મીઠાં શમણાં વસમાં શૂળ,
મારી ગઝલોનાં બે મૂળ.
અમૃત 'ઘાયલ'

લયસ્તરો બ્લોગનું આ નવું સ્વરૂપ છે. આ બ્લોગને  વધારે સારી રીતે માણી શકો એ માટે આ નિર્દેશિકા જોઈ જવાનું ચૂકશો નહીં.

Archive for મુક્તક

મુક્તક શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર), સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.

(બોલાવ મા) - અહમદ મકરાણી
30 જાન્યુ. 2000 -હસમુખ પાઠક
અંગત અંગત : ૦૪ : કવિતાનું ઋણ
અદભૂત રંગ - શેખાદમ આબુવાલા
અનુભવ - જવાહર બક્ષી
અભ્યાસ - ગીતા પરીખ
આ દેશને માટે - શેખાદમ આબુવાલા
આંખ લૂછું છું - શેખાદમ આબુવાલા
આગવી છે - જલન માતરી
આપો મને ખબર -નયન દેસાઈ
આવ - બેફામ
આવડી જાય છે - રઈશ મનીયાર
આવું છું - ઘાયલ
આશા-નિરાશા - 'ધાયલ'
આશાસ્પદ કવયિત્રી સ્મિતા પારેખનું દેહાવસાન...
ઉછેર્યાં છે - પ્રફુલ્લા વોરા
ઉમાશંકર વિશેષ :૧૪: હાઈકુ અને મુક્તક
એ જ છે - અબ્દુલ મૌલિક
એટલે - યોગેશ જોષી
ઓળખ - શકીલ કાદરી
કંઈક તો થાતું હશે... - રમેશ પારેખ
કથા મુક્તક - મુકુલ ચોકસી
કહેતા નથી - મરીઝ
કાફલામાં - મનુભાઈ ત્રિવેદી 'ગાફિલ'
કાવ્યો - નિરંજન ભગત
કિરતાર તારી કળા ! - મકરંદ દવે
કિસ્સો (મુક્તક) -મુકુલ ચોકસી
કોઈ - રમણીક સોમેશ્વર
કોડિયું ને સૂરજ - ઉદયન ઠક્કર
કોણ પૂછે છે ? - કૈલાસ પંડિત
કોને ખબર - વિનોદ ગાંધી
ક્ષણો - રમેશ પારેખ
ખુદાની રહેમત - કરસનદાસ માણેક
ખોટ છે બસ આટલી - ઘાયલ
ગાતો રહ્યો - ગની દહીંવાલા
ગાંધી - શેખાદમ આબુવાલા
ગાંધી સમાધિ પર - શેખાદમ આબુવાલા
ચાલી નીકળો - ઉમેશ ઉપાધ્યાય
ચોમાસું - હેમેન શાહ
છું - રાજેન્દ્ર શુક્લ
છેવટે - મુકુલ ચોકસી
જઈએ - શોભિત દેસાઈ
જડી જાય - જવાહર બક્ષી
જરાસંઘ છું - ભગવતીકુમાર શર્મા
જીવન - અમૃત 'ઘાયલ'
જીવ્યા કરે - ભરત યાજ્ઞિક
જોઈએ - શૂન્ય પાલનપુરી
ઝાકળબુંદ : ૪ : મુક્તક અને ગઝલ- કવિતા મૌર્ય
ઝાંઝવાઓની યુક્તિ -'સાબિર' વટવા
તકદીરને - શેખાદમ આબુવાલા
તાજમહાલ
તારી દૂરતા - મુકુલ ચોકસી
દશા અને દિશા - વેણીભાઈ પુરોહિત
દિલ - મનહર મોદી
દિવાળી...
ધાર કયાં હતી? - રઈશ મનીયાર
ધૂળને ઉદબોધન - રમેશ પારેખ
ન કર - 'પંથી' પાલનપુરી
નડતર - જવાહર બક્ષી
નથી - કરસનદાસ લુહાર
નથી શકતો - ઘાયલ
નમ્રતા અને નિધિ - શેખ સાદી
નશો - હેમેન શાહ
નાખી છે - મરીઝ
નાટક - શેખાદમ આબુવાલા
નિખાલસતા - સૈફ પાલનપુરી
પડઘો - હેમેન શાહ
પત્રલેખા - (સંસ્કૃત) અનુ. હરિવલ્લભ ભાયાણી
પુણ્યશાળીને - શેખાદમ આબુવાલા
પૂરતું છે - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
પ્યારું ઉપનામ - શૂન્ય પાલનપુરી
પ્રાર્થના - હરીન્દ્ર દવે
ફાંસ વાગતી રહે -રમેશ પારેખ
બની જા - જલન માતરી
મઝધારમાં - અનંતરાય ઠક્કર 'શાહબાઝ'
માંગી શક્યા નહીં... - રઈશ મનીઆર
માપસરના આંસુ - જલન માતરી
માર્ગ પછીની મંઝીલ - હરીન્દ્ર દવે
મુકતક - ઉદયન ઠક્કર
મુકતક - મનહરલાલ ચોકસી
મુક્તક - 'આસિમ' રાંદેરી
મુક્તક - 'ચાતક'
મુક્તક - અજય પુરોહિત
મુક્તક - અશોક જાની ‘આનંદ’
મુક્તક - ઇજન ધોરાજવી
મુક્તક - ઉદયન ઠક્કર
મુક્તક - એસ. એસ. રાહી
મુક્તક - કિરણસિંહ ચૌહાણ
મુક્તક - કિરણસિંહ ચૌહાણ
મુક્તક - કિસ્મત કુરેશી
મુક્તક - ખલીલ ધનતેજવી
મુક્તક - ખલીલ ધનતેજવી
મુક્તક - ગોવિંદ ગઢવી
મુક્તક - ઘાયલ
મુક્તક - ચિનુ મોદી
મુક્તક - જમિયત પંડ્યા
મુક્તક - જવાહર બક્ષી
મુક્તક - દિલીપ મોદી
મુક્તક - દિલીપ રાવલ
મુક્તક - દિલીપ રાવલ
મુક્તક - નીતિન વડગામા
મુક્તક - નીતિન વડગામા
મુક્તક - પ્રફુલ્લા વોરા
મુક્તક - ભગવતીકુમાર શર્મા
મુક્તક - ભરત પાલ
મુક્તક - મકરંદ દવે
મુક્તક - મધુકર રાંદેરિયા
મુક્તક - મનીષ પરમાર
મુક્તક - મરીઝ
મુક્તક - મરીઝ
મુક્તક - મુકુલ ચોકસી
મુક્તક - મુકુલ ચોકસી
મુક્તક - મુકુલ ચોકસી
મુક્તક - મુસાફિર પાલનપુરી
મુક્તક - યુસુફ બુકવાલા
મુક્તક - રઈશ મનીઆર
મુક્તક - રઈશ મનીઆર
મુક્તક - રમેશ પારેખ
મુક્તક - રમેશ પારેખ
મુક્તક - રાજેન્દ્ર શાહ
મુક્તક - રિષભ મહેતા
મુક્તક - લાભશંકર દવે
મુક્તક - વિનોદ ગાંધી
મુક્તક - વિવેક મનહર ટેલર
મુક્તક - વેણીભાઈ પુરોહિત
મુક્તક - શૂન્ય પાલનપુરી
મુક્તક - શેખાદમ આબુવાલા
મુક્તક - શોભિત દેસાઈ
મુક્તક - સગીર
મુક્તક - સંજુ વાળા
મુક્તક - સાગર સિદ્ધપુરી
મુક્તક - સૌમ્ય જોશી
મુક્તક - હરીન્દ્ર દવે
મુક્તક - હિતેન આનંદપરા
મુક્તક - હિતેન આનંદપરા
મુક્તક - હેમેન શાહ
મુક્તક -અલ્પેશ કળસરિયા
મુક્તક -કૈલાસ પંડિત
મુક્તક -દિલીપ મોદી
મુક્તક -બકુલેશ દેસાઈ
મુક્તક -બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
મુક્તક -બાલુભાઇ પટેલ
મુક્તક -રઈશ મનીઆર
મુક્તક -રઈશ મનીઆર
મુક્તક -રઈશ મનીઆર
મુક્તક -રમેશ પારેખ
મુક્તક -વિવેક મનહર ટેલર
મુક્તક -શેખાદમ આબુવાલા
મુક્તક -શોભિત દેસાઈ
મુક્તક -સૈફ પાલનપુરી
મુક્તક – ધૂની માંડલિયા
મુક્તક- મનસુખલાલ ઝવેરી
મુક્તકો - રઈશ મનીઆર
મુક્તકો - શેખાદમ આબુવાલા
મુક્તિ-મંત્ર - શૂન્ય પાલનપુરી
મુહોબ્બતના સવાલોના - શેખાદમ આબુવાલા
મૈત્રીનું મૂલ્ય - મુસાફિર પાલનપુરી
યાદ આવશે - શકીલ કાદરી
યાદગાર મુક્તકો : ૦૧ : રમેશ પારેખ, મુસાફિર પાલનપુરી
યાદગાર મુક્તકો : ૦૨ : મરીઝ, શૂન્ય પાલનપુરી
યાદગાર મુક્તકો : ૦૩ : ચિનુ મોદી 'ઈર્શાદ', સૈફ પાલનપુરી
યાદગાર મુક્તકો : ૦૪ : શેખાદમ આબુવાલા
યાદગાર મુક્તકો : ૦૫ : રઈશ મનીયાર
યાદગાર મુક્તકો : ૦૭ : મુકુલ ચોક્સી, રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’
યાદગાર મુક્તકો : ૦૮ : જલન માતરી, દિલીપ મોદી
યાદગાર મુક્તકો : ૦૯ : ખલીલ ધનતેજવી, ભગવતીકુમાર શર્મા, વિવેક મનહર ટેલર
યાદગાર મુક્તકો : ૧૦ : અમૃત ઘાયલ
યાદગાર મુક્તકો : ૧૧ : રાજેન્દ્ર શુક્લ, કૈલાસ પંડિત, ભરત વિંઝુડા
યાદગાર મુક્તકો : ૧૨ : ગની દહીંવાળા, મનહર મોદી, સૌમ્ય જોશી, હિતેન આનંદપરા
યુક્તિ - ઘાયલ
રતિલાલ 'અનિલ'ને 'આટાનો સૂરજ' માટે સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર
રાખે - રમેશ પારેખ
લાગે છે મને - ચિનુ મોદી
લોહીની સગાઈ - 'શૂન્ય' પાલનપુરી
વતનની યાદ - શેખાદમ આબુવાલા
વહી છે - હરકિશન જોષી
વાત -ઘાયલ
વિના આવીશ મા ! -શેખાદમ આબુવાલા
વ્યંગ-મુક્તકો - નાઝ માંગરોલી
શબ્દોત્સવ - ૭: મુક્તક - મરીઝ
શબ્દોત્સવ - ૭: મુક્તક - અમૃત ઘાયલ
શબ્દોત્સવ - ૭: મુક્તક : પેરિસમાં શું કરે છે ? - શેખાદમ આબુવાલા
શહેર - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
શાયર છું - ઘાયલ
શી ખબર - ચિનુ મોદી
શું કરું - મનોજ ખંડેરિયા
શોધે છે - મરીઝ
શ્વસ અનંતોમાં - સંદીપ ભાટિયા
સંકલ્પ - શેખાદમ આબુવાલા
સંજોગોના પાલવમાં - સૈફ પાલનપુરી
સફેદ -રમેશ પારેખ
સંબંધ - રમેશ પારેખ
સમજી લઈએ - ઓજસ પાલનપુરી
સમાધાન - શેખાદમ આબુવાલા
સાંજ - ફિલીપ ક્લાર્ક
સીધે રસ્તે - ઉદયન ઠક્કર
સુખ - અમૃત 'ઘાયલ'
સુરતની વ્યથાનો પડઘો
હારને હાર માની નથી - મકરંદ દવે
હિંમત - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
હું - ભગવતીકુમાર શર્મા
હ્રદયની વાત - ખલીલ ધનતેજવી



યાદગાર મુક્તકો : ૦૨ : મરીઝ, શૂન્ય પાલનપુરી

સુરા રાતે તો શું, વ્હેલી સવારે પી ગયો છું હું,
સમય સંજોગના ગેબી ઈશારે પી ગયો છું હું;
કોઈ વેળા કશી ઓછી મળે તેની શિકાયત શું,
ઘણી વેળા ગજાથી પણ વધારે પી ગયો છું હું.

-મરીઝ

*
શ્વાસના પોકળ તકાદા છે, તને માલમ નથી,
નાઉમેદીના બળાપા છે, તને માલમ નથી;
જિંદગી પર જોર ના ચાલ્યું ફકત એ કારણે,
મોતના આ ધમપછાડા છે, તને માલમ નથી.

– શૂન્ય પાલનપુરી

મુક્તકોની ખરી મજા એમની Res Ipsa Loquitar (it speaks for itself-સ્વયંસ્પષ્ટ) પ્રકૃતિના કારણે છે. ચાર પંક્તિના ખોબામાં મુક્તક વાદળ ભરીને વરસાદ લઈ આવે છે. આજે ગુજરાતી ગઝલના બે ખ્યાતનામ શાયરોની કલમે એક-એક મુક્તકની મજા લઈએ… બંને મુક્તક સ્વયંસિદ્ધ છે…

Comments (4)

યાદગાર મુક્તકો : ૦૧ : રમેશ પારેખ, મુસાફિર પાલનપુરી

જીવની સન્મુખ મેં સ્થાપી દીધો
મેં તને સાષ્ટાંગ આલાપી દીધો
મિત્રદક્ષિણામાં જમણા હાથનો-
અંગૂઠો કાપી તને આપી દીધો.
– રમેશ પારેખ

*
તાંદુલી તત્વ હેમથી ભારે જ થાય છે,
કિંતુ મળે જો લાગણી ત્યારે જ થાય છે.
જ્યાં ત્યાં કદીય હાથ ના લંબાવ, ઓ હૃદય!
મૈત્રીનું મૂલ્ય કૃષ્ણના દ્વારે જ થાય છે.
– મુસાફિર પાલનપુરી

*
મૈત્રીવિષયક બે મુક્તકોથી યાદગાર મુક્તકોની શ્રેણીની શરૂઆત કરીએ…

કાવ્યપ્રકાર તરીકે મુક્તક કંઈ નવો પ્રકાર નથી. સંસ્કૃત, માગધી અને પ્રાકૃત ભાષામાં મૌક્તિક-મોતી-મુક્તક બે હજારથી પણ વધુ વર્ષોથી લખાતાં આવ્યાં છે. ગઝલના છૂટા શેરની જેમ જ મુક્તક પણ સ્વયંસિદ્ધ અને અર્થ બાબતમાં સ્વયંસંપૂર્ણ છે. મોતીની જેમ જ મુક્તક એટલે ગાગરમાં સાગર. બેથી માંડીને ચાર પંક્તિના ટૂંકા વિસ્તારમાં ધૂમકેતુની જેમ અર્થ્લિસોટો ભાવકના હૈયામાં છોડી જવા સક્ષમ હોય એને મુક્તક ગણાય.

મુક્તક શબ્દ મૌક્તિક આને મોતી પરથી ઊતરી આવ્યો હોવાનો એક મત છે મુક્તક શબ્દ ‘મુક્ત’ અટલે કે ‘છૂટું’ પરથી ઉતરી આવ્યો હોવાનો મત વધુ પ્રબળ છે. ઉર્દૂમાં મુક્તકને ‘કત્આ’ કહે છે. અરબી શબ્દ ‘કત્અ’ અર્થાત્ ‘કાપવું’ પરથી આ શબ્દ ઉતરી આવ્યો છે. મુક્તકની પ્રાસરચના અ-અ-બ-અ, અ-બ-ક-બ અથવા અ-અ-અ-અ પણ હોઈ શકે. છંદ બહુધા ગઝલમાં વપરાતા જ પ્રયોજવામાં આવે છે.

 

Comments (8)

દિવાળી…

છુપાયું છે ભીતર એ સતના દીપકને પ્રજાળીને,
આ કાજળકાળી રાતોના હૃદય હરપળ ઉજાળીને;
કોઈની આંખમાં એકાદ–બે સ્વપ્નોની રોનક થાય,
મનાવીએ એ રીતે આ વરસ, ચાલો દિવાળીને !

– વિવેક મનહર ટેલર

ટીમ લયસ્તરો તરફથી સહુ કવિમિત્રો-વાચકમિત્રો અને ભાવકમિત્રોને દિવાળી તથા નૂતન વર્ષના હાર્દિક અભિનંદન !

Comments (5)

મુક્તક – કિરણસિંહ ચૌહાણ

IMG_9841

કૈંક   મજાના   ગીતોમાં   છું,    ટહુકામાં  છું,
બીજા  શબ્દોમાં  કહું  તો  બસ  જલસામાં  છું.
ક્યારેક ઈશ્વર ફોન કરી પૂછે, ‘ક્યાં પહોંચ્યા?’
હું  કહું  છું  કે, ‘આવું છું…  બસ  રસ્તામાં છું.’

– કિરણસિંહ ચૌહાણ

ખરી વાત છેઃ આપણે બધાય ખરેખર (ઉપર જવાના) રસ્તામાં જ છીએ ઃ-)

Comments (11)

નડતર – જવાહર બક્ષી

જો   ચાલવા   ચાહીશ   તો   રસ્તો  થઈ  જશે,
પગલાં   જો   હું  ભરીશ  તો  નડતર હટી જશે.
નિષ્ફળ જશે આ રણ, મને તરસાવવામાં પણ,
રેતીની  પ્યાસ  આખરૅ  મૃગજળને  પી  જશે.

– જવાહર બક્ષી

Comments (5)

મુક્તક – રઈશ મનીઆર

આપે  છે  દિલાસા અને  રડવા નથી દેતા,
દુ:ખ મારું મને મિત્રો જીરવવા નથી દેતા;
આંસુઓ    ટકાવે   છે  મને   ભેજ  બનીને,
એ  જીવતા માણસને સળગવા નથી દેતા.

– રઈશ મનીઆર

દુ:ખ, દિલાસો અને દોસ્તો – એ ત્રિકોણની બાજુઓનું બરાબ્બર માપસરનું સંમિશ્રણ કોઈને કદી મળ્યું છે ખરું?

Comments (6)

કોડિયું ને સૂરજ – ઉદયન ઠક્કર

કોડિયા  પર સૂર્ય  તડક્યો,  ‘તારી  કોને  છે  ગરજ?
નૂરની નબળી નકલ! જા, જા, ને બીજું કંઈ સરજ…’
ઝંખવાઈને   કોડિયું   કહે,   ‘મુલતવી   રાખો, હજૂર
આ   ચુકાદો,   આજ   રાતે,   આપવાની છે  અરજ’

– ઉદયન ઠક્કર

Comments (15)

(બોલાવ મા) – અહમદ મકરાણી

આભને તું સાવ નીચું લાવ મા,
પાંખને તું આટલી ફેલાવ મા.
પાર મારાથી ગયો છું નીકળી,
સાદ દઈને તું મને બોલાવ મા.

– અહમદ મકરાણી

કોશિશ પર તારી ભરોસો છે કે તું કંઈ પણ કરી જઈશ. પણ આજે મારો વારો છે. સમયનો તકાજો છે. નીકળી જવું – ને નીકળવામાંથી પણ નીકળી જવું – એ જ એક રસ્તો છે. હવે આ વિદાયની આમન્યા રહેવા દે. સાદ કરવાનું રહેવા દે.

Comments (10)

આગવી છે – જલન માતરી

જીવનભોગે મેં મેળવેલી આ સિદ્ધિ
કયામત સુધી સાચવી રાખવી છે;
જમાનાને કહી દો, નહીં ભાગ આપું
મરણ આગવું છે, કબર આગવી છે.

– જલન માતરી

Comments (5)

મુક્તક – અશોક જાની ‘આનંદ’

સતત વરસ્યા કરે, વરસાદ જેવી યાદ પજવે છે,
કદી નહિ સાંભળેલો દૂરનો એ સાદ પજવે છે;
સજાવ્યા મેં ઘણા સ્વપ્નો, થયા સાકાર થોડા પણ,
મળ્યો આકાર ના જેને હજુ એકાદ પજવે છે.

– અશોક જાની ‘આનંદ’

આકાર ન પામેલા સ્વપ્નો જ માણસને વધુ પજવતા હોય છે…

Comments (8)

Page 2 of 21123...Last »