બે ચાર શ્વાસ લઈને જે બાળક મરી ગયું,
એની કને ખુદાની કોઈ બાતમી હતી.
સૈફ પાલનપુરી

લયસ્તરો બ્લોગનું આ નવું સ્વરૂપ છે. આ બ્લોગને  વધારે સારી રીતે માણી શકો એ માટે આ નિર્દેશિકા જોઈ જવાનું ચૂકશો નહીં.

Archive for અછાંદસ

અછાંદસ શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર), સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.

કાંચળી - મનીષા જોષી
માફ કરી દીધેલો સમય - મનીષા જોષી
શૂન્યતા - માલા કાપડિયા
- (અનામી) (સંસ્કૃત) અનુ. સુરેશ દલાલ
- લાભશંકર ઠાકર
- સુરેશ દલાલ
-- - સાનાઉલ હક - અનુ.નલિની માડગાંવકર
-મળશે ત્યારે - જગદીશ જોષી
...અથવા પ્રભુ તું ન મળે તો સારું - દિનેશ દલાલ
...એટલે - વિપિન પરીખ
'અથાતો ભક્તિ જીજ્ઞાસા' પુસ્તકમાંથી - ઓશો
'મા' સિરિયલ - કીર્તિકાંત પુરોહિત
'મિત્ર'ને છરી પાછી આપતાં - એલ્ડર ઓલસન
'સૂર્યને શિક્ષા કરો' - લાભશંકર ઠાકર
(-) - કિશોર શાહ
(-) - યોગેશ જોષી
(-) - લતા હિરાણી
(-) - લાભશંકર ઠાકર
(-) કબીર અનુ. મોહનદાસ પટેલ
() - મીના છેડા
() - સુરેશ દલાલ
()- મીના છેડા
(અછાંદસ) કિરણસિંહ ચૌહાણ
(આકર્ષણ) - શેશ્લો મિલોશ
(આખરની તૈયારી) - વિપિન પરીખ
(આમ તો) સુરેશ દલાલ
(આહ ! આલિંગાઈ કવિતા) - ચંદ્રકાંત શાહ
(ઇનકાર) - અનામી (ગ્રીક) (અંગ્રેજી અનુ.: ડુડલી ફિટ્સ) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(ઇનકાર) - ભાગ : ૨
(ઈરાદો) - લાભશંકર ઠાકર
(ઉસ્તાદ) - જયશ્રી ભક્ત
(એકબીજાને) - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ. સુશીલા દલાલ)
(એકલો) રાજેશ પંડ્યા
(કદ) - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
(કશુંક) - કિશોર શાહ
(કાવ્ય) - રાજેશ પંડ્યા
(કિતાબ) - અમૃતા પ્રીતમ
(કોશિશ) - ડૉ. રાધિકા ટિક્કુ
(ગીત) - લેનર્ડ કોહેન
(જીવી શકીશ ?) - આર.એસ.દૂધરેજિયા
(તૈયાર છું) - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, અનુ.: શૈલેશ પારેખ
(પંખી) - સિલાસ પટેલિયા
(પુષ્પગુચ્છ)- ગુલાબ દેઢિયા
(પૈસો) - હેનરી મિલર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(બુદ્ધ) - બોધિસત્વ
(ભિખારી) - કૈલાસ વાજપેયી (અનુ. નલિની માડગાંવકર)
(મારું દુઃખ) - રાવજી પટેલ
(મારું હૃદય) - ડોરથી લાઇવસે (અનુ. શીરીન કુડચેડકર)
(રસોઇ) - કુમાર અંબુજ (અનુ. ? )
(સતત) - પન્ના નાયક
(સત્ય અને બળ) - રધુવીર ચૌધરી
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન')
(સૌભાગ્યવતી યાદ) -પન્ના નાયક
(હજીય) - રાજેશ પંડ્યા
~ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય
~ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય
~ - ક્વાસિમોદો (અનુ. નલિન રાવળ)
૧૫મી ઑગસ્ટ, ૧૯૪૭ - ઉમાશંકર જોશી
DISTANCE - વિપિન પરીખ
Divorcee !! - નેહા પુરોહિત
never be for or against - Sen-t'san
No more moon in the water ! - Chiyono [ ઝેન સાધ્વી ]
no-mind
Schizophrenia - અશરફ ડબાવાલા
Suchness - Lao-tzu [ trans.- Dr D T Suzuki ]
The crescent moon: પ્રતિપદા - ઉશનસ્
The Shadow –Walter de la Mare – અનુ. - દેવિકા ધ્રુવ
What will you do, God, when I die? - Rainer Maria Rilke
Zen poem - Foyan
ओस की बुंदो पर - नेहल
जागो - source - ओशो
पतंग पर कविता - मनोज श्रीवास्तव
मधुशाला : ०३ : मकान की ऊपरी मंज़िल पर - गुलज़ार
मधुशाला : ०४ : वसीयत - अज्ञेय
मधुशाला : ०९ : रामदास - रघुवीर सहाय
मापदंड बदलो - दुष्यंत कुमार
અ-પ્રતિભાવ - જગદીશ જોષી
અ-બોધકથા – ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
અકડુ ઈતિહાસ - હાવર્ડ ઓલ્ટમેન (અનુ. ધવલ શાહ)
અંગત અંગત : ૦૧ : સ્વપ્નાના ભાગીદારોનું ઋણ
અંગત અંગત : ૧૩ : વાચકોની કલમે - ૦૯
અછાંદસ - પન્ના નાયક
અછાંદસ - સુરેશ દલાલ
અજાણ વિદ્યા - ધીરુ મોદી
અજાણ્યો નાગરિક -ડબ્લ્યુ. એચ. ઑડેન (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
અજ્ઞાત સૈનિકની કબર - અબ્દુલ્લા પેસિઉ (અનુ. અનિલ જોશી)
અડધે રસ્તે - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ. ઉષા પટેલ)
અંતર - સંદીપ ભાટિયા
અંતરાલોક - સમીર રાય ચૌધરી (અનુ. નલિની માંડગાવકર)
અતિક્રમવું - શિશિર રામાવત
અતિથિગૃહ - રૂમી (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
અંતિમ ઈચ્છા - જિતેન્દ્ર વ્યાસ
અથાણું અને અંધકાર - મનીષા જોષી
અંધકાર - સુરેશ જોષી
અંધારપટ - મીનાક્ષી કૈલાશ પંડિત
અંધારું - પુરુરાજ જોષી
અંધારું - પુરુરાજ જોષી
અનુભવ - જગદીશ જોષી
અનુભૂતિ - એષા દાદાવાલા
અનુભૂતિ... - મણીન્દ્ર રાય
અને – હેમેન શાહ
અપેક્ષા - પન્ના નાયક
અફર નિયમ - જ્હોન પોવેલ
અભાવ - ગુણવંત શાહ
અભિસાર - સુનંદા ત્રિપાઠી (ઊડિયા) (અનુ: ઉત્પલ ભાયાણી)
અમદાવાદ - રાધેશ્યામ શર્મા
અમસ્તું - લાભશંકર ઠાકર
અરણ્ય-રુદન - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
અરીસો મઢેલ શયનખંડ... - રીના બદિયાણી માણેક
અરે, કોઈ તો..... - જગદીશ જોષી
અર્ધસત્ય - દિલીપ ચિત્રે (અનુ. ધવલ શાહ)
અર્પણ-કાવ્ય - બર્ટ્રાંડ રસેલ
અલ્લાહ !
અવદશા - વિપિન પરીખ
અશબ્દ રાત્રિ - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
અશ્વમેધયજ્ઞ - અમૃતા પ્રીતમ
અસાધારણ પળ - કેનેથ વ્હાઈટ
અહીં હું આ કરી રહ્યો છું - લિયોનાર્ડ કોહેન (અનુ. જગદીશ જોષી)
આ ચાર ક્ષણ - રમેશ પાનસે (અનુ. જયા મહેતા)
આ વખતે નહીં - પ્રસૂન જોશી
આ હવા - પ્રવીણ ગઢવી
આકાશ - ચિનુ મોદી
આકાશનો સોદો - ચંદ્રકાન્ત શેઠ
આંખની સામે ઊભરાય છે દ્રશ્યો - શ્રીનાથ જોશી
આખરની કમાઈ - કુસુમાગ્રજ (અનુ.જયા મહેતા)
આખરી દેવતાઓ - ગાલવે કિન્નલ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
આજકાલ - વેદ રાહી (ડોગરી) અનુ. નૂતન જાની
આજની રાત હું ઉદાસ છું - હરીન્દ્ર દવે
આત્મની આરામગાહે - મકરંદ દવે
આત્મમિલન - અમૃતા પ્રીતમ
આત્મવંચના – બ્રહ્મોત્રી મોહંતી (ભાષા: ઉડિયા) (અનુવાદ: જયા મહેતા)
આદિ ધર્મ - અમૃતા પ્રીતમ
આધુનિક વધસ્તંભ - વાસુદેવ નિર્મળ
આનંદની કવિતા - યશવંત વાઘેલા
આનંદલોક - કુસુમાગ્રજ
આપણા ખીસાના પાકીટમાં (મરાઠી) - વર્જેશ સોલંકી (અનુ. અરુણા જાડેજા)
આપણે - મનસુખ લશ્કરી
આમંત્રણ - ઓરિયાહ માઉન્ટન ડ્રીમર (અનુ. ઋષભ પરમાર)
આયામ - મનિષા જોષી
આરોપી - હોર્સ્ટ બીનેક
આવ મારી પાસે - એન વિલ્કિન્સન (અનુ. અપૂર્વ કોઠારી)
આવજે મિત્ર - સરજી એસિનિન
આવતા ભવે - વિપિન પરીખ
આવશે દિવસો કવિતાના - (રશિયન) મારિના ત્સ્વેતાયેવા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
ઇન્દ્રિયોપનિષદ - જગદીશ જોષી
ઈચ્છાકુંવરી - સરૂપ ધ્રુવ
ઈથાકા - સી. પી. કેવેફી
ઈર્શાદગઢ : ૦૩ : અછાંદસ : મારું મૃત્યુ - ચિનુ મોદી
ઈસુ તથા શ્રી મોહનદાસ ગાંધીને - વિપિન પરીખ
ઉદભવ–પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
ઉદાસી - વિપાશા
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૭: કવિની ઇચ્છા
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૮: આગ અને હિમ
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૯: માઈલોના માઈલો મારી અંદર - ઉમાશંકર જોશી
ઉમાશંકર વિશેષ :૧૧: પ્રશ્નો - ઉમાશંકર જોષી
ઊઠબેસ - અનામી (અનુ. હરિવલ્લભ ભાયાણી)
ઊલટી રમત - તસલીમા નસરીન (અનુ. સોનલ પરીખ)
ઋણાનુબંધ -અખિલ શાહ
એ જ આવશે ! - ચંદ્રકાંત શેઠ
એ જ રાત - યાનિસ રિતસોસ
એ જિંદગી - ઉશનસ્
એ મુસાફર હશે એકલો - હરીન્દ્ર દવે
એ લગભગ ઈશ્વર છે, તારી સાથેનો પુરુષ - સેફો (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
એ લોકો - પ્રિયકાંત મણિયાર
એ લોકો - વિપિન પરીખ
એ લોકો મને નહીં મારી શકે - વિપિન પરીખ
એ શહેર - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
એક આશીર્વાદ - દુષ્યંતકુમાર
એક કવિતા - જ્યોતિષ જાની
એક કવિતા પૂરી કરું છું કે - સંસ્કૃ તિરાણી દેસાઈ
એક કાવ્ય - બાબુ સુથાર
એક કાવ્ય - મનીષા જોશી
એક કાવ્ય - મનીષા જોષી
એક કાવ્ય - લાભશંકર ઠાકર
એક ક્ષણ -માધવ રામાનુજ
એક જૂની ઘટના - શીતલ મહેતા
એક ટૂંકો પરિચય - વિપિન પરીખ
એક ટેલિફોન ટોક - ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
એક પંખીને કંઈક - ઉમાશંકર જોષી
એક પગલાની પીછેહઠ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ (અનુ. જગદીશ જોષી)
એક પ્રશ્નપત્ર - ઉદયન ઠક્કર
એક મજાનું ગીત હું જાણતો હતો - સ્ટિફન ક્રેન (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એક સંદેશો - રાજેન્દ્રસિંહ રાયજાદા
એક સવારે - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
એક સુસ્ત શરદની રાતે - નિનુ મઝુમદાર
એકલતા - જગદીશ જોષી
એકલવાયો - હરીન્દ્ર દવે
એકલો - નિરંજન ભગત
એકાકી - યજ્ઞેશ દવે
એક્શન રિપ્લે…! -એષા દાદાવાળા
એને તમે શું કહેશો ? - પન્ના નાયક
એરંડો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
એવા દેશમાં - વિપિન પરીખ
ઑફિસ મૈત્રી - ગેવિન એવર્ટ (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
ઓપરેશન પહેલાંની રાત -વિપિન પરીખ
ઓળખ - ભગવતીકુમાર શર્મા
ઓળખાણ - શકૂર સરવૈયા
કક્કાજીની અ-કવિતા - ચંદ્રકાંત શેઠ
કદ - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ. જયા મહેતા)
કદાચ -વિપિન પરીખ
કબાટમાંનાં પુસ્તકો - શંકર વૈદ્ય (અનુ. અરુણા જાડેજા)
કબૂલાત -'આદિલ' મન્સૂરી
કબૂલાત - 'આદિલ' મન્સૂરી
કબૂલાત - કુસુમાગ્રજ (અનુ.: સુરેશ દલાલ)
કલિંગ - શ્રીકાંત વર્મા
કળાનો અંત - રેઈનર કુંજે
કવચ - હરીન્દ્ર દવે
કવિ - રિલ્કે ( અનુવાદ - ચંદ્રકાંત દેસાઈ)
કવિતા - અમૃતા પ્રીતમ
કવિતા - એન્તુનિન બાર્તૂશેક - અનુ. અનિરુદ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
કવિતા - જયન્ત પાઠક
કવિતા - પન્ના નાયક
કવિતા - પન્ના નાયક
કવિતા : બ્રેસ્ટ કેન્સરની - એષા દાદાવાળા
કવિતા ન કરવા વિશે કવિતા - જયન્ત પાઠક
કવિતા બાબત બેએક વાતો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
કવિતા વિશે ત્રણ રચનાઓ - જયન્ત પાઠક
કવિતાની તાકાત - મદન ગોપાલ લઢા (અનુ. સુશી દલાલ)
કવિનું શબ - મનમોહન નાતુ
કવિનો હાથ - નલિન રાવળ
કંસારા બજાર - મનીષા જોષી
કાઈપો ! - રમેશ પારેખ
કાગળ -સુરેશ દલાલ
કાગળ - રમણીક સોમેશ્વર
કાગળ - રમણીક સોમેશ્વર
કાચનો પ્યાલો - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
કાઝાનઝાકીસ - અમૃતા પ્રીતમ
કાફલો - સદાશિવ વ્યાસ
કાલે- -સુરેશ હ. જોશી
કાળ - ધીરેન્દ્ર મહેતા
કાળને - : મહેન્દ્ર અમીન
કાવ્યત્રયી - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
કિંમત - જયશ્રી ભક્ત
કીડી - મનહર મોદી
કૂંજ પંખી - નલિન રાવળ
કૂર્માવતાર – પન્ના નાયક
કૅન્વાસ - હેમેન શાહ
કેટલાક તડકા કેટલા આકરા હોય છે - સૌમ્ય જોશી
કેટલાંક બાળકો - નરેન્દ્ર સક્સેના (અનુ. નૂતન જાની)
કેમે કર્યો આ હાથ - જગદીશ ત્રિવેદી
કેળવણી - જિજ્ઞાસુ દક્ષિણી 'પેસિફિક'
કોઈ તો કહો !
કોઈ વચન પાળતું નથી - સુનીલ ગંગોપાધ્યાય
કોરો કાગળ - વિજય જોષી
ક્યારેક - સોનલ પરીખ
ખાતરી - એડવિન મૂર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ખાલી ખુરશી - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ખાલી જગા - અમૃત પ્રીતમ (અનુ. - હરીન્દ્ર દવે)
ખેલૈયો - પલ્લવી ભટ્ટ
ગજરો - રમેશ પારેખ
ગદ્ય કાવ્ય - પન્ના નાયક
ગધેડીના - રમેશ પારેખ
ગયા તે ગયા - દિવા ભટ્ટ
ગાંધીજી - પ્રભુ પહાડપુરી
ગાંધીજી - મદનકુમાર અંજારિયા 'ખ્વાબ'
ગામડાનું બજાર - ગિરીશ પરીખ
ગીત-સરોવર - અનિલ જોશી
ગીતાંજલિ - 21 -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૧: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૨: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૪: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ – પુષ્પ:૦૩: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલી - 67 -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર
ગુજરાતથી દૂર ભૂરી કવિતા જીવતો કવિ -ચંદ્રકાંત શાહ
ગુણગાન - નગીન મોદી
ગુમાઈ છે - ઉદયન ઠક્કર
ગેઈશા ગીત ~ અનામી (અનુ. જયા મહેતા)
ગોઝારી વાવ - મનીષા જોશી
ગોપીસંદેશ - અનુ. ડૉ. હરિવલ્લભ ભાયાણી
ગોવાલણ - ઇન્દિરા સંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)
ગૌરવ - દિનેશ કોઠારી
ઘડપણ - કિરણસિંહ ચૌહાણ
ઘણીવાર એક વ્યથા - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
ઘર - નિરંજન ભગત
ઘર અશ્રુનું - નિર્મિશ ઠાકર
ઘર-બંદર - લિન શિલ્ડર - અનુ. જગદીશ જોષી
ઘાસ - કાર્લ સેન્ડબર્ગ
ચંદ્ર - કુસુમાગ્રજ
ચંદ્રકાંતનો ભાંગી ભુક્કો કરીએ... - ચંદ્રકાંત શેઠ
ચંદ્રમા - ઇંડિથ સોય્ડરગ્રાન (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
ચહું - માસુહિતો (અનુ. મકરન્દ દવે)
ચાંદની (મોનો-ઈમેજ) -મધુ કોઠારી
ચાની દુકાનમાં - સુનીલ ગંગોપાધ્યાય
ચાલ - જગદીપ સ્માર્ત
ચાલતા ચાલતા - રોબર્ટ બ્રાઉનિંગ હેમિલ્ટન
ચાલો– અનિરુધ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
છળી મરે છે તરસ - મનીષા જોશી
છિદ્રો - મૂકેશ વૈદ્ય
છે ? - કરસનદાસ માણેક
છોડવી દોહ્યલી - હરિવલ્લભ ભાયાણી
જખ્મો - યેવતુશેન્કો (રશિયા)(અનુ- મહેશ દવે)
જંજાળ - શ્વેતલ શરાફ
જતાં જતાં – વિપિન પરીખ
જબ ભી ઘર સે બાહર જાઓ - નિદા ફાઝલી
જમીનમાંથી હાથ જોડીને - સુધીર દેસાઈ
જલાશય - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
જળપરી અને દારૂડિયાઓની દંતકથા - પાબ્લો નેરુદા (અનુ. ઉદયન ઠક્કર)
જાન્યુઆરી ૩૦ - ઉમાશંકર જોશી
જીભતર - દિલીપ ઝવેરી
જીવન રેખ- ઇન્દ્ર શાહ
જીવી ગયો હોત - જયન્ત પાઠક
જુદાઈ - શેરકો બીકાસ (ઇરાકી કૂર્દીશ) (અનુ.:હિમાંશુ પટેલ)
જુવાનીમાં - વિંદા કરંદીકર (અનુ. જયા મહેતા)
જે ક્ષણે- હરીન્દ્ર દવે
જેનો જવાબ મળે એવી પ્રાર્થના - અના કામિએન્સ્કા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
જેલીફિશ - મરિઆન મૂર (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
જેસલમેર - ગુલામ મહોમ્મદ શેખ
જ્ઞાનપિપૂડી - મેરી ઓલિવર
જ્યારે આપણે પ્રેમ કરીએ છીએ - મંગેશ પાડગાંવકર, અનુ. સુરેશ દલાલ
ઝાકળ – અબ્દુલ ગફાર કાઝી
ઝાકળબુંદ : _૧૦ : ‍મારો સૂર - લતા હિરાણી
ઝાકળબુંદ : _૧૨ : કેક - હિરલ ઠાકર 'વાસંતીફૂલ' ‍
ઝાકળબુંદ : ૭ : ઊર્મિચિત્રો - ઊર્મિ
ઝેન કવિતા - અનામી (અનુ. કિશોર શાહ)
ઝેન કાવ્યો - અનુ. કિશોર શાહ
ઝેન મુક્તક - અનુ. કિશોર શાહ
ટચૂકડી જા X ખ - ઉદયન ઠક્કર
ટૂંકા અરીસામાં -શ્યામ સાધુ
ઠાકોરજી - મા - હસમુખ પાઠક
ડેથ સર્ટિફિકેટ...! - એષા દાદાવાળા
ડોકટરની પ્રાર્થના - કુંદનિકા કાપડિયા
ડોશી - રમેશ પારેખ
ઢીંચણ પર માખી બેઠીને... - રાવજી પટેલ
તકિયો - પુ.શિ.રેગે
તડકાનો ટુકડો - યોગેશ જોષી
તને ચાહવી છે મારે તો - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
તને મેં ઝંખી છે - -સુન્દરમ
તમે - અનિરુદ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
તમે : એક યાત્રા - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના (અનુ.સુશીલા દલાલ)
તમે કહો તો - આશા ગોસ્વામી
તમે તો ધારી લીધું છે ને - ચંદ્રા
તળમાં ઊતર્યું તળાવ - રમણીક અગ્રાવત
તા. ૧૫-૧૧-૬૩ - રાવજી પટેલ
તાજા શાકભાજી - ક્રિસ્ટીન બર્કી-એબટ
તારા ગયા પછી – અશ્વિની બાપટ
તારા દૂર દૂરના પ્રવાસે નીકળ્યો હતો હે પૃથ્વી ! - ઉશનસ્
તારા પગ - પાબ્લો નેરુદા
તારા વિના - સુરેશ દલાલ
તારી ગુલાબી હથેળી - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના [ હિન્દી ] - અનુ- સુરેશ દલાલ
તારે ખાતર - રાબિયા
તું - સુરેશ દલાલ
તું - સુરેશ ભટ્ટ
તું એકલી નથી - વસંત આબાજી ડહાકે (અનુ. જયા મહેતા)
તું મને ના ચહે - હરીન્દ્ર દવે
તું વરસે છે ત્યારે - રઘુવીર ચોધરી
તુકારામ અને શેક્સપિયર - વિંદા કરંદીકર
તે રહેતી હતી વણકચડાયેલા રસ્તાઓ વચ્ચે - વિલિયમ વર્ડ્સવર્થ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
તેઓ - અશોક વાજપેયી
તો કહેજો... - દલપત પઢિયાર
તો પણ - કુસુમાગ્રજ
તો ફરી ? - અજ્ઞેય -અનુ.- હસમુખ દવે
ત્યાં - સોદો (અનુ.કિશોર શાહ)
ત્યારથી - વિપિન પરીખ
ત્રણ ગોળીઓ - કીર્તિકુમાર પંડ્યા
ત્રયી - દુર્ગાચરણ પરિડા (અનુ. ભોળાભાઈ પટેલ)
થાય છે - પન્ના નાયક
થોડીક વારમાં - કાસા
થ્રી ઓડેસ્ટ વર્ડસ - વિસલાવા ઝિમબોર્સ્કા
દરવાજામાં આંગળાં - ડેવિડ હૉલબ્રુક (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
દરિયાઈ શંખ - ડીક સટફેન
દર્પણ - ચંદુ મહેસાનવી
દસ આંગળીઓ - વિપાશા
દાઢી દા.ત. સિતાંશુ યશશ્ચંદ્રની - ઉદયન ઠક્કર
દામ્પત્ય - ચંદ્રેશ ઠાકોર
દાવો -પન્ના નાયક
દિલ ભલા, આપણે એને ભૂલી જઈશું - એમિલી ડિકિન્સન
દીકરાને......- સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
દીકરી - મીનાક્ષી કૈલાસ પંડિત
દીકરી - શેફાલી રાજ
દીકરીનાં તેરમા વર્ષે...! - એષા દાદાવાલા
દીપકાવ્ય - રમેશ પારેખ
દીવાદાંડીઓ - યામામોતો તારો [ જાપાન ] - અનુ-વેણીભાઈ પુરોહિત
દીવાનખાનામાં
દીવાલ - હસમુખ પાઠક
દુકાળ - રામચન્દ્ર પટેલ
દેવ બન્યા તે પહેલાં... - મનીષા જોષી
દેવ બન્યા તે પહેલાં..... - મનીષા જોષી
દૈવી કીમિયાગર - શ્રી અરવિંદ - અનુ-હરીન્દ્ર દવે
દ્વિધા - જાવેદ અખ્તર
ધન્ય - નરેન્દ્ર મોદી
ધસી જજે ! - મેરી ઓલિવર
નગર એટલે - શ્રીકાંત માહુલીકર
નજર - સારા ટિસડેઇલ (અનુ. જયા મહેતા)
નદી - જગદીશ જોષી
નદીની છાતી પર - યોસેફ મેકવાન
નળસરોવર - ઈન્દુકુમાર ત્રિવેદી
નવનિર્માણ - રૂમી - અનુ-વસંત પરીખ
નહીં રહે ?? -રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર અનુ- ઉમાશંકર જોશી
ના રસ્તા કે ના ઝરણાં
નાનપણમાં - રમેશ પારેખ
નિજાનંદ : આરંભ ક્યાં, અંત ક્યાં? - મેરી ઓલીવર ( ભાવાનુવાદ: ચંદ્રેશ ઠાકોર)
નિદાન - ફિલિપ ક્લાર્ક
નિરાંત - કુસુમાગ્રજ
નિર્માણ - પ્રીતમ લખલાણી
ન્યાય-દંડ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર [ અનુ - નગીનદાસ પારેખ ]
પક્ષી ગાતું નથી -પુ.શિ.રેગે
પંખી - રાજેન્દ્ર પટેલ
પગફેરો - એષા દાદાવાળા
પગલું - આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન (અનુ. રમણીક અગ્રાવત)
પછાત માણસ - સર્વેસ્વરદયાલ સક્સેના
પડછાયા - ઉદયન ઠક્કર
પડછાયો - પ્રવીણ ગઢવી
પતંગનો ઓચ્છવ - રમેશ પારેખ
પથ્થર - ફૂયુહિકા કિટાગાવા - અનુ. જગદીશ જોષી
પથ્થરો તળે - સિતાંશુ યશશ્ચન્દ્ર
પરમ આનંદ - હેયડન કરુથ
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૪: બધાં મરણ - હરમન હૅસ - અનુ.હરીન્દ્ર દવે
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૬ : મ્રત્યુ તું એક કવિતા છે - ગુલઝાર
પરમ સખા મૃત્યુ :૦૭: મરણ પ્રસંગ - રુમી
પરિચય - પ્રીતમ લખલાણી
પરિપક્વતા - વિપિન પરીખ
પવનની ઉતાવળ– ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા
પહેલા એ લોકો... - માર્ટિન નાઈમુલર
પહેલાં જેવું - જયન્ત પાઠક
પહેલો બરફ - આન્દ્રે વૉઝ્નેસેન્સ્કી
પાંખ - ચંદ્રેશ ઠાકોર
પાંચમી દીવાલ - રીના માણેક
પાંડોબા અને મેઘધનુષ્ય - ઉદયન ઠક્કર
પાણી એક રોશની છે - કેદારનાથ સિંહ અનુ-સુશી દલાલ
પિંજરું - પન્ના નાયક
પિતાજી ઘરે પાછા ફરતા - દિલીપ ચિત્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પુનઃ - વિપિન પરીખ
પુનરાગમન – શ્રીકાન્ત વર્મા
પૂર - વિપિન પરીખ
પૂર્વગ્રહ - શમ્સુર રહેમાન (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
પૂર્વજન્મ - પ્રીતમ લખલાણી
પૂર્વાવસ્થા - રઘુવીર ચૌધરી
પોસ્ટમોર્ટમનો રિપોર્ટ - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
પ્ર ક ભુ વિ - ઉમાશંકર જોશી
પ્રકરણ 36 - તાઓ-તે-ચિંગ - લાઓ ત્ઝુ અનુ- નગીનદાસ પારેખ
પ્રણયવિવાદ - વિલિયમ સ્ટ્રોડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રતિક્ષા – પ્રીતિ સેનગુપ્તા
પ્રતિજ્ઞા - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર અનુ-નગીનદાસ પારેખ
પ્રતિબદ્ધ - હિમાંશુ વ્હોરા
પ્રતીતિ -પન્ના નાયક
પ્રદક્ષિણા - મનીષા જોષી
પ્રયત્ન - વિપિન પરીખ
પ્રવાહ - જગદીશ જોષી
પ્રશ્ન - મંગેશ પાડગાંવકર
પ્રશ્ન - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ.ઉમાશંકર જોશી
પ્રશ્નોપનિષદ - ગુણવંત શાહ
પ્રસવ - એમિલિયા હાઉસ (અનુ. અનિલ જોશી)
પ્રિય...ને, - જયા મહેતા
પ્રિસ્ક્રિપ્શન - હેમેન શાહ
પ્રેમ - જયા પ્રભા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
પ્રેમ - નગીન મોદી
પ્રેમ - પાબ્લો નેરુદા (અનુ. હેમન્ત દવે)
પ્રેમ - શેખ નુરુદ્દીન વલી
પ્રેમ અને કવિતા - અખિલ શાહ
પ્રેમ અને તર્ક - રૂમી - અનુ.વસંત પરીખ
પ્રેમ જ પ્રેમ - ડેરેક વોલ્કોટ
પ્રેમ પછી પ્રેમ - ડેરેક વૉલ્કોટ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રેમની પાર- ઓક્તોવિયો પાઝ - અનુ.- નલિન રાવળ
પ્રેમની વાર્તા - જયન્ત પાઠક
પ્રેમને કારણો સાથે - વિપિન પરીખ
પ્રેમસૂક્ત (અંશ) - હરીશ મીનાશ્રુ
ફકીર - પ્રીતમ લખલાણી
ફફડાટ - ઇન્દુકુમાર ત્રિવેદી
ફરી પાછું વૃક્ષ - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર મહેતા
ફરી વાર મારું શહેર જોતા - શ્વેતલ શરાફ
ફૂટપટ્ટી - વિપિન પરીખ
ફૂલદાની - ગુલાબ દેઢિયા
ફ્રાન્સિસ્કા - એઝરા પાઉન્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
બંદી - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ- નગીનદાસ પારેખ
બસ - કૃષ્ણ દવે
બાળકોના વોર્ડમાં એક માતા - વાડીલાલ ડગલી
બીક - ભાગ્યેશ જહા
બુરખો - પ્રવીણ જોશી
બે કાવ્યો - ડબલ્યુ એચ. ઑડેન (અનુ. હરીન્દ્ર દવે)
બે લઘુકાવ્યો - પન્ના નાયક
બે વૃક્ષ મળે ત્યારે - વિપિન પરીખ
બૉમ્બનો વ્યાસ - યેહુદા અમિચાઈ
બોલાવવા છતાંય - અરુણા રાય (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ભગવાન મહાવીર અને જેઠો ભરવાડ - સૌમ્ય જોશી
ભારતમહિમા - ન્હાનાલાલ
ભીંત / કાગળ - કમલ વોરા
ભીંત ઉપર - રાધિકા પટેલ
ભૂરા પતંગિયા - અખિલ શાહ
ભૂલ - ઓકતે રિફાત
મંજૂર -પીયુષ પંડ્યા 'જ્યોતિ'
મથુરાદાસ જેરામ - ઉદયન ઠક્કર
મધપૂડા - મનીષા જોષી
મધરાતે - અમૃતા પ્રીતમ
મધુર આશીર્વાદ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ- ઉમાશંકર જોશી
મધ્યવર્ગીય ગાર્ગી - ઇન્દિરા સંત
મન - ચિનુ મોદી
મનુષ્ય એક નદી છે - દિનેશ ડેકા ( અનુ. અનન્યા ધ્રુવ)
મને આવો ખ્યાલ પણ નહોતો - પન્ના નાયક
મને ક્ષમા કરજો - આદિ શંકરાચાર્ય
મને મળવાનો તારી પાસે સમય નથી - અનિલા જોશી
મને લાગે છે... - સેફો (ગ્રીક) (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
મમ્મીને - ઉષા એસ. (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મર્યાદાઓ - હોર્હે લૂઈસ બોર્હેસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
માઈલોના માઈલો મારી અંદર - ઉમાશંકર જોશી
માગણી - હરીન્દ્ર દવે
માણસ મરી જાય છે પછી - જયા મહેતા
માતૃભાષા - પન્ના નાયક
માન - મેલિસા સ્ટડાર્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
માનદેય - ભરત ત્રિવેદી
મારા હાથ - ઓક્તોવિયો પાઝ અનુ.- નલિન રાવળ
મારી કબર પાસે - મેરી એલિઝાબેથ ફ્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મારું આગણ, મારું ઝાડ - જાવેદ અખ્તર
મારું સરનામું - અમૃતા પ્રીતમ (અનુ. નૂતન જાની)
મારે માણસ નથી બનવું - નીરવ પટેલ
મારો અવાજ તારા લગી ન પહોંચે તો - અફઝલ અહમદ સૈયદ
મારો શામળિયો - નીરવ પટેલ
મિત્રને - હરીન્દ્ર દવે
મિત્રોના સવાલ - શ્રીકાંત વર્મા (અનુ. જીતેન્દ્ર બ્રહ્મભટ્ટ )
મીણબત્તી - પ્રીતમ લખલાણી
મુક્તક - વિપિન પરીખ
મુક્તિ - - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ-રમણલાલ સોની
મુક્તિ - રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - અનુ.નગીનદાસ પારેખ
મુક્તિ - સુનિલ ગંગોપાધ્યાય
મુંબઈ - વિપિન પરીખ
મૂળિયા - મનીષા જોશી
મૃત્યુ - જયંત પાઠક
મૃત્યુ -ચંદુ મહેસાનવી
મૃત્યુ : એક સરરિયલ અનુભવ - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
મૃત્યુને - પન્ના નાયક
મૃત્યુફળ - ઉમાશંકર જોશી
મેદાનની ઋતુ - (કાશ્મીરી) આગા શાહિદ અલી (અનુ. જ્યોત્સ્ના તન્ના)
મોર સાથે રમતી કન્યા - વિદ્યાપતિ (અનુવાદ: સુરેશ દલાલ)
મોસમ - ડેવિડ ઈગ્નાતો
મૌન - જોસેફ હાંઝલિક
મૌન - લતા હિરાણી
મૌનનો પડઘો : ૦૧: ચંદ્ર અને આંગળી - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૨ : કવિતા - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૩ : અસ્તિત્વ છે ઘર આપણું - હોફુકુ સૈકાત્સુ
મૌનનો પડઘો : ૦૪: ઓળખ - ફોયાન
મૌનનો પડઘો : ૦૫: મૂલ્યોનો ઉથલો - લાઓઝી
મૌનનો પડઘો : ૦૬: કુદરતી સર્જનશક્તિ - લાઓઝી
યાચના - ચન્દ્રકાન્ત ધલ
યાત્રા - યોગેશ જોષી
યાદી - અશ્વિની ધોંગડે
યુનિકોડ ઉદ્યોગ - પંચમ શુક્લ
યુવાગૌરવ: ૨૦૦૭: સૌમ્ય જોશી - વાવ
યુવાન ગૃહિણી - વિલિયમ કાર્લોસ વિલિયમ્સ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
રણ - વિપાશા મહેતા
રમેશ પારેખ - શબ્દ-સપ્તક : કડી ૨ : અછાંદસ કાવ્ય
રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર - ગીતાંજલિ - 14
રસ્તા - વસંત ડહાકે [ મરાઠી ] - અનુ.સુરેશ દલાલ
રાજઘાટ પર - હસમુખ પાઠક
રાતની હથેળી પર... - શહરયાર (ઉર્દૂ) (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
રાતે- - જયન્ત પાઠક
રાત્રિ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ અનુ - નિરંજન ભગત
રાત્રીની આંખોમાં - સુધીર દેસાઈ
રાધા - પુ. શિ. રેગે (અનુ. સુરેશ દલાલ)
રાહ જોઉં છું - પ્રફુલ્લ રાવલ
રીત - પરાગ ત્રિવેદી
રુમી
રૂપકો - સિલ્વિયા પ્લાથ
રોજ -આર.એસ.દૂધરેજિયા
લઘુકાવ્ય - કાસા (અનુ.સુરેશ દલાલ)
લઘુકાવ્ય -ગુરુનાથ સામંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)
લઘુકાવ્ય- હર્ષદ ત્રિવેદી
લઘુકાવ્યો - મિકાતા યામી (અનુ. : હરીન્દ્ર દવે)
લા.ઠા. સાથે - ૦૩ - કાવ્ય - લાભશંકર ઠાકર
લા.ઠા. સાથે - ૦૫ - કાવ્યકંડુ
લા.ઠા. સાથે - ૦૬ (લઘરો) - લાભશંકર ઠાકર
વજનદાર શાંતિ - ગિરીશ ભટ્ટ
વર્તુળ - અલકા શાહ
વર્તુળને ખૂણાઓ હોય - સૌરભ શાહ
વસંત આવ્યો તો છે - અજ્ઞેય (અનુ. શકુન્તલા મહેતા)
વસંતનું પરોઢ - મેંગ હો-જાન
વહાણવટું - રમેશ પારેખ
વાડકી-વહેવાર - જયન્ત પાઠક
વારિસશાહને - અમૃતા પ્રીતમ
વિકાસ – શુન્તારો તાનિકાવા
વિચ્છેદ -સુરેશ દલાલ
વિજા હેસેલ (આર્જેન્ટિનાનું એક ગામ) - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
વિપિન પરીખ હવે નથી.
વિફલ – રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
વિરહ - હીરાબહેન પાઠક
વિરહ - હરીન્દ્ર દવે
વિશ્વ-કવિતા:૦૩: હસ્તાંતર (મરાઠી) - દ.ભા. ધામણસ્કર
વિશ્વ-કવિતા:૦૪: સ્મરણ (કેનેડા)- ડોરથી લાઈવસે
વિશ્વ-કવિતા:૦૭: ભાગીદારી (ટર્કી) - ફૈયાઝ કયકન
વિશ્વ-કવિતા:૦૮: દુ:ખ (હિન્દી) - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
વિશ્વ-કવિતા:૧૧: પ્રેમ અને પુસ્તક (પંજાબી) - સુતીંદરસિંહ નૂર (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
વિશ્વ-કવિતા:૧૨: વણલખ્યો પત્ર (સ્વિડન) - હેલ્ગે ચેડેનબેર્ય (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
વિશ્વ-કવિતા:૧૩: જીવન અને સેક્સ (હિન્દી)- દેવીપ્રસાદ વર્મા (અનુ. - સુરેશ દલાલ)
વિષમ ભોગ -જગદીશ જોશી
વિસ્મય ? - વિપિન પરીખ
વીહલા, રોજ હાંજે સુંદરકાંડ વાંચીવાંચીને - કિશોર મોદી
વૃક્ષકાવ્યો – ધૂની માંડલિયા
વૃક્ષો અને પંખીઓ - થોભણ પરમાર
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૧: જોડણી - કેરોલિન વેલ્સ (અનુ.: સૌરભ પારડીવાલા)
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૨: તું - રેઇનર મારિયા રિલ્કે (અનુ. મહેશ દવે)
વેલેન્ટાઈન-વિશેષ :૩: પ્રેમબંધન - રાબિયા (અનુ. હિમાંશી શેલત)
વૈશાખ મહિનામાં - પદ્મા ગોળે - અનુ- ઇન્દ્રજિત મોગલ
વ્યર્થ - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
વ્યાખ્યા -એરિક ફ્રાઇડ
શબદ - રોબર્ટ આર્કેમબિઉ અનુ.- મહેશ દવે
શબ્દ - ઉમાશંકર જોશી
શબ્દ- રાજેન્દ્ર શુકલ
શબ્દ-સંબંધ - હરિવંશરાય બચ્ચન-અનુ.સુશી દલાલ
શબ્દોત્સવ - ૨: અછાંદસ: એક બપોરે - રાવજી પટેલ
શબ્દોત્સવ - ૨:અછાંદસ: ઘર - ઉદયન ઠકકર
શબ્દોત્સવ - ૨:અછાંદસ: ફરતી ટેકરીઓ ને....રમેશ પારેખ
શરાબ - જેક્સ પ્રિવર્ટ
શહીદ - કૃષ્ણ દવે
શાંત આનંદ - યેહૂદા અમિચાઈ
શાંત કોલાહલ - રાજેન્દ્ર શાહ
શાશ્વતી - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
શાહમૃગો - મનોજ ખંડેરિયા
શિશિર - પ્રજારામ રાવળ
શું છે ત્યાં આજે, જ્યાં વૃક્ષ હતું... - ઉમાશંકર જોશી
શું શું સાથે લઈ જઈશ હું? – ઉમાશંકર જોશી
શેતરંજી - કાલિન્દી પરીખ
શોકગીત - અજ્ઞાત (ચીન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
શોધ (કવિતાનો અંશ) -ઉમાશંકર જોશી
શોધ - પન્ના નાયક
શોધી શકું તો - અબુ બક અલ-તુર્તુશી (અનુ. સોનેરુ)
શ્વાસ, નિ:શ્વાસ, ઉચ્છવાસ - રાધેશ્યામ શર્મા
શ્વેત પરછાઈ - કનક રાવળ
સંકેત - નીલેશ રાણા
સગપણ કયાં છે ? - પ્રબોધ જોશી
સંગીતને - રેનર મારિયા રિલ્કે
સજા - રીના (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
સત્ય - કનૈયાલાલ સેઠિયા
સદૈવ - પાબ્લો નેરૂદા (અનુ. સુરેશ જોષી)
સપનાં - નીતિન મહેતા
સપનું - એષા દાદાવાળા
સંપૂર્ણ અર્પણ
સપ્ટેમ્બર 11નો ફોટોગ્રાફ - વિસ્વાવા ઝીમ્બોર્સ્કા
સફળ માણસો - વિપિન પરીખ
સંબંધ નામના વૃક્ષની જાતકકથા - કમલેશ શાહ
સંબંધોનું ઉપનિષદ..... -પ્રણવ ત્રિવેદી
સમયની ઓળખ - પન્ના નાયક
સમર્થ સાચો અવાજ - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના - અનુ. સુશીલા દલાલ
સમસ્યા - જયશ્રી ભક્ત
સમુદ્ર - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
સમુદ્ર -સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
સમુદ્ર કાવ્ય- રાજેશ પંડ્યા
સરનામું - અજય પુરોહિત
સરિસૃપ કવિ - મનીષા જોષી
સલામ, સબકો સલામ ! - મંગેશ પાડગાંવકર
સંવાદ - કુસુમાગ્રજ
સંવાદ - રજની પરુળેકર
સહવાસ - વિપિન પરીખ
સહશયન - મનીષા જોષી
સાગરતટે... - વાડીલાલ ડગલી
સાંજ - પાબ્લો નેરુદા - અનુ.-હરીન્દ્ર દવે
સાથી - ડૉરથી લાઇવસે (અનુ. શારીન કુડચેકર)
સાન્નિધ્ય-સમજ - અશરફ ડબાવાલા
સાપ્તાહિક કોલમ ~ એક નવી શરૂઆત...
સાંભળો રે સાંભળો - ર.કૃ.જોશી
સામાન્ય વેશ્યાને - વૉલ્ટ વ્હિટમેન
સુ.દ. પર્વ :૦૫: મધુમાલતી - સુરેશ દલાલ
સુ.દ. પર્વ :૦૬: (હું છું કોણ ?) - સુરેશ દલાલ
સુ.દ. પર્વ :૦૭: Pre-scription - સુરેશ દલાલ
સુખ-દુ:ખ -વિપિન પરીખ
સૂરજના સાત ઘોડા - કમલેશ શાહ
સૂર્ય - લાભશંકર ઠાકર
સૂર્ય અને ચંદ્ર - સુરેશ જોષી
સૂર્યનું છેલ્લું કિરણ – વિપિન પરીખ
સોદો - વિપિન પરીખ
સ્ટેપ્લર - અનિલ ચાવડા
સ્ત્રી - જયા મહેતા
સ્ત્રી - મનીષા જોષી
સ્વચ્છ આકાશ - મનીષા જોષી
સ્વજનને પત્ર - ગુલામમોહમ્મદ શેખ
સ્વપ્ન - લેડી ઇશે [ જાપાન ] - અનુ. હરીન્દ્ર દવે
સ્વપ્નમાં - (રશિયન) આન્ના આખ્માતોવા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
સ્વર્ગ - કિમ ચિ હા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
સ્વાંગ - ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા
હજી - પ્રવીણ દરજી
હજી નહીં - એરિક ફ્રાઈડ
હજીયે સભર - હરિવલ્લભ ભાયાણી
હજો - મકરંદ દવે
હથોડી - કાર્લ સેન્ડબર્ગ (અનુ. સુરેશ દલાલ)
હમણાં હમણાં - હરિકૃષ્ણ પાઠક
હરિયાળી વસંત (ચીની) શાન મેઈ, અનુ.: ઉમાશંકર જોશી
હળવાશ - પન્ના નાયક
હવા - નિરંજના દેસાઈ
હવા - પ્રદીપ પંડ્યા
હવે - કિશોર શાહ
હવે તે સલામતીપૂર્વક મૃત્યુ પામ્યો છે - કાર્લ વેન્ડેલ હાઈન્સ
હાથ - યજ્ઞેશ દવે
હું - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયા) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું - ફકીરમહંમદ મનસુરી
હું ચાહું છું - સુન્દરમ
હું તમારી કવિતા વાચું છું ત્યારે - શ્રીનાથ જોશી
હું તૈયાર છું - વૉલ્ટર લેન્ડર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું પ્રથમ જાગી - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ.- જયા મહેતા)
હેમંતની સાંજ - યૉસેફ મેકવાન
હૉસ્પિટલ - ચંદ્રા
હોટેલનો આ રૂમ ખાલી કરતાં… - પ્રબોધ ર. જોશી



યાદી – અશ્વિની ધોંગડે

ચોખા પાંચ કિલો
ઘઉં દસ કિલો
ખાંડ દસ કિલો
ગોળ બે કિલો

દિવસે દિવસે ભાવ ભડકે બળે છે
યાદીમાં થોડી કાપકૂપ કરવી પડશે.

મગની દાળ ત્રણ કિલો
તુવેર દાળ બે કિલો

વીજળીનું બિલ ભરવાનું છે
એલ.આઇ.સી.નો ચેક લખવાનો છે.

સાબુના લાટા બે
જીરુ સો ગ્રામ
રાઇ એક કિલો

કેટલા વર્ષો સુધી કર્યા કરવાની
એની એ જ યાદી

કંટાળો એક કિલો
ત્રાસ બે કિલો

– અશ્વિની ધોંગડે

એક ગૃહિણી ખરીદીની યાદી લખતી જાય છે. અને સાથે મન વિચાર કરતું જાય છે. વર્ષોનો ક્રમ છે. રોજનું રુટિન છે. વર્ષોથી એકસરખી યાદી છે. હવે છેલ્લે છેલ્લે માત્ર બે ચીજ ઉમેરાયેલી છેઃ કંટાળો અને ત્રાસ.

જીવનની ક્રૂર ઘરેડનું કડવુંવખ ચિત્ર.

Comments (6)

અજાણ્યો નાગરિક -ડબ્લ્યુ. એચ. ઑડેન (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

(જે.એસ./07એમ378
આ આરસનું સ્થાપત્ય
રાજ્યસરકાર વડે ઊભું કરાયું છે)

એના વિશે અંકશાસ્ત્રના ખાતા દ્વારા તપાસમાં જણાયું છે કે
એની સામે કોઈ અધિકૃત ફરિયાદ નહોતી,
અને એના વર્તન વિશેના બધા જ અહેવાલો સહમત છે એ વાતે
કે, એક જૂનવાણી શબ્દના આધુનિક સંદર્ભમાં,
એ એક સંત હતો,
કેમકે એણે જે બધું કર્યું, એણે સમાજની સેવા જ કરી.
એ નિવૃત્ત થયો ત્યાં સુધીમાં, એક યુદ્ધને બાદ કરતાં,
એ ફેક્ટરીમાં કામ કરતો હતો અને કદી છૂટો કરવામાં આવ્યો નહોતો,
પણ સંતોષ્યા હતા, ફજ મોટર્સ ઇન્ક.ના માલિકોને.
એ એની દૃષ્ટિએ બદમાશ કે વિચિત્ર નહોતો,
કેમ કે એના યુનિયને રિપોર્ટ કર્યો છે કે એણે બધું કર્જ ચૂકવી દીધું હતું,
(એના યુનિયન વિશેનો અમારો રિપોર્ટ કહે છે કે એ યોગ્ય હતું)
અને અમારા સામાજિક મનોવિજ્ઞાન કાર્યકર્તાઓ શોધ્યું હતું કે
એ એના સાથીઓમાં પ્રિય હતો અને એને શરાબ ગમતો હતો.
અખબારોને ખાતરી છે કે એ રોજ અખબાર ખરીદતો હતો
અને જાહેરખબરો વિષયક એના પ્રતિભાવો દરેક રીતે સામાન્ય હતા.
એના નામ પર લેવાયેલી પોલિસી સાબિત કરે છે કે એણે પૂર્ણપણે વીમો ઉતરાવ્યો હતો,
અને એનું આરોગ્ય-પત્રક સૂચવે છે કે એ એકવાર હૉસ્પિટલમાં દાખલ થયો હતો પણ સારો થઈને છોડી ગયો હતો.
બંને સંશોધન તથા ઉચ્ચ-સ્તરીય જીવન નિર્માતાઓ જાહેર કરે છે કે
એ હપ્તા પદ્ધતિના ફાયદાઓથી સંપૂર્ણપણે વાકેફ હતો
અને આધુનિક માનવીને આવશ્યક તમામ ચીજો એની પાસે હતી,
મોબાઇલ, રેડિયો, કાર અને રેફ્રિજરેટર.
અમારા જાહેર મંતવ્યના સંશોધકો એ વાતે સંતુષ્ટ છે
કે એ સમસામયિક ઘટનાઓ અંગે યોગ્ય અભિપ્રાયો ધરાવતો હતો;
જ્યારે શાંતિ હોય, એ શાંતિના પક્ષમાં રહેતો; યુદ્ધ થાય ત્યારે એ માટે જતો.
એ પરિણીત હતો અને વસ્તીમાં પાંચ બાળકોનો એણે ઉમેરો કર્યો હતો,
જે વિશે અમારા સુપ્રજનનશાસ્ત્રી કહે છે કે એની પેઢીના મા-બાપ માટે યોગ્ય આંકડો હતો.
અને અમારા શિક્ષકો કહે છે કે એ કદી એમના શિક્ષણ અંગે દખલ કરતો નહોતો.
શું એ આઝાદ હતો? શું એ ખુશ હતો? પ્રશ્ન જ અસંગત છે:
જો કંઈક ખોટું હોત, તો અમે ચોક્કસ એ વિશે સાંભળ્યું જ હોત.

-ડબ્લ્યુ. એચ. ઑડેન
(અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

સત્તાધીશો-રાજકારણીઓની નજરે સામાન્ય નાગરિકની હકીકતમાં શી કિંમત છે એ બતાવતું, છરીની જેમ સીધું જ કલેજાની આરપાર નીકળી જતું કાવ્ય…

Comments (3)

ઈર્શાદગઢ : ૦૩ : અછાંદસ : મારું મૃત્યુ – ચિનુ મોદી

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

મારું મૃત્યુ એ નાનીસૂની ઘટના નહીં હોય,
મિત્રો.

અનેક રસ્તાઓ
તમારે એકમાર્ગી બનાવવા પડશે.
અનેક શહેરી વિસ્તારોને
સાઇલન્સ ઝોન ડિક્લેર કરવા પડશે.
વિચારોથી ધમધમતા
અનેક મસ્તિષ્કોમાં
તમારે કરફ્યુ નાખવો પડશે.
મારું મૃત્યુ એ નાનીસૂની ઘટના નહીં હોય,
મિત્રો.

પહેલાં તો તમારે
મારું નવું ડેસ્ટિનેશન શોધી કાઢવું પડશે,
મારું નવું સરનામું
તાર-ટપાલ અને આંગળિયા સર્વિસવાળાને
લખાવી દેવું પડશે.
મારા ફોન-ફેક્સ નંબર જાણવા પડશે.
ઇ-મેઇલ એડ્રેસ મેળવવું પડશે.
મારું મૃત્યુ એ નાનીસૂની ઘટના નથી
મિત્રો.

તમારે નવાં રેલવે સ્ટેશન,
એરપોર્ટ્સ
પૉર્ટ્સ
અને એક્સપ્રેસ હાઇવેઝની
ફેસિલિટિઝ ઊભી કરવી પડશે.
મારું મૃત્યુ એ નાનીસૂની ઘટના નથી
મિત્રો.

મારા નિશ્ચેતન પડેલા દેહને
બાળવા,
દાટવા
કે પાણીમાં પધરાવવાના
વિચાર ન કરશો.
થોડી વારે એ હવાનો હિસ્સો થશે.
મર્યા પછી જીવની માફક જ
દેહ છૂ થઈ જવાનો કિસ્સો
મશહૂર કિસ્સો બનશે.
મારું મૃત્યુ નાનીસૂની ઘટના નથી
મિત્રો.

– ચિનુ મોદી

૨૦૦૯ની સાલમાં ચિનુ મોદી આ અછાંદસ લખી ગયા એ જાણે છેલ્લી ગુડબાય કહેવા માટે જ ન લખ્યું હોય! દેહદાન કરવાનો વિચાર શું એ વખતથી એમના મનમાં ચાલતો હશે? કવિનું મૃત્યુ આમેય નાનીસૂની ઘટના નથી હોતી. કવિ કોઈપણ દેશ-કાળમાં સંસ્કૃતિના સાચા પ્રહરી હોય છે. સિકંદર યુદ્ધમાં પોતાના સૈનિકોને ખાસ આદેશ આપે છે કે આખા નગરને બાળી નાખજો, બધું લૂંટી લેજો પણ કવિઓને કોઈ પણ પ્રકારનું નુકશાન ન કરશો કેમ કે કવિ જ સમાજનો ખરો આત્મા છે.

Comments (1)

પ્રતિક્ષા – પ્રીતિ સેનગુપ્તા

ચોકમાં ચણ નાખીને બેસી રહું છું
મારા બોલાવ્યાથી જ
પંખી આવી નથી જતું.
એ આવે છે એની જ મરજીથી

ફૂલો મધુના ભારથી લચી પડે તો શું?
મન થશે ત્યારે જ
ફરફરતુ
પતંગિયુ આવશે.

રસ્તામાં ખાબોચિયામાં
છબછબિયા કરવાનું મન નથી થતું હવે.
ભેજની શેવાળથી છવાયેલા કાચ પર
નામ લખી દેવાનું તોફાન નથી સૂઝતું હવે

અવરજવર તો રહી
ને ધૂળિયાં પગલાંયે ઘણા પડ્યા
પણ કોઇનાયે પદક્ષેપથી
શલ્યાનો ઉધ્ધાર નથી થયો હજી.

જાણ છું
જે પંખી ના આવે તેને માટે
ચણ નાખીને બેસી રહેવું,
જે પતંગિયુ ભમ્યા કરે તેના માટે
ફૂલોએ સાજ સજવા
જેનો સ્પર્શ થવાનો નથી
એ સુવર્ણમણિની આશામાં તપોમગ્ન રહેવું
તે તો છે
અપાત્રને કરેલું પ્રેમનું દાન…

– પ્રીતિ સેનગુપ્તા

મુદ્દાની વાત કરે છે કવયિત્રી ! માણસ જે કંઈ પણ કરે છે તે સ્વ-હેતુથી કરે છે.

Comments (6)

એક કાવ્ય – બાબુ સુથાર

હું કવિતા નથી લખતો.
હું તો મારી ઇન્દ્રિયો પર લાગેલા લૂણને માત્ર સાફ કરતો હોઉં છું.
હું મારી ભાષાના કેટલાક શબ્દોનું
આયુષ્ય વધારવાનું કામ કરતો હોઉં છું.
મને સામાજીક વાસ્તવિક્તા શું છે
એની ખબર નથી.
મને રૂપાન્તર નામની બલાની પણ ખબર નથી.
મને ‘પદાવલી’, ‘કલ્પન’ જેવા શબ્દો
‘ખમીસ’ અને ‘ચડ્ડી’ કરતાં ઉપયોગી નથી લાગતા.
હું છંદમાં કવિતા નથી કરતો.
પણ હું છંદશાસ્ત્ર જાણું છું.
એ શાસ્ત્રના જ્ઞાનના આધારે
હું એટલું કહી શકું કે
છંદને ધૂપેલની જેમ માથામાં નાખી શકાય નહીં.
એનો કાંસકાની જેમ માથું ઓળવા માટે પણ ઉપયોગ કરી શકાય નહીં.
સાચું પૂછો તો મને છંદ કરતાં ઊલિયું વધારે મહત્વનું લાગે છે.
કેમ કે એનાથી હું આખી રાત દરમિયાન
મારી જીભ પર ભેગો થયેલો કચરો
દૂર કરી શકતો હોઉં છું.

– બાબુ સુથાર

પાંડિત્યપૂર્ણ અલંકૃત ભાષાના બદલે ઘણીવાર કવિતા “મૈં જિસે ઓઢતા બિછાતા હૂં”ના ન્યાયે ઘરેલુ બોલચાલની ભાષામાં વધુ અસરદાર અનુભવાય છે. કવિતામાં નકાર પણ ઘણીવાર બળવત્તર હકારની ભાષા બની રહે છે. અહીં કવિ ઘરેલુ ભાષા અને નકાર -બંને હાથમાં લઈને ચાલે છે. રચનાનું શીર્ષક ‘એક કાવ્ય’ છે પણ રચના શરૂ થાય છે, ‘હું કવિતા નથી લખતો’ના નકારથી. કવિતાના કર્તવ્યથી કવિ પરિચિત છે. કવિતા ઇન્દ્રિયોની સફાઈ કરે છે. એરિસ્ટોટલની પરિભાષામાં કવિતા catharsisનું- અર્થાત્ લાગણીઓના વિરેચન અને શુદ્ધિકરણનું કામ કરે છે, ભાષાને જીવાડવાનું કામ કરે છે અને સામાજીક નિસ્બત પણ રાખે છે. કવિ શરૂમાં કહે છે કે હું કવિતા નથી લખતો પણ પછી કહે છે કે હું છંદમાં કવિતા નથી કરતો. ના ના કરતે પ્યાર તુમ્હીં સે કર બૈઠે! કવિતાના અગત્યના અંગો જેવા કે રૂપાન્તર, પદાવલી, કલ્પન વગેરેનો માત્ર નામોલ્લેખ કરીને છોડી દીધા પછીની અડધોઅડધ કવિતા છંદશાસ્ત્ર વિશે છે. કવિ ભલે છંદમાં કવિતા નથી કરતા પણ ‘એક કાવ્ય’માં અડધાથી વધુ ભાગ છંદને ચરણે સોંપીને હકીકતમાં છંદનો જ મહિમા કરાયો છે. છંદશાસ્ત્રના અભ્યાસુ હોવા છતાં કવિ છંદમાં કવિતા નથી કરતા એ બાબત છંદ શીખ્યા વિના જ અછાંદસનો મહિમા કરનારાઓ માટે સ્પૉટલાઇટ જેવી છે. કવિતાની સાથોસાથ રોજિંદી જિંદગીને સતત જક્સ્ટાપૉઝ કરીને, કવિતાને સતત ઉતારી પાડવાનો કીમિયો કરીને પણ સરવાળે તો કવિને ‘એક કાવ્ય’ જ સિદ્ધ કરવું છે…

Comments (8)

સ્ટેપ્લર – અનિલ ચાવડા

ચમકતું સ્ટીલ જેવું
લાલ પટ્ટીવાળું
લાગણીદાર પીનો પોતાની ભીતર સમાવી રાખતું
ને
વિખરાયેલા સંબંધોના કાગળોને સ્ટેપલ કરતું
એક સ્ટેપ્લર હતું મારી પાસે
નકામા ને ખોટી રીતે સ્ટેપલ થઈ ગયેલા સંબંધોને
ઉખાડવા માટેનો અણીદાર ભાગ પણ હતો તેમાં
હમણાથી એ ભાગ થોડો વધારે પડતો વળી ગયો છે
કંઈ પણ ખોટી રીતે સ્ટેપલ થઈ જાય તો ઉખાડી નથી શકાતું
પીન પણ બરોબર નથી લાગતી કાગળોમાં
સંબંધો વિખેરાઈ જાય છે
ફાટી પણ જાય છે
ક્યારેક હાથમાં વાગી જાય તો લોહીઝાણ થઈ જાય છે આંગળી
બહુ મથ્યો તેને રિપેર કરવા
પણ ન થયું તે ન જ થયું
છેવટે દુકાને ગયો, રિપેર કરાવવા
દુકાનદાર કહે,
‘સ્ટેપ્લર તે કંઈ રિપેર કરાવવાનું હોય? બદલી નાખવાનું હોય!’
પણ એ સ્ટેપ્લર મારી છાતીમાં છે
અને હું એને બદલી નથી શકતો.

– અનિલ ચાવડા

ધારદાર……

Comments (10)

છે ? – કરસનદાસ માણેક

છે પ્રજા
.         સત્તાય છે
.         પણ ક્યાં
.         પ્રજાસત્તાક છે ?

– કરસનદાસ માણેક

સોંસરવો ઉતરી જાય પણ પરાણે સહન કરવો જ પડે એવો પાયાનો પ્રશ્ન. દેશને પ્રજાસત્તાક જાહેર થયાને ૬૮ વર્ષ થયાં… બીજા ૬૮ વીતશે એ પછી પણ આ પ્રશ્ન બદલાય એવું હાલ તો જણાતું નથી…

Comments (3)

The Shadow –Walter de la Mare – અનુ. – દેવિકા ધ્રુવ

સૂરજના છેલ્લાં કિરણો ઢળે,
ને જગત આખું યે
રાતના દરિયામાં ડૂબે;
ત્યારે ઉપર ઊંચે એક મોટો,
ગોળ ચંદ્ર તરે છે.
એના ઉછીના લીધેલા તેજથી,
પથરા,ઘાસ, તરણું,
ઝીણામાં ઝીણું તણખલું
નજરમાં આવે તે સઘળું,
ચમકાવી ધૂએ છે.
ધીરા પગલે હું,
શ્વેત,ચોક્ખી દિવાલ પાસે જાઉં છું.
જ્યાં મારો એક અંગત સંગ
રાહ જોતો ઉભો હોય છે.
એક અનુચર….
શાંત, અક્કડ અને ઉત્તેજક.
હું જે કાંઈ કરું,
બધું જ તે કરે છે!
બિલ્લીથી વધુ ચૂપકીદીથી
મને અનુસરે છે.
મારી ચાલ, અંગભંગ,
આકાર, દેખાવ…
હું વળું કે ફરું,
ભાખોડિયા ભરું કે શિકારીની જેમ ઘૂમું.
બધું જ એ ચાલાકીથી કરે.
ચંદ્રના અજવાળે અને ઘુવડના સંગીત સાથે!
શીશ્શ…હું ધીરો ઈશારો કરું.
આવ, આવ..કોઈ જવાબ ન મળે..
એ અંધ અને મૂંગો છે.
હા, અંધ અને મૂંગો… પડછાયો…
ને જ્યારે હું જઈશ ત્યારે,
આ દિવાલ ખાલી,શૂન્ય,
સફેદ બરફ જેવી રહી જશે!!!!

– દેવિકા ધ્રુવ [ ભાવાનુવાદ ]

* * *

When the last of gloaming’s gone,
When the world is drowned in Night,
Then swims up the great round Moon,
Washing with her borrowed light
Twig, stone, grass-blade — pin-point bright —
Every tiniest thing in sight.
Then, on tiptoe,
Off go I
To a white-washed
Wall near by,
Where, for secret
Company
My small shadow
Waits for me.
Still and stark,
Or stirring — so ,
All I’m doing
He’ll do too.
Quieter than
A cat he mocks
My walks, my gestures,
Clothes and looks.
I twist and turn,
I creep, I prowl,
Likewise does he,
The crafty soul,
The Moon for lamp,
And for music, owl.
” Sst! ” I whisper,
” Shadow, come!”
No answer:
He is blind and dumb.
Blind and dumb,
And when I go,
The wall will stand empty,
White as snow.

– Walter de la Mare

પડછાયાના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે પ્રકાશ અને એક સપાટી. પ્રકાશ એટલે સત્ય. સપાટી એટલે દુન્યવી-વ્યવહારુ જીવન. અહીં પ્લેટો વડે વર્ણવાયેલી allegory of cave યાદ આવે છે. વ્યક્તિ જયારે પડછાયાને પડછાયા તરીકે પારખી જશે ત્યારે તેનું દર્શન સ્પષ્ટ થશે.

Comments (3)

તો કહેજો… – દલપત પઢિયાર

એક દિવસ
સોસાયટીના સૌએ ભેગા થઈ
વીજળીના તારને નડતો લીમડો
કાપી નાખ્યો.
તે રાતે
વગડાનાં બધાં ઝાડ
મારી પથારીમાં આવ્યાં હતાં!
મારું એકે મૂળ રાતું થયેલું ન જોતાં
એ બિચારાં પાછાં વળી ગયાં…
હું ઘણી વાર
ઊંઘમાંથી ઝબકી જાઉં છું,
બારણામાં ઝાડનાં પગલાં સંભળાય છે.
મારામાં, મૂળ નાખવા માંડ્યું છે આ ઝાડ !
હું ફરી પાછો
ફણગી જઈશ એવી બીક લાગે છે !
આજે
બીજું ઝાડ કપાયું છે આ વાસમાં
રાત્રે
કોઈ બારણું ખખડાવે
તો કહેજો :
એ અહીં સૂતો જ નથી !

-દલપત પઢિયાર

સિમેન્ટના જંગલની વચ્ચે કેદ મનુષ્યની થીજતી જતી સંવેદનશીલતાની લોહીલુહાણ કરી નાંખે એવી ધારદાર કવિતા. આપણી ભૌતિક સુખસગવડની આડે પ્રકૃતિનું કોઈપણ તત્ત્વ આવે, એને રહેંસી નાંખતા આપણે ઘડીભર પણ વિચારતા નથી. મહોલ્લાના લોકો પાસેથી તો અપેક્ષા ન જ રાખી શકાય પણ પ્રકૃતિ કાવ્યનાયક પાસે સમ-વેદનની આશા રાખે છે. કપાઈ ગયેલું ઝાડ રાતે નાયકના સ્વપ્નમાં આવે છે પણ નાયકે કપાયેલા ઝાડને બચાવવા કોઈ યથાર્થ યત્ન-પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે કર્યો જ નથી. ભલે ઝાડ છેદાઈ ગયું પણ નાયકના મૂળમાં કશું કપાયું નથી એટલે એના મૂળિયા લાલ થયા નથી. કવિ એ કુદરતની આખરી આશા છે. આખરી આશા પણ ઠગારી નીવડી છે એટલે કુદરત મૂંગા મોઢે પારોઠના પગલાં ભરે છે. ક્યાંક પોતાનામાં સંવેદનશીલતાના ફણગા ફૂતી આવે એની વળી નાયકને બીક પણ છે એટલે બીજું ઝાડ કપાય છે ત્યારે એ સ્વપ્નમાં પણ એનો સામનો કરવા પણ તૈયાર નથી….

Comments (6)

ओस की बुंदो पर – नेहल

पीली पत्तीओं के रास्तो से हो कर पहुंचे हैं;
उन मौसमो के मकाम पर,
जहां अब तक एक डाल हरी भरी सी है!
फूलों और काँटों से परे,
तितलीओं और भवरों से अलग,
मौसम के बदलते मिज़ाज ठहर गए है वहां!
ढूँढते नहीं वे अब
बहारो के निशान।
डरते नहीं
पतझड़ की तेज हवाओं के
थपेडो से।
हरी भरी डाली झुकी है जिस
निली सी नदी पर
जहां अब पानीओंमें अक्स
बनते-बिगडते नहीं।
समय का फूल;
अब न सूरज की गर्मी से झुलसता है,
न बारिषों में बहता है!
स्फटिक सा रंगहीन फूल
समाये हुए है सारे रंग
अपने अंदर।
सुकून के पाखी
जीते है उसी की
ओस की बुंदो पर।

– नेहल

મનુષ્ય જીવન નું અંતિમ લક્ષ્ય મોક્ષ કે મુક્તિ કે નિર્વાણ કહો એ શબ્દોમાં વ્યક્ત થઈ શકે નહીં. ‘નેતિ નેતિ ‘ દ્વારા એ શું નથી એ જ વર્ણવી શકાય. એ જ રીતે ઉપરોક્ત ઝેન કવિતા દ્વારા ‘સત્ ચિત્ આનંદ ‘ ની સ્થિતિએ પહોંચેલ મન કેવું હોય એ વ્યક્ત કરવાનો પ્રયાસ થયો છે. ‘પીળી પત્તીઓ’ નો સંદર્ભ પાનખર , બધી ૠતુઓ માણ્યા પછીની ૠતુ….હરમાન હેસ ના ‘સિધ્ધાર્થ ‘ની જેમ જીવન ની બધી અનુભૂતિઓ થી પસાર થઈ ને જ મુકત અવસ્થા સમજાય. ‘હરી ભરી ડાળી’ શિશુ સહજ વિસ્મય અને તાજગીભરી નજર થી દુનિયાને, જીવન ને જોવાના સંદર્ભ માટે વપરાયું છે.

મનની મૌસમ એ મુકામ પર આવીને સ્થિર થઈ છે જ્યાં સુખ દુ:ખ ના ફૂલ કાંટા સમાન છે. બાહ્ય આકર્ષણ, ચળકાટ પર ભમતા પતંગિયા અને ભ્રમરવૃત્તિ થી મન આગળ વધી ગયું છે.મન ને હવે વસંત ની પાછળ ભાગતું નથી અને પાનખર ના તોફાનોથી ડરતું નથી, નકારતું નથી. શિશુ સહજ વિસ્મયથી જીવનને નિહાળવા મનનું જળ દર્પણ સ્થિર જોઈએ અથવા એમ કહી શકાય કે જે તે વસ્તુ પરિસ્થિતિઓનું પ્રતિબિંબ વિકૃત કર્યા વગર પાડી શકે.

સમય નિત્ય છે, સ્ફટિક ની જેમ નિર્મળ છે- neutral છે….એમાં બધા રંગો સમાયેલ હોવા છતાં તે તટસ્થ છે. જે વ્યક્તિએ સમયને, કાળને સમજ્યો છે એને જીવનની વિપરીત પરિસ્થિતિઓનો તાપ અસર કરતો નથી. નથી એ વહી જતો સમયના ઝંઝાવાતી વહેણમાં. પાખી..પંખી..મુકત મનનું પ્રતિક છે સુકૂન…શાંતિ….મુક્ત મન જ અનુભવી શકે અને એને પોષતું તત્ત્વ છે સમયનું ઝાકળ…ક્ષણ…જો ક્ષણમાં જીવતા આવડી જાય તો સુકૂન…શાંતિ…મુક્તિ…દુષ્પ્રાપ્ય નથી.

રચના તેમજ રસાસ્વાદ :- ડૉ. નેહલ વૈદ્ય

આ જ કવયિત્રી દ્વારા ચલાવતો સ્વ-રચિત તેમજ અન્ય ગમતી રચનાઓ નો બ્લોગ – www.inmymindinmyheart.com માણવો આપણે ગમશે…

Comments (9)

Page 2 of 69123...Last »