ગાયક ઉસ્તાદોએ પણ કહ્યું, – કૃષ્ણ વિના શું ગાવું? અલ્લામા ઇકબાલે પોતાના’મનસવી’ કાવ્યમાં શ્રીકૃષ્ણના ગુણગાન ગાયાં છે.”

9 Comments »

  1. Poonam said,

    September 14, 2017 @ 3:29 am

    હું ભારત ભૂમિનો પુત્ર છું, જેના સંસકર અને સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત હોવું સ્વાભાવિક છે. 😊

  2. Atul Dave said,

    September 14, 2017 @ 4:07 am

    વાહ! અદ્ભૂત રચના. જાણે નજર સામે જ બનતી ઘટના ! વાહ !

  3. Pradip zaveri said,

    September 14, 2017 @ 5:36 am

    Excellent krishna geet

  4. Pravin Shah said,

    September 14, 2017 @ 6:04 am

    વાહ, વાહ ! ખૂ…બ… સુન્દર !
    લળી લળીને, ઝૂમતા ઝૂમતા ગાવાનુ મન થાય
    ઍવી કવિતા.

  5. શાંતિ said,

    September 14, 2017 @ 6:31 am

    અબ્બાસ અલી ભાઈના આ સુંદર ગીતને તંત્રીશ્રીએ સુંદર અને સચોટ
    આલેખન આપેલું છે આશા રાખીએ કે ગીતકાર અને કવિના મનોભાવો
    ભારતભરના હિંદુ મુસ્લિમના સંબન્ધોમાં સુંદર પરિવર્તનો લાવે

  6. Sandhya Bhatt said,

    September 14, 2017 @ 7:17 am

    વાહ! બહુ સરસ રચના છે. ધન્યવાદ!

  7. Devika Dhruva said,

    September 14, 2017 @ 6:05 pm

    ખૂબ સુન્દર રચના.કવિને ધન્યવાદ્.

  8. Jayendra Thakar said,

    September 14, 2017 @ 10:08 pm

    સરસ પ્રેમ મધુરું કાવ્ય! પ્રેમની અદભુ પરકાષ્ટાએ ધર્મ ઓગળી જાય છે. અહીં એક બીજી રચના પ્રસ્તુત કરી છે…
    Krishn Kanhaiya, by Hafeez Jalandhari
    (I’d like to thank my friend Hamza Shad for helping me with this translation)
    ai dekhne wālo
    is husn ko dekho
    is rāz ko samjho
    gaze upon this beauty;
    try to understand this secret:
    yeh naqsh-e-ḳhayālī
    yeh fikrat-e-ālī
    This figment of the imagination;
    this grand thought.
    yeh paikar-e-tanvīr
    yeh krishn kī tasvīr
    This form of light;
    this image of Krishna.
    ma’anī hai ki sūrat
    san’at hai ki fitrat
    Is he reality or representation?
    Is he craft or nature?
    zāhir hai ki mastūr
    nazdīk hai yā dūr
    yeh nār hai yā nūr
    Is he apparent or hidden?
    Is he near or far?
    Is he fire or light?
    duniyā se nirālā
    yeh bāñsurī wālā
    gokul kā gwālā
    He’s an odd one,
    this flute player;
    this cowherd of Gokul.
    hai sehr ki aijāz
    khultā hī nahīñ rāz
    This is a magical miracle;
    this secret will not open.
    kyā shān hai wallāh
    kyā ān hai wallāh
    By God, what glory!
    By God, what dignity!
    hairān hooñ kyā hai
    ik shān-e-ḳhudā hai
    I am perplexed by what he is;
    he is the Majesty of God.
    but-ḳhāne ke andar
    ḳhud husn kā but-gar
    but ban gayā ā kar
    Inside the temple,
    the sculptor of beauty himself
    entered and became the idol.
    woh turfa nazzāre
    yād ā gaye sāre
    jamunā ke kināre
    Those rare happenings—
    they’ve just come back to me—
    Back on the banks of the Yamuna…
    sabze kā lahaknā
    phūloñ kā mahaknā
    The plants waving in the breeze;
    the fragrance of flowers…
    ghanghor ghaTāyeiñ
    sarmast hawāyeiñ
    The dark rain-clouds,
    the intoxicated winds…
    ma’asūm umañgeiñ
    ulfat kī tarañgeiñ
    That innocent enthusiasm,
    those waves of love…
    woh gopiyoñ ke sāth
    hāthoñ meiñ diye hāth
    raqsāñ huā brijnāth
    Together with the gopis,
    placing his hand in theirs;
    the lord of Braj danced.
    bansī meiñ jo lay hai
    nasha hai na mai hai
    kuchh aur hī shai hai
    In his flute is a melody that
    is neither intoxication nor wine;
    it’s something beyond.
    ik rūh hai raqsāñ
    ik kaif hai larzāñ
    It is a dancing soul;
    it is a quivering joy.
    ek aql hai mai-nosh
    ik hosh hai mad-hosh
    It is a mind fond of drink,
    it is an intoxicated consciousness.
    ik ḳhanda hai sayyāl
    ik girya hai ḳhush-hāl
    It is a laugh flowing like a torrent,
    it is a joyful cry.
    ik ishq hai maġhrūr
    ik husn hai majbūr
    ik sehr hai mas-hūr
    It is an arrogant love,
    a constrained beauty,
    a mesmerizing spell…
    darbār meiñ tanhā
    lāchār hai kirishnā
    aa shyām idhar aa
    Alone in the [Kaurava] court,
    Draupadi [also called Krishnaa] is helpless.
    She calls out: “Come, Shyam, come here!”
    sab ahl-e-ḳhusūmat
    haiñ dar pa’e izzat
    “All these hateful people;
    their honor lies at the door!”
    yeh rāj dulāre
    buzdil hue sāre
    “These beloved princes [the Pandavas, Draupadi’s husbands]
    have all become cowards!”
    parda na ho tārāj
    bekas kī rahe laaj
    “Without a veil, I will be shamed;
    may this helpless wretch’s honor be saved!”
    ā jā mere kāle
    bhārat ke ujāle
    dāman meiñ chhupā le
    “Come, my Dark One,
    the light of India;
    Drape me in your robe!”
    woh ho gayī an-ban
    woh garm huā ran
    ġhālib hai duryodhan
    They have started quarreling,
    they have heated up the war.
    Duryodhan seems victorious.
    woh ā gaye jagdīsh
    woh miT gayī tashvīsh
    Wait—he has come, the Lord of the World!
    Our anxiety has been erased!
    arjun ko bulāyā
    upadesh sunāyā
    He called Arjuna,
    and preached to him [the Bhagavad Gita].
    ġham-zād kā ġham kyā
    ustād kā ġham kyā
    What is the sorrow of that sorrowful one?
    What is the sorrow of the teacher (guru)?
    lo ho gayī tadbīr
    lo ban gayī taqdīr
    lo chal gayī shamshīr
    The solution has been reached;
    the divine decree has been pronounced;
    the sword has been swung!
    sīrat hai adū-soz
    sūrat nazar-afroz
    dil kaifiyat-andoz
    His virtues burn enemies;
    his face shines a bright gaze;
    his heart understands character.
    ġhusse meiñ jo ā jāye
    bijlī hī girā jāye
    aur lutf par āye
    to ghar bhī luTā jaaye
    If he gets angry,
    he strikes down lightning;
    and if he is pleased,
    he still loots houses. [similar image to stealing hearts?]
    pariyoñ meiñ hai gulfām
    rādhā ke liye shyām
    Among the angels, he is rose-colored;
    For Radha, he is Shyam, the Dark One.
    balrām kā bhayyā
    mathurā kā basayyā
    bindrā meiñ kanhaiyā
    Balaram’s brother,
    the famed one of Mathura,
    that Kanhaiya of Bindra (a forest near Gokul).
    ban ho gaye vīrāñ
    barbād gulistāñ
    sakhiyāñ haiñ pareshāñ
    Forests have become desolate;
    gardens ruined;
    the gopis are distraught.
    jamunā kā kinārā
    sunsān hai sārā
    The banks of the Yamuna
    have gone silent.
    tūfān haiñ ḳhāmosh
    maujoñ meiñ nahīñ josh
    Even its storms are silent;
    there is no passion in its waves.
    lau tujh se lagī hai
    hasrat hī yahī hai
    My affection is to you;
    this is my unfulfilled wish:
    ai hind ke rājā
    ik bār phir ā jā
    dukh dard miTā jā
    Oh king of India,
    come just once more!
    Destroy our suffering and pain!
    abr aur hawā se
    bulbul kī sadā se
    phūloñ kī ziyā se
    From the clouds and the winds,
    from the nightingale’s song,
    from the flowers’ radiance
    ādū-asarī gum
    shorīda-sarī gum
    The effect of magic is lost
    The lovesickness is lost
    hāñ terī judāyī
    mathurā ko na bhāyī
    Indeed, your absence
    does not befit Mathura.
    tū āye to shān āye
    tū āye to jān āye
    If you come, glory will come;
    if you come, life will come.
    ānā na akele
    hoñ sāth woh mele
    sakhiyoñ ke jhamele
    Don’t come alone,
    let those festivals also be there together,
    those quarrels with the gopis…

  9. સૌરભભાઈ ભટ્ટ said,

    September 14, 2017 @ 11:56 pm

    સર્વ ધર્માન પરિત્યજ્ય મામેકં શરણં વ્રજ…. ધર્મ થી પર ઊઠવું એટલે શ્રી કૃષ્ણ શરણ માં જવું…ખૂબ જ અદભૂત રચના…આજના દાસ સતારને સલામ…

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

Leave a Comment