સૂર્ય ઊગે ને આંખ ખોલે છે
એક ટોળું હરેક જણમાંથી.
નયન દેસાઈ

લયસ્તરો બ્લોગનું આ નવું સ્વરૂપ છે. આ બ્લોગને  વધારે સારી રીતે માણી શકો એ માટે આ નિર્દેશિકા જોઈ જવાનું ચૂકશો નહીં.

Archive for અછાંદસ

અછાંદસ શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર), સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.

કાંચળી - મનીષા જોષી
માફ કરી દીધેલો સમય - મનીષા જોષી
શૂન્યતા - માલા કાપડિયા
- (અનામી) (સંસ્કૃત) અનુ. સુરેશ દલાલ
- લાભશંકર ઠાકર
- સુરેશ દલાલ
-- - સાનાઉલ હક - અનુ.નલિની માડગાંવકર
-મળશે ત્યારે - જગદીશ જોષી
...અથવા પ્રભુ તું ન મળે તો સારું - દિનેશ દલાલ
...એટલે - વિપિન પરીખ
'અથાતો ભક્તિ જીજ્ઞાસા' પુસ્તકમાંથી - ઓશો
'મા' સિરિયલ - કીર્તિકાંત પુરોહિત
'મિત્ર'ને છરી પાછી આપતાં - એલ્ડર ઓલસન
'સૂર્યને શિક્ષા કરો' - લાભશંકર ઠાકર
(-) - કિશોર શાહ
(-) - યોગેશ જોષી
(-) - લતા હિરાણી
(-) - લાભશંકર ઠાકર
(-) કબીર અનુ. મોહનદાસ પટેલ
() - મીના છેડા
() - સુરેશ દલાલ
()- મીના છેડા
(અછાંદસ) કિરણસિંહ ચૌહાણ
(આકર્ષણ) - શેશ્લો મિલોશ
(આખરની તૈયારી) - વિપિન પરીખ
(આમ તો) સુરેશ દલાલ
(આહ ! આલિંગાઈ કવિતા) - ચંદ્રકાંત શાહ
(ઇનકાર) - અનામી (ગ્રીક) (અંગ્રેજી અનુ.: ડુડલી ફિટ્સ) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(ઇનકાર) - ભાગ : ૨
(ઈરાદો) - લાભશંકર ઠાકર
(ઉસ્તાદ) - જયશ્રી ભક્ત
(એકબીજાને) - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ. સુશીલા દલાલ)
(એકલો) રાજેશ પંડ્યા
(કદ) - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
(કશુંક) - કિશોર શાહ
(કાવ્ય) - રાજેશ પંડ્યા
(કિતાબ) - અમૃતા પ્રીતમ
(કોશિશ) - ડૉ. રાધિકા ટિક્કુ
(ગીત) - લેનર્ડ કોહેન
(જીવી શકીશ ?) - આર.એસ.દૂધરેજિયા
(તૈયાર છું) - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, અનુ.: શૈલેશ પારેખ
(નાનકડું ચિનાર) - અજ્ઞાત (ઇજિપ્ત) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(પંખી) - સિલાસ પટેલિયા
(પુષ્પગુચ્છ)- ગુલાબ દેઢિયા
(પૈસો) - હેનરી મિલર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(બુદ્ધ) - બોધિસત્વ
(ભિખારી) - કૈલાસ વાજપેયી (અનુ. નલિની માડગાંવકર)
(મારું દુઃખ) - રાવજી પટેલ
(મારું હૃદય) - ડોરથી લાઇવસે (અનુ. શીરીન કુડચેડકર)
(રસોઇ) - કુમાર અંબુજ (અનુ. ? )
(સતત) - પન્ના નાયક
(સત્ય અને બળ) - રધુવીર ચૌધરી
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન')
(સૌભાગ્યવતી યાદ) -પન્ના નાયક
(હજીય) - રાજેશ પંડ્યા
~ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય
~ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય
~ - ક્વાસિમોદો (અનુ. નલિન રાવળ)
૧૫મી ઑગસ્ટ, ૧૯૪૭ - ઉમાશંકર જોશી
DISTANCE - વિપિન પરીખ
Divorcee !! - નેહા પુરોહિત
It is too clear - Joshu
never be for or against - Sen-t'san
No more moon in the water ! - Chiyono [ ઝેન સાધ્વી ]
no-mind
Schizophrenia - અશરફ ડબાવાલા
Suchness - Lao-tzu [ trans.- Dr D T Suzuki ]
The crescent moon: પ્રતિપદા - ઉશનસ્
The Shadow –Walter de la Mare – અનુ. - દેવિકા ધ્રુવ
What will you do, God, when I die? - Rainer Maria Rilke
Zen poem - Foyan
ओस की बुंदो पर - नेहल
जागो - source - ओशो
पतंग पर कविता - मनोज श्रीवास्तव
मधुशाला : ०३ : मकान की ऊपरी मंज़िल पर - गुलज़ार
मधुशाला : ०४ : वसीयत - अज्ञेय
मधुशाला : ०९ : रामदास - रघुवीर सहाय
मापदंड बदलो - दुष्यंत कुमार
અ-પ્રતિભાવ - જગદીશ જોષી
અ-બોધકથા – ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
અકડુ ઈતિહાસ - હાવર્ડ ઓલ્ટમેન (અનુ. ધવલ શાહ)
અંગત અંગત : ૦૧ : સ્વપ્નાના ભાગીદારોનું ઋણ
અંગત અંગત : ૧૩ : વાચકોની કલમે - ૦૯
અછાંદસ - પન્ના નાયક
અછાંદસ - સુરેશ દલાલ
અજાણ વિદ્યા - ધીરુ મોદી
અજાણ્યો નાગરિક -ડબ્લ્યુ. એચ. ઑડેન (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
અજ્ઞાત સૈનિકની કબર - અબ્દુલ્લા પેસિઉ (અનુ. અનિલ જોશી)
અડધે રસ્તે - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ. ઉષા પટેલ)
અંતર - સંદીપ ભાટિયા
અંતરાલોક - સમીર રાય ચૌધરી (અનુ. નલિની માંડગાવકર)
અતિક્રમવું - શિશિર રામાવત
અતિથિગૃહ - રૂમી (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
અંતિમ ઈચ્છા - જિતેન્દ્ર વ્યાસ
અથાણું અને અંધકાર - મનીષા જોષી
અંધકાર - સુરેશ જોષી
અંધારપટ - મીનાક્ષી કૈલાશ પંડિત
અંધારું - પુરુરાજ જોષી
અંધારું - પુરુરાજ જોષી
અનુભવ - જગદીશ જોષી
અનુભૂતિ - એષા દાદાવાલા
અનુભૂતિ... - મણીન્દ્ર રાય
અને – હેમેન શાહ
અપેક્ષા - પન્ના નાયક
અફર નિયમ - જ્હોન પોવેલ
અભાવ - ગુણવંત શાહ
અભિસાર - સુનંદા ત્રિપાઠી (ઊડિયા) (અનુ: ઉત્પલ ભાયાણી)
અમદાવાદ - રાધેશ્યામ શર્મા
અમસ્તું - લાભશંકર ઠાકર
અરણ્ય-રુદન - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
અરીસો મઢેલ શયનખંડ... - રીના બદિયાણી માણેક
અરે, કોઈ તો..... - જગદીશ જોષી
અર્ધસત્ય - દિલીપ ચિત્રે (અનુ. ધવલ શાહ)
અર્પણ-કાવ્ય - બર્ટ્રાંડ રસેલ
અલ્લાહ !
અવદશા - વિપિન પરીખ
અશબ્દ રાત્રિ - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
અશ્વમેધયજ્ઞ - અમૃતા પ્રીતમ
અસાધારણ પળ - કેનેથ વ્હાઈટ
અહીં હું આ કરી રહ્યો છું - લિયોનાર્ડ કોહેન (અનુ. જગદીશ જોષી)
આ ચાર ક્ષણ - રમેશ પાનસે (અનુ. જયા મહેતા)
આ વખતે નહીં - પ્રસૂન જોશી
આ હવા - પ્રવીણ ગઢવી
આકાશ - ચિનુ મોદી
આકાશનો સોદો - ચંદ્રકાન્ત શેઠ
આંખની સામે ઊભરાય છે દ્રશ્યો - શ્રીનાથ જોશી
આખરની કમાઈ - કુસુમાગ્રજ (અનુ.જયા મહેતા)
આખરી દેવતાઓ - ગાલવે કિન્નલ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
આજકાલ - વેદ રાહી (ડોગરી) અનુ. નૂતન જાની
આજની રાત હું ઉદાસ છું - હરીન્દ્ર દવે
આત્મની આરામગાહે - મકરંદ દવે
આત્મમિલન - અમૃતા પ્રીતમ
આત્મવંચના – બ્રહ્મોત્રી મોહંતી (ભાષા: ઉડિયા) (અનુવાદ: જયા મહેતા)
આદિ ધર્મ - અમૃતા પ્રીતમ
આધુનિક વધસ્તંભ - વાસુદેવ નિર્મળ
આનંદની કવિતા - યશવંત વાઘેલા
આનંદલોક - કુસુમાગ્રજ
આપણા ખીસાના પાકીટમાં (મરાઠી) - વર્જેશ સોલંકી (અનુ. અરુણા જાડેજા)
આપણે - મનસુખ લશ્કરી
આમંત્રણ - ઓરિયાહ માઉન્ટન ડ્રીમર (અનુ. ઋષભ પરમાર)
આયામ - મનિષા જોષી
આરોપી - હોર્સ્ટ બીનેક
આવ મારી પાસે - એન વિલ્કિન્સન (અનુ. અપૂર્વ કોઠારી)
આવજે મિત્ર - સરજી એસિનિન
આવતા ભવે - વિપિન પરીખ
આવશે દિવસો કવિતાના - (રશિયન) મારિના ત્સ્વેતાયેવા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
ઇન્દ્રિયોપનિષદ - જગદીશ જોષી
ઈચ્છાકુંવરી - સરૂપ ધ્રુવ
ઈથાકા - સી. પી. કેવેફી
ઈર્શાદગઢ : ૦૩ : અછાંદસ : મારું મૃત્યુ - ચિનુ મોદી
ઈસુ તથા શ્રી મોહનદાસ ગાંધીને - વિપિન પરીખ
ઉદભવ–પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
ઉદાસી - વિપાશા
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૭: કવિની ઇચ્છા
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૮: આગ અને હિમ
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૯: માઈલોના માઈલો મારી અંદર - ઉમાશંકર જોશી
ઉમાશંકર વિશેષ :૧૧: પ્રશ્નો - ઉમાશંકર જોષી
ઊઠબેસ - અનામી (અનુ. હરિવલ્લભ ભાયાણી)
ઊલટી રમત - તસલીમા નસરીન (અનુ. સોનલ પરીખ)
ઋણાનુબંધ -અખિલ શાહ
એ જ આવશે ! - ચંદ્રકાંત શેઠ
એ જ રાત - યાનિસ રિતસોસ
એ જિંદગી - ઉશનસ્
એ મુસાફર હશે એકલો - હરીન્દ્ર દવે
એ લગભગ ઈશ્વર છે, તારી સાથેનો પુરુષ - સેફો (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
એ લોકો - પ્રિયકાંત મણિયાર
એ લોકો - વિપિન પરીખ
એ લોકો મને નહીં મારી શકે - વિપિન પરીખ
એ શહેર - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
એક આશીર્વાદ - દુષ્યંતકુમાર
એક કવિતા - જ્યોતિષ જાની
એક કવિતા પૂરી કરું છું કે - સંસ્કૃ તિરાણી દેસાઈ
એક કાવ્ય - બાબુ સુથાર
એક કાવ્ય - મનીષા જોશી
એક કાવ્ય - મનીષા જોષી
એક કાવ્ય - લાભશંકર ઠાકર
એક ક્ષણ -માધવ રામાનુજ
એક જૂની ઘટના - શીતલ મહેતા
એક ટૂંકો પરિચય - વિપિન પરીખ
એક ટેલિફોન ટોક - ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
એક પંખીને કંઈક - ઉમાશંકર જોષી
એક પગલાની પીછેહઠ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ (અનુ. જગદીશ જોષી)
એક પ્રશ્નપત્ર - ઉદયન ઠક્કર
એક મજાનું ગીત હું જાણતો હતો - સ્ટિફન ક્રેન (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એક સંદેશો - રાજેન્દ્રસિંહ રાયજાદા
એક સવારે - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
એક સુસ્ત શરદની રાતે - નિનુ મઝુમદાર
એકલતા - જગદીશ જોષી
એકલવાયો - હરીન્દ્ર દવે
એકલો - નિરંજન ભગત
એકાકી - યજ્ઞેશ દવે
એકાદ વાર - પન્ના નાયક
એક્શન રિપ્લે…! -એષા દાદાવાળા
એને તમે શું કહેશો ? - પન્ના નાયક
એરંડો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
એવા દેશમાં - વિપિન પરીખ
ઑફિસ મૈત્રી - ગેવિન એવર્ટ (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
ઓપરેશન પહેલાંની રાત -વિપિન પરીખ
ઓળખ - ભગવતીકુમાર શર્મા
ઓળખાણ - શકૂર સરવૈયા
કક્કાજીની અ-કવિતા - ચંદ્રકાંત શેઠ
કદ - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ. જયા મહેતા)
કદાચ -વિપિન પરીખ
કબાટમાંનાં પુસ્તકો - શંકર વૈદ્ય (અનુ. અરુણા જાડેજા)
કબૂલાત -'આદિલ' મન્સૂરી
કબૂલાત - 'આદિલ' મન્સૂરી
કબૂલાત - કુસુમાગ્રજ (અનુ.: સુરેશ દલાલ)
કલિંગ - શ્રીકાંત વર્મા
કળાનો અંત - રેઈનર કુંજે
કવચ - હરીન્દ્ર દવે
કવિ - રિલ્કે ( અનુવાદ - ચંદ્રકાંત દેસાઈ)
કવિતા - અમૃતા પ્રીતમ
કવિતા - એન્તુનિન બાર્તૂશેક - અનુ. અનિરુદ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
કવિતા - જયન્ત પાઠક
કવિતા - પન્ના નાયક
કવિતા - પન્ના નાયક
કવિતા : બ્રેસ્ટ કેન્સરની - એષા દાદાવાળા
કવિતા ન કરવા વિશે કવિતા - જયન્ત પાઠક
કવિતા પોતાને ઘરે ગઈ - વિજય નામ્બિસન (અનુ - ઉદયન ઠક્કર)
કવિતા બાબત બેએક વાતો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
કવિતા વિશે ત્રણ રચનાઓ - જયન્ત પાઠક
કવિતાની તાકાત - મદન ગોપાલ લઢા (અનુ. સુશી દલાલ)
કવિનું શબ - મનમોહન નાતુ
કવિનો હાથ - નલિન રાવળ
કંસારા બજાર - મનીષા જોષી
કાઈપો ! - રમેશ પારેખ
કાગળ -સુરેશ દલાલ
કાગળ - રમણીક સોમેશ્વર
કાગળ - રમણીક સોમેશ્વર
કાચનો પ્યાલો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
કાઝાનઝાકીસ - અમૃતા પ્રીતમ
કાફલો - સદાશિવ વ્યાસ
કાલે- -સુરેશ હ. જોશી
કાળ - ધીરેન્દ્ર મહેતા
કાળને - : મહેન્દ્ર અમીન
કાવ્યત્રયી - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
કિંમત - જયશ્રી ભક્ત
કીડી - મનહર મોદી
કૂંજ પંખી - નલિન રાવળ
કૂર્માવતાર – પન્ના નાયક
કૅન્વાસ - હેમેન શાહ
કેટલાક તડકા કેટલા આકરા હોય છે - સૌમ્ય જોશી
કેટલાંક બાળકો - નરેન્દ્ર સક્સેના (અનુ. નૂતન જાની)
કેમે કર્યો આ હાથ - જગદીશ ત્રિવેદી
કેળવણી - જિજ્ઞાસુ દક્ષિણી 'પેસિફિક'
કોઈ તો કહો !
કોઈ વચન પાળતું નથી - સુનીલ ગંગોપાધ્યાય
કોરો કાગળ - વિજય જોષી
ક્યારેક - સોનલ પરીખ
ખાતરી - એડવિન મૂર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ખાલી ખુરશી - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ખાલી જગા - અમૃત પ્રીતમ (અનુ. - હરીન્દ્ર દવે)
ખેલૈયો - પલ્લવી ભટ્ટ
ગજરો - રમેશ પારેખ
ગદ્ય કાવ્ય - પન્ના નાયક
ગધેડીના - રમેશ પારેખ
ગયા તે ગયા - દિવા ભટ્ટ
ગાંધીજી - પ્રભુ પહાડપુરી
ગાંધીજી - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
ગામડાનું બજાર - ગિરીશ પરીખ
ગીત-સરોવર - અનિલ જોશી
ગીતાંજલિ - 21 -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૧: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૨: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૪: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ – પુષ્પ:૦૩: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલી - 67 -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ગુજરાતથી દૂર ભૂરી કવિતા જીવતો કવિ -ચંદ્રકાંત શાહ
ગુણગાન - નગીન મોદી
ગુમાઈ છે - ઉદયન ઠક્કર
ગેઈશા ગીત ~ અનામી (અનુ. જયા મહેતા)
ગેરહાજરી - અબુ અલ બક્ર તુર્તુશી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
ગોઝારી વાવ - મનીષા જોશી
ગોપીસંદેશ - અનુ. ડૉ. હરિવલ્લભ ભાયાણી
ગોવાલણ - ઇન્દિરા સંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)
ગૌરવ - દિનેશ કોઠારી
ઘડપણ - કિરણસિંહ ચૌહાણ
ઘણીવાર એક વ્યથા - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
ઘર - નિરંજન ભગત
ઘર અશ્રુનું - નિર્મિશ ઠાકર
ઘર-બંદર - લિન શિલ્ડર - અનુ. જગદીશ જોષી
ઘાસ - કાર્લ સેન્ડબર્ગ
ચંદ્ર - કુસુમાગ્રજ
ચંદ્રકાંતનો ભાંગી ભુક્કો કરીએ... - ચંદ્રકાંત શેઠ
ચંદ્રમા - ઇંડિથ સોય્ડરગ્રાન (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
ચહું - માસુહિતો (અનુ. મકરન્દ દવે)
ચાંદની (મોનો-ઈમેજ) -મધુ કોઠારી
ચાની દુકાનમાં - સુનીલ ગંગોપાધ્યાય
ચાલ - જગદીપ સ્માર્ત
ચાલતા ચાલતા - રોબર્ટ બ્રાઉનિંગ હેમિલ્ટન
ચાલો– અનિરુધ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
છળી મરે છે તરસ - મનીષા જોશી
છિદ્રો - મૂકેશ વૈદ્ય
છે ? - કરસનદાસ માણેક
છોડવી દોહ્યલી - હરિવલ્લભ ભાયાણી
જખ્મો - યેવતુશેન્કો (રશિયા)(અનુ- મહેશ દવે)
જંજાળ - શ્વેતલ શરાફ
જતાં જતાં – વિપિન પરીખ
જબ ભી ઘર સે બાહર જાઓ - નિદા ફાઝલી
જમીનમાંથી હાથ જોડીને - સુધીર દેસાઈ
જલાશય - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
જળપરી અને દારૂડિયાઓની દંતકથા - પાબ્લો નેરુદા (અનુ. ઉદયન ઠક્કર)
જાન્યુઆરી ૩૦ - ઉમાશંકર જોશી
જીભતર - દિલીપ ઝવેરી
જીવન રેખ- ઇન્દ્ર શાહ
જીવી ગયો હોત - જયન્ત પાઠક
જુદાઈ - શેરકો બીકાસ (ઇરાકી કૂર્દીશ) (અનુ.:હિમાંશુ પટેલ)
જુવાનીમાં - વિંદા કરંદીકર (અનુ. જયા મહેતા)
જે ક્ષણે- હરીન્દ્ર દવે
જેનો જવાબ મળે એવી પ્રાર્થના - અના કામિએન્સ્કા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
જેલીફિશ - મરિઆન મૂર (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
જેસલમેર - ગુલામ મહોમ્મદ શેખ
જ્ઞાનપિપૂડી - મેરી ઓલિવર
જ્યારે આપણે પ્રેમ કરીએ છીએ - મંગેશ પાડગાંવકર, અનુ. સુરેશ દલાલ
ઝાકળ – અબ્દુલ ગફાર કાઝી
ઝાકળબુંદ : _૧૦ : ‍મારો સૂર - લતા હિરાણી
ઝાકળબુંદ : _૧૨ : કેક - હિરલ ઠાકર 'વાસંતીફૂલ' ‍
ઝાકળબુંદ : ૭ : ઊર્મિચિત્રો - ઊર્મિ
ઝેન કવિતા - અનામી (અનુ. કિશોર શાહ)
ઝેન કાવ્યો - અનુ. કિશોર શાહ
ઝેન મુક્તક - અનુ. કિશોર શાહ
ટચૂકડી જા X ખ - ઉદયન ઠક્કર
ટૂંકા અરીસામાં -શ્યામ સાધુ
ઠાકોરજી - મા - હસમુખ પાઠક
ડેથ સર્ટિફિકેટ...! - એષા દાદાવાળા
ડોકટરની પ્રાર્થના - કુંદનિકા કાપડિયા
ડોશી - રમેશ પારેખ
ઢીંચણ પર માખી - રાવજી પટેલ
ઢીંચણ પર માખી બેઠીને... - રાવજી પટેલ
તકિયો - પુ.શિ.રેગે
તડકાનો ટુકડો - યોગેશ જોષી
તને ચાહવી છે મારે તો - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
તને મેં ઝંખી છે - -સુન્દરમ
તમે - અનિરુદ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
તમે : એક યાત્રા - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ.સુશીલા દલાલ)
તમે કહો તો - આશા ગોસ્વામી
તમે તો ધારી લીધું છે ને - ચંદ્રા
તળમાં ઊતર્યું તળાવ - રમણીક અગ્રાવત
તા. ૧૫-૧૧-૬૩ - રાવજી પટેલ
તાજા શાકભાજી - ક્રિસ્ટીન બર્કી-એબટ
તારા ગયા પછી – અશ્વિની બાપટ
તારા દૂર દૂરના પ્રવાસે નીકળ્યો હતો હે પૃથ્વી ! - ઉશનસ્
તારા પગ - પાબ્લો નેરુદા
તારા વિના - સુરેશ દલાલ
તારી ગુલાબી હથેળી - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના [ હિન્દી ] - અનુ- સુરેશ દલાલ
તારે ખાતર - રાબિયા
તું - સુરેશ દલાલ
તું - સુરેશ ભટ્ટ
તું એકલી નથી - વસંત આબાજી ડહાકે (અનુ. જયા મહેતા)
તું મને ના ચહે - હરીન્દ્ર દવે
તું વરસે છે ત્યારે - રઘુવીર ચોધરી
તુકારામ અને શેક્સપિયર - વિંદા કરંદીકર
તે રહેતી હતી વણકચડાયેલા રસ્તાઓ વચ્ચે - વિલિયમ વર્ડ્સવર્થ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
તેઓ - અશોક વાજપેયી
તો કહેજો... - દલપત પઢિયાર
તો પણ - કુસુમાગ્રજ
તો ફરી ? - અજ્ઞેય -અનુ.- હસમુખ દવે
ત્યાં - સોદો (અનુ.કિશોર શાહ)
ત્યારથી - વિપિન પરીખ
ત્યારે - પંકજ વખારિયા
ત્રણ ગોળીઓ - કીર્તિકુમાર પંડ્યા
ત્રયી - દુર્ગાચરણ પરિડા (અનુ. ભોળાભાઈ પટેલ)
થાય છે - પન્ના નાયક
થોડીક વારમાં - કાસા
થ્રી ઓડેસ્ટ વર્ડસ - વિસલાવા ઝિમબોર્સ્કા
દરવાજામાં આંગળાં - ડેવિડ હૉલબ્રુક (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
દરિયાઈ શંખ - ડીક સટફેન
દર્પણ - ચંદુ મહેસાનવી
દસ આંગળીઓ - વિપાશા
દાઢી દા.ત. સિતાંશુ યશશ્ચંદ્રની - ઉદયન ઠક્કર
દામ્પત્ય - ચંદ્રેશ ઠાકોર
દાવો -પન્ના નાયક
દિલ ભલા, આપણે એને ભૂલી જઈશું - એમિલી ડિકિન્સન
દીકરાને......- સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
દીકરી - મીનાક્ષી કૈલાસ પંડિત
દીકરી - શેફાલી રાજ
દીકરીનાં તેરમા વર્ષે...! - એષા દાદાવાલા
દીપકાવ્ય - રમેશ પારેખ
દીવાદાંડીઓ - યામામોતો તારો [ જાપાન ] - અનુ-વેણીભાઈ પુરોહિત
દીવાનખાનામાં
દીવાલ - હસમુખ પાઠક
દુકાળ - રામચન્દ્ર પટેલ
દેવ બન્યા તે પહેલાં... - મનીષા જોષી
દેવ બન્યા તે પહેલાં..... - મનીષા જોષી
દૈવી કીમિયાગર - શ્રી અરવિંદ - અનુ-હરીન્દ્ર દવે
દ્વિધા - જાવેદ અખ્તર
ધન્ય - નરેન્દ્ર મોદી
ધસી જજે ! - મેરી ઓલિવર
નગર એટલે - શ્રીકાંત માહુલીકર
નજર - સારા ટિસડેઇલ (અનુ. જયા મહેતા)
નદી - જગદીશ જોષી
નદીની છાતી પર - યોસેફ મેકવાન
નળસરોવર - ઈન્દુકુમાર ત્રિવેદી
નવનિર્માણ - રૂમી - અનુ-વસંત પરીખ
નહીં રહે ?? -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર અનુ- ઉમાશંકર જોશી
ના રસ્તા કે ના ઝરણાં
નાનપણમાં - રમેશ પારેખ
નિજાનંદ : આરંભ ક્યાં, અંત ક્યાં? - મેરી ઓલીવર ( ભાવાનુવાદ: ચંદ્રેશ ઠાકોર)
નિદાન - ફિલિપ ક્લાર્ક
નિરાંત - કુસુમાગ્રજ
નિર્માણ - પ્રીતમ લખલાણી
ન્યાય-દંડ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર [ અનુ - નગીનદાસ પારેખ ]
પક્ષી ગાતું નથી -પુ.શિ.રેગે
પંખી - રાજેન્દ્ર પટેલ
પગફેરો - એષા દાદાવાળા
પગલું - આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન (અનુ. રમણીક અગ્રાવત)
પછાત માણસ - સર્વેસ્વરદયાલ સક્સેના
પડછાયા - ઉદયન ઠક્કર
પડછાયો - પ્રવીણ ગઢવી
પતંગનો ઓચ્છવ - રમેશ પારેખ
પથ્થર - ફૂયુહિકા કિટાગાવા - અનુ. જગદીશ જોષી
પથ્થરો તળે - સિતાંશુ યશશ્ચન્દ્ર
પરમ આનંદ - હેયડન કરુથ
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૪: બધાં મરણ - હરમન હૅસ - અનુ.હરીન્દ્ર દવે
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૬ : મ્રત્યુ તું એક કવિતા છે - ગુલઝાર
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૭: મરણ પ્રસંગ - રુમી
પરિચય - પ્રીતમ લખલાણી
પરિપક્વતા - વિપિન પરીખ
પવનની ઉતાવળ– ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા
પહેલા એ લોકો... - માર્ટિન નાઈમુલર
પહેલાં જેવું - જયન્ત પાઠક
પહેલો બરફ - આન્દ્રે વૉઝ્નેસેન્સ્કી
પાંખ - ચંદ્રેશ ઠાકોર
પાંચમી દીવાલ - રીના માણેક
પાંડોબા અને મેઘધનુષ્ય - ઉદયન ઠક્કર
પાણી એક રોશની છે - કેદારનાથ સિંહ અનુ-સુશી દલાલ
પાણીની કૂંચી - ઑક્તાવિયો પાઝ (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
પિંજરું - પન્ના નાયક
પિતાજી ઘરે પાછા ફરતા - દિલીપ ચિત્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પુનઃ - વિપિન પરીખ
પુનરાગમન – શ્રીકાન્ત વર્મા
પૂર - વિપિન પરીખ
પૂર્વગ્રહ - શમ્સુર રહેમાન (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
પૂર્વજન્મ - પ્રીતમ લખલાણી
પૂર્વાવસ્થા - રઘુવીર ચૌધરી
પોસ્ટમોર્ટમનો રિપોર્ટ - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
પ્યાદું - કોન્સ્ટન્ટિન કવાફી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
પ્ર ક ભુ વિ - ઉમાશંકર જોશી
પ્રકરણ 36 - તાઓ-તે-ચિંગ - લાઓ ત્ઝુ અનુ- નગીનદાસ પારેખ
પ્રણયવિવાદ - વિલિયમ સ્ટ્રોડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રતિક્ષા – પ્રીતિ સેનગુપ્તા
પ્રતિજ્ઞા - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર અનુ-નગીનદાસ પારેખ
પ્રતિબદ્ધ - હિમાંશુ વ્હોરા
પ્રતીતિ -પન્ના નાયક
પ્રદક્ષિણા - મનીષા જોષી
પ્રયત્ન - વિપિન પરીખ
પ્રવાહ - જગદીશ જોષી
પ્રશ્ન - મંગેશ પાડગાંવકર
પ્રશ્ન - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ.ઉમાશંકર જોશી
પ્રશ્નોપનિષદ - ગુણવંત શાહ
પ્રસવ - એમિલિયા હાઉસ (અનુ. અનિલ જોશી)
પ્રિય...ને, - જયા મહેતા
પ્રિસ્ક્રિપ્શન - હેમેન શાહ
પ્રેમ - જયા પ્રભા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
પ્રેમ - નગીન મોદી
પ્રેમ - પાબ્લો નેરુદા (અનુ. હેમન્ત દવે)
પ્રેમ - શેખ નુરુદ્દીન વલી
પ્રેમ અને કવિતા - અખિલ શાહ
પ્રેમ અને તર્ક - રૂમી - અનુ.વસંત પરીખ
પ્રેમ જ પ્રેમ - ડેરેક વોલ્કોટ
પ્રેમ પછી પ્રેમ - ડેરેક વૉલ્કોટ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રેમની પાર- ઓક્તોવિયો પાઝ - અનુ.- નલિન રાવળ
પ્રેમની વાર્તા - જયન્ત પાઠક
પ્રેમને કારણો સાથે - વિપિન પરીખ
પ્રેમસૂક્ત (અંશ) - હરીશ મીનાશ્રુ
ફકીર - પ્રીતમ લખલાણી
ફફડાટ - ઇન્દુકુમાર ત્રિવેદી
ફરી પાછું વૃક્ષ - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર મહેતા
ફરી વાર મારું શહેર જોતા - શ્વેતલ શરાફ
ફૂટપટ્ટી - વિપિન પરીખ
ફૂલદાની - ગુલાબ દેઢિયા
ફ્રાન્સિસ્કા - એઝરા પાઉન્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
બંદી - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ- નગીનદાસ પારેખ
બસ - કૃષ્ણ દવે
બાળકોના વોર્ડમાં એક માતા - વાડીલાલ ડગલી
બીક - ભાગ્યેશ જહા
બુરખો - પ્રવીણ જોશી
બે કાવ્યો - ડબલ્યુ એચ. ઑડેન (અનુ. હરીન્દ્ર દવે)
બે લઘુકાવ્યો - પન્ના નાયક
બે વૃક્ષ મળે ત્યારે - વિપિન પરીખ
બૉમ્બનો વ્યાસ - યેહુદા અમિચાઈ
બોલાવવા છતાંય - અરુણા રાય (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ભગવાન મહાવીર અને જેઠો ભરવાડ - સૌમ્ય જોશી
ભારતમહિમા - ન્હાનાલાલ
ભીંત / કાગળ - કમલ વોરા
ભીંત ઉપર - રાધિકા પટેલ
ભૂરા પતંગિયા - અખિલ શાહ
ભૂલ - ઓકતે રિફાત
મંજૂર -પીયુષ પંડ્યા 'જ્યોતિ'
મથુરાદાસ જેરામ - ઉદયન ઠક્કર
મધપૂડા - મનીષા જોષી
મધરાતે - અમૃતા પ્રીતમ
મધુર આશીર્વાદ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ- ઉમાશંકર જોશી
મધ્યવર્ગીય ગાર્ગી - ઇન્દિરા સંત
મન - ચિનુ મોદી
મનુષ્ય એક નદી છે - દિનેશ ડેકા ( અનુ. અનન્યા ધ્રુવ)
મને આવો ખ્યાલ પણ નહોતો - પન્ના નાયક
મને ક્ષમા કરજો - આદિ શંકરાચાર્ય
મને મળવાનો તારી પાસે સમય નથી - અનિલા જોશી
મને લાગે છે... - સેફો (ગ્રીક) (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
મમ્મીને - ઉષા એસ. (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મર્યાદાઓ - હોર્હે લૂઈસ બોર્હેસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
માઈલોના માઈલો મારી અંદર - ઉમાશંકર જોશી
માગણી - હરીન્દ્ર દવે
માણસ મરી જાય છે પછી - જયા મહેતા
માતૃભાષા - પન્ના નાયક
માન - મેલિસા સ્ટડાર્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
માનદેય - ભરત ત્રિવેદી
મારા હાથ - ઓક્તોવિયો પાઝ અનુ.- નલિન રાવળ
મારી કબર પાસે - મેરી એલિઝાબેથ ફ્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મારું આગણ, મારું ઝાડ - જાવેદ અખ્તર
મારું સરનામું - અમૃતા પ્રીતમ (અનુ. નૂતન જાની)
મારે માણસ નથી બનવું - નીરવ પટેલ
મારો અવાજ તારા લગી ન પહોંચે તો - અફઝલ અહમદ સૈયદ
મારો શામળિયો - નીરવ પટેલ
મિત્રને - હરીન્દ્ર દવે
મિત્રોના સવાલ - શ્રીકાંત વર્મા (અનુ. જીતેન્દ્ર બ્રહ્મભટ્ટ )
મીણબત્તી - પ્રીતમ લખલાણી
મુક્તક - વિપિન પરીખ
મુક્તિ - - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ-રમણલાલ સોની
મુક્તિ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ.નગીનદાસ પારેખ
મુક્તિ - સુનિલ ગંગોપાધ્યાય
મુંબઈ - વિપિન પરીખ
મૂળિયા - મનીષા જોશી
મૃત્યુ - જયંત પાઠક
મૃત્યુ -ચંદુ મહેસાનવી
મૃત્યુ : એક સરરિયલ અનુભવ - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
મૃત્યુને - પન્ના નાયક
મૃત્યુફળ - ઉમાશંકર જોશી
મેદાનની ઋતુ - (કાશ્મીરી) આગા શાહિદ અલી (અનુ. જ્યોત્સ્ના તન્ના)
મોર સાથે રમતી કન્યા - વિદ્યાપતિ (અનુવાદ: સુરેશ દલાલ)
મોસમ - ડેવિડ ઈગ્નાતો
મૌન - જોસેફ હાંઝલિક
મૌન - લતા હિરાણી
મૌનનો પડઘો : ૦૧: ચંદ્ર અને આંગળી - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૨ : કવિતા - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૩ : અસ્તિત્વ છે ઘર આપણું - હોફુકુ સૈકાત્સુ
મૌનનો પડઘો : ૦૪: ઓળખ - ફોયાન
મૌનનો પડઘો : ૦૫: મૂલ્યોનો ઉથલો - લાઓઝી
મૌનનો પડઘો : ૦૬: કુદરતી સર્જનશક્તિ - લાઓઝી
યાચના - ચન્દ્રકાન્ત ધલ
યાત્રા - યોગેશ જોષી
યાદી - અશ્વિની ધોંગડે
યુનિકોડ ઉદ્યોગ - પંચમ શુક્લ
યુવાગૌરવ: ૨૦૦૭: સૌમ્ય જોશી - વાવ
યુવાન ગૃહિણી - વિલિયમ કાર્લોસ વિલિયમ્સ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
રણ - વિપાશા મહેતા
રમેશ પારેખ - શબ્દ-સપ્તક : કડી ૨ : અછાંદસ કાવ્ય
રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - ગીતાંજલિ - 14
રસ્તા - વસંત ડહાકે [ મરાઠી ] - અનુ.સુરેશ દલાલ
રાખ - રધુવીર ચૌધરી
રાજઘાટ પર - હસમુખ પાઠક
રાતની હથેળી પર... - શહરયાર (ઉર્દૂ) (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
રાતે- - જયન્ત પાઠક
રાત્રિ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ અનુ - નિરંજન ભગત
રાત્રીની આંખોમાં - સુધીર દેસાઈ
રાધા - પુ. શિ. રેગે (અનુ. સુરેશ દલાલ)
રાહ જોઉં છું - પ્રફુલ્લ રાવલ
રીત - પરાગ ત્રિવેદી
રુમી
રૂપકો - સિલ્વિયા પ્લાથ
રોજ -આર.એસ.દૂધરેજિયા
લઘુકાવ્ય - કાસા (અનુ.સુરેશ દલાલ)
લઘુકાવ્ય -ગુરુનાથ સામંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)
લઘુકાવ્ય- હર્ષદ ત્રિવેદી
લઘુકાવ્યો - મિકાતા યામી (અનુ. : હરીન્દ્ર દવે)
લા.ઠા. સાથે - ૦૩ - કાવ્ય - લાભશંકર ઠાકર
લા.ઠા. સાથે - ૦૫ - કાવ્યકંડુ
લા.ઠા. સાથે - ૦૬ (લઘરો) - લાભશંકર ઠાકર
વજનદાર શાંતિ - ગિરીશ ભટ્ટ
વર્તુળ - અલકા શાહ
વર્તુળને ખૂણાઓ હોય - સૌરભ શાહ
વસંત આવ્યો તો છે - અજ્ઞેય (અનુ. શકુન્તલા મહેતા)
વસંતનું પરોઢ - મેંગ હો-જાન
વહાણવટું - રમેશ પારેખ
વાડકી-વહેવાર - જયન્ત પાઠક
વાદળો - અતુલ દવે
વારિસશાહને - અમૃતા પ્રીતમ
વિકાસ – શુન્તારો તાનિકાવા
વિચ્છેદ -સુરેશ દલાલ
વિજા હેસેલ (આર્જેન્ટિનાનું એક ગામ) - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
વિપિન પરીખ હવે નથી.
વિફલ – રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
વિરહ - હીરાબહેન પાઠક
વિરહ - હરીન્દ્ર દવે
વિશ્વ-કવિતા:૦૩: હસ્તાંતર (મરાઠી) - દ.ભા. ધામણસ્કર
વિશ્વ-કવિતા:૦૪: સ્મરણ (કેનેડા)- ડોરથી લાઈવસે
વિશ્વ-કવિતા:૦૭: ભાગીદારી (ટર્કી) - ફૈયાઝ કયકન
વિશ્વ-કવિતા:૦૮: દુ:ખ (હિન્દી) - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
વિશ્વ-કવિતા:૧૧: પ્રેમ અને પુસ્તક (પંજાબી) - સુતીંદરસિંહ નૂર (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
વિશ્વ-કવિતા:૧૨: વણલખ્યો પત્ર (સ્વિડન) - હેલ્ગે ચેડેનબેર્ય (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
વિશ્વ-કવિતા:૧૩: જીવન અને સેક્સ (હિન્દી)- દેવીપ્રસાદ વર્મા (અનુ. - સુરેશ દલાલ)
વિષમ ભોગ -જગદીશ જોશી
વિસ્મય ? - વિપિન પરીખ
વીહલા, રોજ હાંજે સુંદરકાંડ વાંચીવાંચીને - કિશોર મોદી
વૃક્ષકાવ્યો – ધૂની માંડલિયા
વૃક્ષો અને પંખીઓ - થોભણ પરમાર
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૧: જોડણી - કેરોલિન વેલ્સ (અનુ.: સૌરભ પારડીવાલા)
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૨: તું - રેઇનર મારિયા રિલ્કે (અનુ. મહેશ દવે)
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૩: પ્રેમબંધન - રાબિયા (અનુ. હિમાંશી શેલત)
વૈશાખ મહિનામાં - પદ્મા ગોળે - અનુ- ઇન્દ્રજિત મોગલ
વ્યર્થ - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
વ્યાખ્યા -એરિક ફ્રાઇડ
શબદ - રોબર્ટ આર્કેમબિઉ અનુ.- મહેશ દવે
શબ્દ - ઉમાશંકર જોશી
શબ્દ- રાજેન્દ્ર શુકલ
શબ્દ-સંબંધ - હરિવંશરાય બચ્ચન-અનુ.સુશી દલાલ
શબ્દોત્સવ - ૨: અછાંદસ: એક બપોરે - રાવજી પટેલ
શબ્દોત્સવ - ૨:અછાંદસ: ઘર - ઉદયન ઠકકર
શબ્દોત્સવ - ૨:અછાંદસ: ફરતી ટેકરીઓ ને....રમેશ પારેખ
શરાબ - જેક્સ પ્રિવર્ટ
શહીદ - કૃષ્ણ દવે
શાંત આનંદ - યેહૂદા અમિચાઈ
શાંત કોલાહલ - રાજેન્દ્ર શાહ
શાશ્વતી - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
શાહમૃગો - મનોજ ખંડેરિયા
શિશિર - પ્રજારામ રાવળ
શું છે ત્યાં આજે, જ્યાં વૃક્ષ હતું... - ઉમાશંકર જોશી
શું શું સાથે લઈ જઈશ હું? – ઉમાશંકર જોશી
શેતરંજી - કાલિન્દી પરીખ
શોકગીત - અજ્ઞાત (ચીન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
શોધ (કવિતાનો અંશ) -ઉમાશંકર જોશી
શોધ - પન્ના નાયક
શોધી શકું તો - અબુ બક અલ-તુર્તુશી (અનુ. સોનેરુ)
શ્વાસ, નિ:શ્વાસ, ઉચ્છવાસ - રાધેશ્યામ શર્મા
શ્વેત પરછાઈ - કનક રાવળ
સંકેત - નીલેશ રાણા
સગપણ કયાં છે ? - પ્રબોધ જોશી
સંગીતને - રેનર મારિયા રિલ્કે
સજા - રીના (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
સત્ય - કનૈયાલાલ સેઠિયા
સદૈવ - પાબ્લો નેરૂદા (અનુ. સુરેશ જોષી)
સપનાં - નીતિન મહેતા
સપનું - એષા દાદાવાળા
સંપૂર્ણ અર્પણ
સપ્ટેમ્બર 11નો ફોટોગ્રાફ - વિસ્વાવા ઝીમ્બોર્સ્કા
સફળ માણસો - વિપિન પરીખ
સંબંધ નામના વૃક્ષની જાતકકથા - કમલેશ શાહ
સંબંધોનું ઉપનિષદ..... -પ્રણવ ત્રિવેદી
સમયની ઓળખ - પન્ના નાયક
સમર્થ સાચો અવાજ - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના - અનુ. સુશીલા દલાલ
સમસ્યા - જયશ્રી ભક્ત
સમુદ્ર - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
સમુદ્ર -સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
સમુદ્ર કાવ્ય- રાજેશ પંડ્યા
સરનામું - અજય પુરોહિત
સરિસૃપ કવિ - મનીષા જોષી
સલામ, સબકો સલામ ! - મંગેશ પાડગાંવકર
સંવાદ - કુસુમાગ્રજ
સંવાદ - રજની પરુળેકર
સહવાસ - વિપિન પરીખ
સહશયન - મનીષા જોષી
સાગરતટે... - વાડીલાલ ડગલી
સાંજ - પાબ્લો નેરુદા - અનુ.-હરીન્દ્ર દવે
સાથી - ડૉરથી લાઇવસે (અનુ. શારીન કુડચેકર)
સાન્નિધ્ય-સમજ - અશરફ ડબાવાલા
સાપ્તાહિક કોલમ ~ એક નવી શરૂઆત...
સાંભળો રે સાંભળો - ર.કૃ.જોશી
સામાન્ય વેશ્યાને - વૉલ્ટ વ્હિટમેન
સુ.દ. પર્વ :૦૫: મધુમાલતી - સુરેશ દલાલ
સુ.દ. પર્વ :૦૬: (હું છું કોણ ?) - સુરેશ દલાલ
સુ.દ. પર્વ :૦૭: Pre-scription - સુરેશ દલાલ
સુખ-દુ:ખ -વિપિન પરીખ
સૂરજના સાત ઘોડા - કમલેશ શાહ
સૂર્ય - લાભશંકર ઠાકર
સૂર્ય અને ચંદ્ર - સુરેશ જોષી
સૂર્યનું છેલ્લું કિરણ – વિપિન પરીખ
સોદો - વિપિન પરીખ
સ્ટેપ્લર - અનિલ ચાવડા
સ્ત્રી - જયા મહેતા
સ્ત્રી - મનીષા જોષી
સ્વચ્છ આકાશ - મનીષા જોષી
સ્વજનને પત્ર - ગુલામમોહમ્મદ શેખ
સ્વપ્ન - લેડી ઇશે [ જાપાન ] - અનુ. હરીન્દ્ર દવે
સ્વપ્નમાં - (રશિયન) આન્ના આખ્માતોવા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
સ્વર્ગ - કિમ ચિ હા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
સ્વાંગ - ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા
હજી - પ્રવીણ દરજી
હજી નહીં - એરિક ફ્રાઈડ
હજીયે સભર - હરિવલ્લભ ભાયાણી
હજો - મકરંદ દવે
હથોડી - કાર્લ સેન્ડબર્ગ (અનુ. સુરેશ દલાલ)
હમણાં હમણાં - હરિકૃષ્ણ પાઠક
હરિયાળી વસંત (ચીની) શાન મેઈ, અનુ.: ઉમાશંકર જોશી
હળવાશ - પન્ના નાયક
હવા - નિરંજના દેસાઈ
હવા - પ્રદીપ પંડ્યા
હવે - કિશોર શાહ
હવે તે સલામતીપૂર્વક મૃત્યુ પામ્યો છે - કાર્લ વેન્ડેલ હાઈન્સ
હાથ - યજ્ઞેશ દવે
હું - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયા) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું - ફકીરમહંમદ મનસુરી
હું ચાહું છું - સુન્દરમ
હું તમારી કવિતા વાચું છું ત્યારે - શ્રીનાથ જોશી
હું તૈયાર છું - વૉલ્ટર લેન્ડર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું પ્રથમ જાગી - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ.- જયા મહેતા)
હેમંતની સાંજ - યૉસેફ મેકવાન
હૉસ્પિટલ - ચંદ્રા
હોટેલનો આ રૂમ ખાલી કરતાં… - પ્રબોધ ર. જોશી



It is too clear – Joshu

It is too clear
and
so it is hard to see.
A dunce once searched for a fire with a
lighted lantern.
Had he known what fire was,
He could have cooked his rice
much sooner.

– Joshu

Translation – Paul Reps and Nyogen Senzaki

એ વધુ પડતું સુસ્પષ્ટ છે
અને
તેથી જ દ્રષ્ટિગોચર થવું અઘરું છે.
એક મૂઢ એકવાર અગ્નિ શોધવા નીકળ્યો’તો-
હાથમાં જલતું ફાનસ લઈને.
અગ્નિ શું છે તે એ જાણતો હોત
તો ક્યારનો એણે પોતાનો ભાત
રાંધી લીધો હોત.

– જોશુ

કેટલી ચોખ્ખી વાત છે !! માણસે ‘ભગવાન’ પરિક્લ્પનાના એટલા બધા ભાતભાતના પ્રતિકો રચી કાઢ્યા છે, એટલી બધી થીઅરી બનાવી કાઢી છે કે વહેતા નિર્ઝરના ખળખળાટમાં વ્યક્ત થતો ઈશ્વર એને અનુભવતો જ નથી….

Comments (1)

વ્યર્થ – ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

છેલ્લે જ્યારે તું આવી હતી તું ફૂલો લાવી હતી,
લાલ ગુલાબ, શ્વેત ચમેલી,
રક્ત અને પવિત્રતા,
અને મારી સામે પાથરી દીધા હતાં
એક ચકિત નજર સાથે: તારા માટે.

આપણે બંને દિક્મૂઢ થઈ ગયાં હતાં અને એકમેકને પૂછ્યું હતું: આ શું છે?
પ્રેમ? બેમાંથી કોઈ સમજી શક્યું નહોતું.

એ દિવસે આપણે બંને સાથે હતાં.
આપણે સ્પર્શ કર્યો નહોતો.

પણ ઓ મારું દિલ જે જરાય મચક આપતું નથી!
તૂટી જા, છિનાળ, તારી એકલતાથી ચૂરેચૂરા થઈને!

– ચૈરિલ અનવર
(અંગ્રેજી અનુવાદ પરથી ગુજરાતી અનુવાદ: વિવેક મનહર ટેલર)

‘ઇગો’ વિશે ક્યાંક વાંચ્યું હતું કે ‘ઇ’ ને ‘ગો’ નથી કહી શકાતું એટલે જ જીવનમાં સમસ્યા છે. ઇન્ડોનેશિયાના સૌથી વધુ પ્રખ્યાત કવિ જે માત્ર સત્તાવીસ વર્ષની જિંદગીમાં ૭૧ કવિતાઓ લખીને જ અમર થઈ ગયા એ ચૈરિલ અનવર આ જ વાત અહીં કરે છે. પ્રિયતમા છેલ્લે જ્યારે આવી હતી ત્યારે ફૂલો લઈને આવી હતી. લાલ અને સફેદ. બંનેનો સંદર્ભ પણ કવિ જ સ્પષ્ટ કરી અપે છે: રક્ત અને પવિત્રતા. હિંસા અને શાંતિ એકસાથે ઓફર કરવામાં આવે ત્યારે કેવી વિમાસણ અનુભવાય! આવું જ કંઈક બંને પ્રેમીઓ અનુભવે છે અને સ્પર્શ પણ કર્યા વિના છૂટાં પડે છે. સ્પર્શ અહીં માત્ર સેક્સ જ ઇંગિત નથી કરતો, બે પ્રેમી વચ્ચેનું અદ્વૈત પણ દર્શાવે છે. બંને સાથે હતાં પણ એક નહોતાં થઈ શક્યાં, કારણ કે નાયકનું દિલ પુરુષસહજ ઇગોથી આઝાદ થઈ શકતું નથી. નાયક પોતાના દિલને કોસે છે અને એકલતાથી તૂટીને ચૂરેચૂરા થઈ જવાનો શાપ પણ આપે છે.. પ્રેમમાં અંતે તો વાતો જો થઈ શકે તો દિલે બોજ ના રહે, સીવેલા હોઠ લઈ જવાની છૂટ છે તને…

*

IN VAIN

The last time you came
You brought bright flowers,
Red roses, white jasmine,
Blood and holiness,
And spread them in front of me
With a decisive look : for you.

We were stunned
And asked each other: what’s this?
Love? Neither of us understood.

The day we were together.
We did not touch.

But my heart will not give itself to you,
And does not care
That you are ripped by desolation.

– Chairil Anwar

Comments (5)

શાહમૃગો – મનોજ ખંડેરિયા

શાહમૃગોનાં રૂપે રૂપે વારી ગયાં રે લોક
શાહમૃગોને પકડીને વાડામાં રાખ્યાં
શાહમૃગોની ફરતો દીવાલ કેરો પ્હેરો
શાહમૃગોને જીવ માફક જાળવતાં શહેરો
શાહમૃગોને ઝાંપા કેરી તરડ મહીંથી રોજ હજારો
જોઈ જાતી આંખો
શાહમૃગોને જોવા આવે નગર
શાહમૃગોને જોવા આવે ગામ
ગામની સીમ
સીમમાં ધૂધરિયાળી વેલ
“વેલમાં બેઠો વાણિયો કંઈ કાગળ લખતો
કાગળમાં બે પૂતળિયું કંઈ હસતી રમતી”
વાતો કરતી
વાતોમાં એ શાહમૃગોનાં સપનાં જોતી
શાહમૃગોને રૂપે મ્હોતી
શાહમૃગોને કહેતી
શાહમૃગો ઓ શાહમૃગો, અમને વરવા આવો
અમે તરસીએ રૂપ તમારું, અમને હરવા આવો
પૂતળીઓએ
બાળપણામાં હોળી-ખાડે વ્હેલી સવારે
કંકુ છાંટી – દીવો મૂકી – કરી નાગલા – કર જોડીને
ઘર માગ્યું’નું શાહમૃગોનું
વર માગ્યા’તા શાહમૃગોના.
શાહમૃગો તો બાળકનાં સપનાંમાં આવે
પરીઓ સાથે આવે
શાહમૃગો તો
હવે વૃધ્દ્રની બધી બોખલી વાતવાતમાં આવે
શાહમૃગો પર
મૂછનો બોરો ફૂટ્યો એવા જુવાન ખુશખુશ
શાહમૃગો પર
સોળ વરસની કન્યા ખુશખુશ
શાહમૃગોની પાંખે મોહ્યો તડકો
રોજ સવારે શાહમૃગોનાં પટપટ પીછાં ગણતો
શાહમૃગોની ઋજુ રેશમી પતલી ડોકે
હવા ચૂમતી જાય.
વાડે રાખ્યાં શાહમૃગો તો
લળકત લળકત ડોકે
જુએ દીવાલો
જુએ ઝાંપલો
કદી કદી આકાશે માંડે આંખ
પ્રસારે પાંખ
છતાંયે કેમે ના ઉડાય
શરીર બાપડું ભારે એવું
પાંખ એટલો ભાર ઝીલી શકે ના ભાર.
એક સવારે
આવી નીરખવા આંખો થઈ ગઈ વ્યાકુળ
સાવ ઝાંપલો ખુલ્લો
શાહમૃગો વિણ વાડો ખાલી ખાલી
બુમરાણ મચાવી આંખોએ કે
શાહમૃગો તો ભાગ્યાં.
બૂમ પડીને ઘર કંઈ વ્યાકુળ
બૂમ પડીને ઘર શેરી વ્યાકુળ
આકુળવ્યાકુળ ગામ પકડવા શાહમૃગોને દોડ્યું
ગામે વાત કરી નગરોને
નગર નગરની ભીંતો દોડી
શેરી દોડી
રસ્તા દોડ્યા
મકાન દોડ્યાં
બારી દોડી
ઊંબર દોડ્યા
બાર-ટોડલા દોડ્યા
દુકાન દોડી
દુકાન-ખૂણે પડ્યાં ત્રાજવાં દોડ્યાં
શાહમૃગોનાં રૂપના પાગલ સહુ રે દોડ્યા.
શાહમૃગો તો સહુને પાછળ આમ આવતા જોઈ
બમણી તીર-વછૂટી ગતિએ નાઠા
ક્યાંક ભડકતા ભાગ્યા હફરક….હફરક….
આખા પંથે ધૂળ ઉડાડી હફરક….હફરક….
ધૂળના ઊંચા પ્હાડ ઉડાડી હફરક….હફરક….
ધૂળથી આખું આભ ઢાંકતાં જાય
દોડતા જાય
ક્ષિતિજની પાર નીસરી જાય
દૂર દૂર તે ક્યાંય ઊતરી જાય
ક્યાંય….
શાહમૃગોના પગની ધૂળે
હજીય કંઈ વરસોથી આજે
ગામ ગામ અટવાય
ભીંત ભીંત આટવાય.
શાહમૃગોનાં રૂપની પાગલ આંખે
ધૂળ ભરાતાં થઈ આંધળી-ભીંત
આંખ ચોળતા લોક દોડતા પૂછે :
શાહમૃગો પકડાયાં ?
શાહમૃગોને ઝાંપા કેરી તરડ મહીંથી રોજ હજારો
જોઈ જાતી આંખો પૂછે :
શાહમૃગો એ ક્યાં છે ? ક્યાં છે ?
શાહમૃગોની વાટ નીરખતી પૂછે પૂતળીઓ :
શાહમૃગોને લાવ્યા ?
ઘડી વિસામો લેવા બેઠો
વડની છાંયે વૃધ્દ્ર બબડતો :
આ ચિરકાળથી દોડી રહેલા શાહમૃગો તો
હવે અટકશે ક્યારે, ક્યારે, રામ ?
શાહમૃગોની કરે પ્રતીક્ષા આંખ.

– મનોજ ખંડેરિયા

 

આ કવિ સ્વભાવે ઋજુ છે. કોમળ શબ્દોના પ્રેમી છે. અહીં વાત અત્યંત વેધક કરી છે પણ તે પણ જુઓ કેવા કોમળ શબ્દોમાં !!! માનવસહજ શાહમૃગવૃત્તિને પોતાની આગવી નમણાશ સાથે આલેખી છે……

Comments (3)

હું – ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયા) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

જ્યારે મારો સમય આવશે
મારે કોઈનેય રડતાં સાંભળવા નથી
તને પણ નહીં

રડવું બિલકુલ જરૂરી નથી!

આ છું હું, એક જંગલી જાનવર
પોતાના ઝુંડમાંથી હાંકી કઢાયેલો

ગોળીઓ મારી ચામડી છેદી નાંખશે
પણ હું વધતો જ રહીશ

આગળ મારા ઘા અને મારા દર્દને ઊંચકીને હુમલો કરતો,
હુમલો કરતો,
જ્યાં સુધી યાતના ગાયબ ન થઈ જાય

અને હું તસુભાર પણ પરવા નથી કરવાનો

હું બીજા હજાર વર્ષ જીવવા માંગું છું.

– ચૈરિલ અનવર
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

*
ચૈરિલ અનવર. ઇન્ડોનેશિયાનો યુવા કવિ. ભરવસંતે ખરી ગયેલું ફૂલ. એના હોઠ વચ્ચેની સિગારેટ સળગીને રાખ થાય એ ઝડપે સત્તાવીસથીય અલ્પાયુમાં માત્ર ૭૧ જેટલી કવિતાઓ અને ગણતરીબંધ લેખો, મુઠ્ઠીભર અનુવાદો કરીને આ માણસ ઇન્ડોનેશિયાનો આજદિનપર્યંતનો સૌથી નોંધનીય કવિ બની ગયો. ફાકામસ્તીમાં જીવતો, સૂકલકડી, ફિક્કો અને લઘરવઘર નફિકરો નવયુવાન દુકાનમાંથી પુસ્તકો પણ ચોરતો. ૧૫ વર્ષની ઊંમરે એને ખબર હતી કે એનો જન્મ કળાકાર થવા માટે થયો છે. ૧૮ વર્ષની ઊંમરે શાળા છોડી દીધી. હૉસ્પિટલમાં જ મૃત્યુ થયું પણ મૃત્યુનું કારણ અનિર્ણિત. ભાષામાં એની શોધખોળ-પ્રયોગોએ ઇન્ડોનેશિયાની પરંપરાગત ‘શૃંગારિક’ ભાષા અને બીબાંઢાળ કાવ્યપ્રણાલિઓના લીરેલીરા ઊડાવી દીધા. એનો નિર્વાણદિન આજેપણ ઇન્ડોનેશિયામાં ‘સાહિત્ય દિન’ તરીકે ઉજવાય છે.

આખી રચના ‘હું’ની ફરતે વીંટળાયેલી છે. સૈનિક તરીકે યુદ્ધમાં જવાનો કે મૃત્યુના ખોળામાં સૂઈ જવાનો કે કોઈપણ સમય જ્યારે આવશે ત્યારે કવિ નથી ઇચ્છતા કે કોઈપણ રૂદન કરે, શોક મનાવે. કેમ? કેમકે નાયક એના દળમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવેલ જંગલી જાનવર છે. ભલે ન્યાતબહાર મૂકાયો હોય પણ એની ભીતરનો સૈનિક મર્યો નથી ત્યાં સુધી એ આગળ ધપશે જ ધપશે. બધી યાતનાઓ તન-મનને વીંધી-વીંધીને હથિયાર ફેંકી દે, જ્યાં જઈને દુઃખ-દર્દની સરહદ જ ખતમ થઈ જાય એ સ્થળે પહોંચી ન જવાય ત્યાં સુધી નાયક અવિરત ધપતા રહેવાની નેમ ધરાવે છે. मुश्किलें मुझ पर पड़ीं इतनी कि आसां हो गईं | અને કવિને કોઈ વાતની પડી પણ નથી. મૃત્યુને રડ્યા વિના, રડવા દીધા વિના, ખુશી ખુશી ગળે લગાડવાનું આહ્વાન આપતી આ રચના હકીકતમાં તો આઝાદી અને જીવન માટેનું બુલંદ આક્રંદ છે. એટલે જ અંતને ગળે લગાડતી આ કવિતાના અંતમાં કવિ તારસ્વરે એલાન કરે છે: ‘હું બીજા હજાર વર્ષ જીવવા માંગું છું.

*
I

When my time comes
I want to hear no one’s cries
Nor yours either

Away with all who cry!

Here I am, a wild beast
Driven out of the herd

Bullets may pierce my skin
But I’ll keep on

Carrying forward my wounds and my pain Attacking,
Attacking,
Until suffering disappears

And I won’t care any more

I wish to live another thousand years.

– Chairil Anwar
(Eng. Trans: Burton Raffel)

Comments (3)

આખરી દેવતાઓ – ગાલવે કિન્નલ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

એ એક પથ્થર પર નિર્વસ્ત્ર બેઠી છે
પાણીમાં કેટલેક અંદર. એ કિનારા પર ઊભો છે,
નિર્વસ્ત્ર જ, બ્લુબેરીઝ ચૂંટતો.
પેલી બોલાવે છે. આ ફરે છે. પેલી ખોલે છે
એના પગ પોતાનું મહાન સૌંદર્ય આને બતાવતા,
અને સ્મિત વેરે છે, હોઠોની એક કમાન
જાણે સાથે બાંધી ન રાખતી હોય
ધરતીના છેડાઓને.
તેણીના પ્રતિબિંબને ટુકડાઓમાં
છબછબાવતો, એ તેની સામે
આવીને ઊભો રહે છે,
ઘૂંટી સમાણા લીલ-પાંદડાઓ
અને તળિયાના કીચડને ફેંદતો – આત્મીયતા
દૃશ્યમાન જગતની. એ મૂકે છે
ધુમ્મસના ખમીસવાળી એક
બેરી તેણીના મોઢામાં.
પેલી ગળી જાય છે. એ બીજી એક મૂકે છે.
પેલી ગળી જાય છે. તળાવ ઉપર
બે અબાબિલ ચકરાવા લે છે, મસ્તી કરે છે, દિશા બદલે છે
અને જ્યારે એક ચીલઝડપે ઝપટી લે છે
એક જીવડું, એ બંને ગોળગોળ ફરે છે
અને આનંદિત થાય છે. એ ઉત્તેજિત અને કડક થયો છે
દૈવત્વથી નહીં પણ પુરુષત્વથી-
ને મુખમૈથુનથી તો વધારે.
પુરુષ ઘૂંટણિયે નમે છે, ખોલે છે
ગાઢ, ઊભું સ્મિત
સ્વર્ગ અને પાતાળને જોડતું
અને ચાટે છે એના સુંવાળતમ માંસને વધુ સુંવાળપથી.
પથ્થરની ઉપર એ બંને જોડાય છે.
ક્યાંક એક દેડકો બોલે છે, કાગડો કરાંજે છે.
એમના શરીર પરના વાળ
ચોંકી ઊઠે છે. તેઓ આક્રંદે છે
આખરી દેવતાઓની જુબાનમાં,
જેઓએ જવાની ના કહીને,
મૃત્યુ પસંદ કર્યું હતું, અને રોમાંચિત થઈ ઊઠ્યા હતા
આનંદમાં અને વિખેરાઈ ગયા હતા ટુકડાઓમાં,
મૂકી ગયા હતા એમનું આક્રંદ
મનુષ્યના મુખમાં. હવે તળાવમાં
બે ચહેરા તરી રહ્યા છે, ઉપર જોતા એક માતૃતુલ્ય દેવદારને જેની ડાળીઓ
બધી જ દિશાઓમાં ખુલે છે
બધું જ સમજાવી દેતી.

– ગાલવે કિન્નલ
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

વસ્ત્રો એ સંસ્કૃતિના નામે મનુષ્યે ઊભી કરેલી સૌથી મોટી દીવાલ છે. વસ્ત્રો નહોતાં ત્યારે મનુષ્યને એકમેકમાં ઓગળી જવાનું હાથવગું હતું. આજે તો સેક્સ સાધ્ય બનવાને બદલે સાધન બની ગયું છે. ‘આખરી દેવતાઓ’ નિર્વસનતાનું, પારદર્શિતાનું ગાન છે. ગ્રીક પુરાણકથાઓ અનુસાર કેટલાક દેવતાઓ અમરત્વ અને સ્વર્ગલોકના સ્થાને નાશવંત શરીર અને પૃથ્વીલોક સ્વીકાર્યાં હતાં અને મનુષ્ય સંવેદનાસભર જીવનના આનંદ-આક્રંદ સાથે એમણે મૃત્યુ આવકાર્યું હતું. સમ્-ભોગની ક્ષણે મનુષ્ય દેવતાઓની સમકક્ષ હોય છે.

કાવ્યનાયિકા ઘૂંટીસમાણા પાણીમાં કેટલેક અંદર એક પથરા પર નિર્વસ્ત્ર બેઠી છે. અને આ નિર્વસ્ત્ર સૌંદર્યથી નિર્લેપ કાવ્યનાયક પણ નિર્વસ્ત્ર કિનારા પર ઊગેલી બ્લુબેરીઝ ચૂંટી રહ્યો છે. પોતાના પગ પહોળા કરીને નાયિકા યોનિપ્રદેશનું સૌંદર્ય છતું કરે છે અને વેલકમ સ્માઇલ વેરે છે. આવકારનું સ્મિત હંમેશા સૃષ્ટિના બંને અંતિમોને સાંકળી લે એવું પહોળું જ હોવાનું. નાયક ઘૂંટણિયે નમે છે. નાયિકાને માન આપે છે અને પછી સ્વર્ગ-પાતાળ વચ્ચે સેતુ સર્જતા, અસ્તિત્વના ઊભા સ્મિત સમા યોનિમાર્ગને મંદિરના દ્વાર પેઠે ખોલે છે. બંનેના દૈવી મિલનમાં પ્રકૃતિ પણ સંમિલિત થાય છે. સંભોગ પછીની સમાધિસ્થ અવસ્થામાં બંનેના ચહેરાઓ પર ઝળુંબી રહ્યું છે બધી જ દિશાઓમાં ડાળી ફેલાવતું માતુલ્ય દેવદારનું વૃક્ષ. પ્રેમ જ મનુષ્યના અસ્તિત્વનો ચરમ આવિર્ભાવ છે એમ બધું જ સમજાવી દેતી આંતર્દૃષ્ટિ ચરમસ્થિતિએ જ ખુલે-ખીલે છે.

Comments (5)

એ લગભગ ઈશ્વર છે, તારી સાથેનો પુરુષ – સેફો (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

એ લગભગ ઈશ્વર છે, તારી સાથેનો પુરુષ,
તારી વાતોથી, તારા હાસ્યથી વશીભૂત.
જોઈને જ મારું હૃદય વધુ ઝડપે ધબકે છે
કેમ કે, ઓછું જોઈને, હું વધુ કલ્પું છું.
તું મારા ગાલોમાં આગ લગાડે છે.
અવાજ અટકી ગયો છે. મારા કાન વાગી રહ્યા છે.
બીજા બધાથી અનભિજ્ઞ, હું પસીને રેબઝેબ થાઉં છું અને તોતડાઉં છું.
હું કાંપી રહી છું, ઘાસની જેમ,
મૃત્યુથી એક ઈંચ દૂર.

હું એટલી ગરીબ છું, મારે કંઈ જ ગુમાવવાનું નથી, મારે જુગાર રમી જ લેવો જોઈએ…

– સેફો (ગ્રીક)
(અંગ્રેજી અનુવાદ: સેમ હમિલ)
અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર

*

ગઈકાલે આ કવિતાનો કાવ્યસ્વરૂપને વફાદાર અનુવાદ જોયો… આજે ગ્રીક ભાષામાંથી અંગ્રેજી ભાષાંતર કરતા ખ્યાતનામ અનુવાદક સેમ હમિલનો અનુવાદ પણ જોઈએ.

કવયિત્રી અથવા કાવ્યનાયિકાની સ્ત્રીસહજ ઈર્ષ્યાનું આ કાવ્ય છે. કવિતામાંથી પસાર થતાં સમજી શકાય છે કે આ દૃશ્ય કોઈક પાર્ટીનું હોઈ શકે. નાયિકા જે સ્ત્રીના સમલૈંગિક પ્રેમમાં બદ્ધ છે એ કોઈક બીજા પુરુષના આશ્લેષમાં પ્રેમના ગીત ગાઈ રહી છે. નોંધવા જેવી વાત એ છે કે કવિતાની શરૂઆત નાયિકા ન તો પોતાનાથી કરે છે કે ન તો પોતાની દિલોજાન પ્રેયસીથી. કવિતાની શરૂઆત થાય છે પેલા અજાણ્યા પુરુષથી. પોતાના પ્રેમને છિનવી શકવાની ક્ષમતાયુક્ત એ પુરુષ નાયિકાને ભગવાનની સમકક્ષ લાગે છે, કેમકે બીજું તો કોણ આવું દુર્ગમ કાર્ય સફળતાપૂર્વક કરી શકે? પુરુષ નાયિકાની પ્રેયસીને અડોઅડ બેઠો છે. ખૂબ નજીકથી એ એને હસતાં-બોલતાં સાંભળી રહ્યો છે અને એ બેનું તારામૈત્રક જોઈને નાયિકા ઈર્ષ્યાથી બળી મરે છે. નાયિકાનું હૃદય ઝડપથી ધડકી રહ્યું છે. જીભ ભાંગી ગઈ હોય એમ કશુંય બોલવું અશક્ય બની રહે છે. તનબદનમાં આગ ફરી વળે છે. આંખ આગળ ઝાંખપ ફરી વળે છે. કાનમાં તમરાં બોલી રહ્યાં છે. શરીર આખું પસીને રેબઝેબ ઠંડુગાર પડી જાય છે. શરીર કાંપવા માંડે છે અને સૂકા ઘાસ કરતાં પણ ફિક્કું પડી જાય છે. અબઘડી મોત આવી જાય તો સારુંની લાચારી ઘેરી વળે છે. કવયિત્રીનું ધ્યાન હકીકતમાં પ્રેયસી કે ભગવાન-જેવા પુરુષ તરફ છે જ નહીં, માત્ર અને માત્ર પોતાની તરફ છે. કાળજીપૂર્વક સભાનતા સાથે જે પ્રેમ એને બેસુધ બનાવી દે છે, એના કારણે સર્જાતી સંવેદનાની આંધીને સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ એ રજૂ કરે છે. મૃતપ્રાય અવસ્થાની લાચારી ઘેરી વળે છે. કવિતાના પાંચમા અંતરાની એક જ પંક્તિ સંશોધકોને હાથ લાગી છે. આ અધૂરી પંક્તિમાં કંઈક એવું સમજી શકાય છે કે હાથથી સરી જતી પ્રેયસીને પામવા માટે સાહસ તો કરવું જ જોઈએ કેમકે આમેય પ્રેયસી કોઈ બીજું છિનવી ગયું જ હોય એવી ગરીબ-નિર્માલ્ય અવસ્થામાં આથી વધુ તો શું ગુમાવવાની બીક હોઈ શકે?

 

He Is Almost A God, A Man Beside You

He is almost a god, a man beside you,
enthralled by your talk, by your laughter.
Watching makes my heart beat fast
because, seeing little, I imagine much.
You put a fire in my cheeks.
Speech won’t come. My ears ring.
Blind to all others, I sweat and I stammer.
I am a trembling thing, like grass,
an inch from dying.

So poor I’ve nothing to lose, I must gamble…

– Sappho (Greek)
(Eng Translation: Sam Hamill)

Comments

મને લાગે છે… – સેફો (ગ્રીક) (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

પેલો પુરુષ મને ભગવાન બરાબર લાગે છે,
જે તારી સામે બેઠો છે
અને તને નજીકથી સાંભળી રહ્યો છે
મીઠું બોલતી

અને મજાનું હસતી, જે ખરેખર
મારા હૃદયને છાતીમાં ફડફડાવે છે;
કેમ કે જ્યારે હું ક્ષણાર્ધ માટે પણ તારી તરફ જોઉં છું
મારા માટે કંઈ પણ બોલવું શક્ય રહેતું નથી

જાણે કે મારી જીભ ભાંગી કેમ ન ગઈ હોય
અને તરત જ એક ઝીણી આગ મારી ચામડી પર ફરી વળે છે.
મારી આંખો આગળ ઝાંખપ ફરી વળે છે,
અને મારા કાન વાગવા માંડે છે.

એક ઠંડો પસીનો ફરી વળે છે, લખલખુ
મને ઝડપી લે છે, હું ફિક્કી પડી જાઉં છું
ઘાસ કરતાં, અને હું, લાગે છે કે, લગભગ
મૃત્યુ પામું છું.

પરંતુ બધામાં સાહસ કરવું જ જોઈએ, કેમ કે (અને ગરીબ…)

-સેફો (ગ્રીક)
અંગ્રેજી પરથી અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર

*

લગભગ ૨૬૦૦ વર્ષ પહેલાં ગ્રીસના લેસ્બૉસ ટાપુ પર થઈ ગયેલી સેફો નામની કવયિત્રી સેફો તેના લઘુકાવ્યો, શોકાંતિકાઓ અને પ્રણયપ્રચૂર ગીતકાવ્યો; સ્ત્રીગત સંવેદનોનું તાદૃશ આલેખન; ભાષાની સફાઈ, વિચારની સરળતા અને ઉત્તમ શબ્દચિત્રો વડે અમર થઈ ગઈ. એની રચનાઓ, એના સમકાલીનો અને અનુજોની રચનાઓમાંથી એનું એક ચિત્ર વિદ્યાર્થીનીઓ સાથેના એના સમલૈંગિક સંબંધોનું ઊભું થાય છે અને એ એ હદ સુધી કે આજે સેફો એ લેસ્બિનિઝમનું પ્રતીક ગણાય છે.

સેફોની પ્રસ્તુત રચના ૩૧મો ટુકડો ગણાય છે, જેના સોથી વધુ તો માત્ર અંગ્રેજી અનુવાદ થયા છે, બીજી ભાષાઓના તો અલગ! મોટા ભાગના અનુવાદકોએ છેલ્લી મુખ્ય રચનાથી છૂટી લખાયેલી અને અધૂરી ગણાતી પંક્તિને અવગણી છે. વિકીપિડિયા પર મૂળ ગ્રીક કવિતાના સ્વરૂપને (છંદને નહીં) વફાદાર રહીને કરાયેલા અંગ્રેજી અનુવાદને અહીં આધારભૂત ગણ્યો છે. સેફોના ગીત અને શૈલી એટલા બધા પ્રભાવક છે કે જે છંદોલયમાં એ રચના કરતી હતી એનું નામ Sapphic stanza પડ્યું, જેમાં ચાર પંક્તિના અંતરામાં પહેલી ત્રણ પંક્તિમાં અગિયાર-અગિયાર (hendecasyllable)અને ચોથી, ટૂંકી પંક્તિમાં પાંચ (adonic) શબ્દાંશ (syllable) આવે છે. સેફોની ભાષા પણ લેસ્બૉસ ટાપુની સ્થાનિક ઇઓલિક બોલી હતી. આપણે ત્યાં મરાઠી ભાષામાંથી ઊતરી આવેલું અંજનીગીત મૂળે આના પરથી ઊતરી આવ્યું હોય તો નવાઈ નહીં. અંજનીગીતમાં પણ ચાર પંક્તિના અંતરામાં પહેલી ત્રણમાં સોળ-સોળ માત્રા અને ચોથી પંક્તિ ટૂંકી-દસ માત્રાની હોય છે.

*

It seems to me…

That man seems to me to be equal to the gods
who is sitting opposite you
and hears you nearby
speaking sweetly

and laughing delightfully, which indeed
makes my heart flutter in my breast;
for when I look at you even for a short time,
it is no longer possible for me to speak

but it is as if my tongue is broken
and immediately a subtle fire has run over my skin,
I cannot see anything with my eyes,
and my ears are buzzing

a cold sweat comes over me, trembling
seizes me all over, I am paler
than grass, and I seem nearly
to have died.

but everything must be dared/endured, since (?even a poor man) …

– Sappho (Greek)

Comments (4)

પાંડોબા અને મેઘધનુષ્ય – ઉદયન ઠક્કર

દૃશ્ય :

મુંબઈના ત્રીજા ભોઈવાડામાં ‘હરિનિવાસ’ મકાનની અગાસી. ખૂણાની મોરી પાસે એક આધેડ વયસ્ક વ્યક્તિ ધડાધડ વાસણો સાફ કરે છે. વરસાદનાં ફોરાં પડવાં શરૂ થયાં છે.

નેપથ્યે :

પાંડુ કાંબળે લબ્ધ-પ્રતિષ્ઠિત, ખાતરીવાળો રામો છે
જેના હાથમાં મોટાં મોટાં કુટુંબનો પાયજામો છે
કપડાં-વાસણનું પ્રતિમાસે ત્રીસ નગદનું ભથ્થું છે
પાંડોબાનું કાર્યક્ષેત્ર, ભોઈવાડામાં, એકહથ્થુ છે
(પાનસભર) મોઢાને એ ક્યાં સમ ખાવા પણ ખોલે છે?
પાંડોબા વર્ષોથી ચુપ છે, વાસણ-કપડાં બોલે છે…

આકાશમાં સાત રંગો કોળી રહ્યા છે. તાજા જ ખીલેલા મેઘધનુષ્યની નજર ‘હરિનિવાસ’ પર પડે છે. કોણ જાણે કેમ, મેઘધનુષ્યને પાંડોબા પર વ્હાલ ઊપજે છે.

મેઘધનુષ્ય :

ઉહ્ ઉહ્ (પાંડોબાનું ધ્યાન આકર્ષવા ખાંસી ખાય છે.)

પાંડોબા :

ઘસર ઘસર (વાસણો ઉજ્જવળ કરે છે.)

મેઘધનુષ્ય :

સદા કાર્યરત આંખો વચ્ચે ચપટીક વિસ્મય આંજીને
રે પાંડોબા, અહીં પણ જોજો, એલ્યુમિનિયમ માંજીને

કેટકેટલાં વર્ષો પહેલાં, યાદ છે? આપણે મળ્યાં હતાં?
આછા તડકામાં, જ્યારે ખેતરના શ્વાસો ભળ્યા હતા
કપોલ પર જલશીકરના અનવરત પ્રહારો થતા હતા
તારા હાથોમાં, બીજા પણ કોક હાથ ખળખળ્યા હતા!

બે પારેવાં જેવાં, મેં વર્ષામાં તમને દીઠેલાં
મૌન થયેલાં, મૂંઝાયેલાં, એકમેકને અડકેલાં…

તને સાત રંગોની ઇર્ષા થઈ કે નહીં, એ ખબર નથી
ઓષ્ઠ વગરનાં મારા આયુષ, મને તે ક્ષણે ખટકેલાં!

પાંડોબા :

વાસણ બાજુએ કરે છે, હાથ પરની રાખ ખંખેરે છે, મેઘધનુષ્ય તરફ જુએ છે.

મેઘધનુષ્ય :

ખેતર જેને ટૂંકાં પડતાં—આજે ચાર દીવાલોમાં
યથાશક્તિ રોમાન્સ કરે છે, ભોઈવાડાની ચાલોમાં.
શું છે ભોઈવાડાથી મોટું? ચણિયા કરતાં રંગીન પણ?
ના સમજ્યો તેથી વેડફાયો, પાંડોબા નામે એક જણ
ભલે જીવીએ સ્હેજ, તોય જીવીએ ઝળહળમાં, પાંડોબા
વાસણ મૂકી ક્વચિત્ નીકળી પડો સકળમાં, પાંડોબા

પાંડોબા ઊભા થાય છે. હાથ લંબાવીને મેઘધનુષ્યને પકડે છે.
આકાશથી ઉતારે છે.
‘501 બાર’ સાબુથી એને ધુએ છે, નીચોવે છે,
પછી ધોળાધબ્બ થયેલા મેઘધનુષ્યને,
ક્લીપ લગાડીને આકાશે ટાંગી દે છે.

આ જોઈને ‘હરિનિવાસ’ના બીજા માળે રાખેલો
એક પોપટ પિંજરામાંથી બોલે છે કે,
‘પગાર તીસ રૂપયડી હોય,
ત્યારે ભલભલાં મેઘધનુષ્યો પણ ધોળાંધબ્બ થઈ જતાં હોય છે,
સીતારામ.’

– ઉદયન ઠક્કર

એક નવતર પણ બળકટ પ્રયોગ….વાતમાં વજન છે !

Comments (5)

મૂળિયા – મનીષા જોશી

મૂળ ખુલ્લાં દેખાય તેવું વૃક્ષ
મને હંમેશ ડરામણું લાગે છે.
પર્વતની ધાર પર ઉભેલા
એ વૃક્ષના મૂળિયાને કોઈ આધાર નથી
ભેખડ તો ગમે ત્યારે તૂટી પડે

નીચેની ઊંડી ખાઈમાં ફંગોળાઈ રહેલા
એ વૃક્ષને જોઈને લાગે છે,
ધરતી જ છે સાવ છેતરામણી
ગમે ત્યારે છેહ દઈ દે.
વૃક્ષમાં બાંધેલા માળામાં સૂતેલાં
સેવાયા વગરના ઈંડા
ક્યાં પડ્યાં ?
ન વૃક્ષ , ન ઈંડા
કાંઈ અવાજ નહી, કાંઈ નહી
હમણાં અહીં હતાં, હવે નથી
ભરી ભરી સૃષ્ટિમાંથી કંઈ આમ ઓછું થઇ જાય
અને આસપાસ કોઈ ફરક સુદ્ધાં નહી?
નીચે ખાઈમાં કંઈ દેખાતું નથી, છતાં લાગે છે કે,
ઈંડા હજી શોધી રહ્યાં છે, ગરમી ,
ખાઈમાં પડેલી બંધિયાર હવામાંથી.
વૃક્ષ હજુ ઝાવાં નાખી રહ્યું છે,
પર્વતની અવાસ્તવિક માટી પકડી લેવા માટે
નિરાધાર વૃક્ષ
નોંધારાં ઈંડા.
ખાઈમાં ઘૂમરાતા , પવનમાં
નિ:શબ્દ વલોપાત છે.
પર્વતો સ્થિર , મૂંગામંતર
સાંભળી રહ્યા છે.
અકળાવી નાખે તેવી હોય છે ,
આ પર્વતોની શાંતિ.
મારે હવે જોવા છે,
આખા ને આખા પર્વતોને તૂટી પડતા
ખાઈનું રુદન
મોં ફાટ બહાર આવે તે મારે સાંભળવું છે.

– મનીષા જોશી

કવયિત્રીની લાક્ષણિક કવિતા છે આ !! ‘ પાકિઝા ‘ પિક્ચરમાં એક ડાયલોગ છે – ‘ યહ કોહરે કી ઝમીં ઉપર ધુંએ સે બની હુઈ દુનિયા હૈ જો કિસી કો પનાહ નહીં દે સકતી ‘ …..જે જમીનમાં વૃક્ષના મૂળિયાં છે તે જમીન-ભેખડ એટલે જગતની value system – પ્રત્યેક વ્યક્તિનું થઈ જતું/કરવામાં આવતું conditioning. પાયા જ નિર્બળ-નમાલા છે….ખાઈ એટલે રાગ-દ્વેષ ઇત્યાદિથી રચાતું અજ્ઞાનરૂપી કળણ… માનવી પ્રયત્ન કરે….તરફડે, પણ બહાર ન નીકળી શકે. જ્યાં સુધી ભૂમિ જ દગો આપતી રહેશે ત્યાં સુધી…………

Comments (5)

શું શું સાથે લઈ જઈશ હું? – ઉમાશંકર જોશી

શું શું સાથે લઈ જઈશ હું?

કહું ?

લઈ જઈશ હું સાથે
ખુલ્લા ખાલી હાથે
પૃથ્વી પરની રિદ્ધિ હૃદયભર-

વસન્તની મ્હેકી ઉઠેલી ઉજ્જ્વલ મુખશોભા જે નવતર,
મેઘલ સાંજે વૃક્ષડાળીઓ મહીં ઝિલાયો તડકો,
વિમળ ઊમટ્યો જીવનભર કો અઢળક હૃદય-ઉમળકો,
માનવજાતિ તણા પગમાં તરવરતી ક્રાન્તિ
અને મસ્તકે હિમાદ્રિશ્વેત ઝબકતી શાન્તિ,
પશુની ધીરજ, વિહંગનાં કલનૃત્ય, શિલાનું મૌન ચિરંતન,
વિરહ-ધડકતું મિલન, સદા-મિલને રત સંતન
તણી શાન્ત શીળી સ્મિતશોભા,
અંધકારના હૃદયનિચોડ સમી મૃદુ કંપિત સૌમ્ય તારકિત આભા,
પ્રિય હૃદયોનો ચાહ
અને પડઘો પડતો જે ‘આહ!’
મિત્રગોઠડી મસ્ત, અજાણ્યા માનવબંઘુ
તણું કદી એકાદ લૂછેલું અશ્રુબિન્દુ,
નિદ્રાની લ્હેરખડી નાની-કહો એક નાનકડો
સ્વપ્ન-દાબડો,
(સ્વપ્ન થજો ના સફળ બધાં અહીંયા જ)
– અહો એ વસુધાનો રસરિદ્ધિભર્યો બસ સ્વપ્ન-સાજ!-

વઘુ લોભ મને ના
બાળકનાં કંઈ અનંત આશ-ચમકતાં નેનાં
લઈ જઈશ હું સાથે
ખુલ્લા બે ખાલી હાથે
ખુલ્લા બે ‘ખાલી’ હાથે ?

– ઉમાશંકર જોશી

જવાનો સમય આવી ગયો છે. સવાલ છેઃ સાથે શું લઈ જવું? સિકંદર ખાલી હાથે ગયેલો. પોતાની સંપત્તિમાંથી કશું સાથે નહોતો લઈ જઈ શકેલો. કવિ પણ ખાલી હાથે જ જવાનું મુકરર કરે છે. પણ શહેનશાહ અને કવિમાં એક ફરક છે – કવિ ખાલી હાથ સાથે પણ પોતિકી બધી ય સંપત્તિ સાથે લઇ જવા સમર્થ છે. કારણ કે કવિની સંપત્તિ જ અલગ જાતની છે. કવિની સંપત્તિનું મોહક વર્ણન વાંચીને તમને પણ એક વાર મરવા તૈયાર થઈ જાવાનું મન ન થઈ જાય તો પૈસા પાછા !

(તસ્વીર સૌજન્યઃ વેલરી એવરેટ)

Comments (7)

Page 2 of 70123...Last »