શબ્દ સૂતર, શબ્દ ચરખો, શબ્દ મારી ખાદી છે,
સત્ય જડશે નકરૂં, મારી ગઝલો ગાંધીવાદી છે.
વિવેક મનહર ટેલર

લયસ્તરો બ્લોગનું આ નવું સ્વરૂપ છે. આ બ્લોગને  વધારે સારી રીતે માણી શકો એ માટે આ નિર્દેશિકા જોઈ જવાનું ચૂકશો નહીં.

Archive for વિશ્વ-કવિતા

વિશ્વ-કવિતા શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર), સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.

-- - સાનાઉલ હક - અનુ.નલિની માડગાંવકર
(ઇનકાર) - અનામી (ગ્રીક) (અંગ્રેજી અનુ.: ડુડલી ફિટ્સ) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(ઇનકાર) - ભાગ : ૨
(ગીત) - લેનર્ડ કોહેન
(તૈયાર છું) - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, અનુ.: શૈલેશ પારેખ
(થઈ જઈએ રળિયાત) - આંડાલ (તામિલ) (અનુ. સુરેશ દલાલ)
(નાનકડું ચિનાર) - અજ્ઞાત (ઇજિપ્ત) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(પૈસો) - હેનરી મિલર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(મારું હૃદય) - ડોરથી લાઇવસે (અનુ. શીરીન કુડચેડકર)
(મારો તમામ સંકોચ) - વિદ્યાપતિ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(રસોઇ) - કુમાર અંબુજ (અનુ. ? )
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
(સાક્ષી) - માર્કસ આર્જેન્ટેરિયસ (અનુ. રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન')
~ - ક્વાસિમોદો (અનુ. નલિન રાવળ)
No more moon in the water ! - Chiyono [ ઝેન સાધ્વી ]
no-mind
Zen poem - Foyan
कोई अटका हुआ है पल शायद - ગુલઝાર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
खुदा भी हो - સુધીર પટેલ
बझम-ए-उर्दू : 01: मीर तक़ी 'मीर'
बझम-ए-उर्दू : 02: अब के हम बिछड़े तो - अहमद फ़राज़
बझम-ए-उर्दू : 03 : न किसी की आँख का नूर हूँ - बहादुर शाह ज़फ़र
बझम-ए-उर्दू : 09 : आदमी आदमी से मिलता है - ज़िगर मुरादाबादी
बझम-ए-उर्दू : 10 : गुलों में रंग भरे - फ़ैज़ अहमद फ़ैज़
मधुशाला : ०४ : वसीयत - अज्ञेय
मधुशाला : ०५ : है तो है - दीप्ति मिश्र
साये में धूप (कडी : ३)- दुष्यन्त कुमार
અકડુ ઈતિહાસ - હાવર્ડ ઓલ્ટમેન (અનુ. ધવલ શાહ)
અગ્નિ અને હિમ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ (અનુ. નિરંજન ભગત)
અગ્નિપથ - હરિવંશરાય બચ્ચન (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
અજાણ્યો નાગરિક -ડબ્લ્યુ. એચ. ઑડેન (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
અજ્ઞાત સૈનિકની કબર - અબ્દુલ્લા પેસિઉ (અનુ. અનિલ જોશી)
અંતર મમ વિકસિત કરો
અંતરાલોક - સમીર રાય ચૌધરી (અનુ. નલિની માંડગાવકર)
અતિથિગૃહ - રૂમી (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
અંતિમ યાત્રા - યિમિનેઝ (અનુ. સુરેશ દલાલ)
અભિસાર - સુનંદા ત્રિપાઠી (ઊડિયા) (અનુ: ઉત્પલ ભાયાણી)
અમારા વૉર્ડન - આલ્બ્રેશ્ટ હૌસહૉફર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
અહીં હું આ કરી રહ્યો છું - લિયોનાર્ડ કોહેન (અનુ. જગદીશ જોષી)
આખરી દેવતાઓ - ગાલવે કિન્નલ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
આજકાલ - વેદ રાહી (ડોગરી) અનુ. નૂતન જાની
આત્મષટક - આદિ શંકરાચાર્ય (અંગ્રેજી: સ્વામી વિવેકાનંદ) (ગુજરાતી : ગૌરાંગ ઠાકર)
આપણા ખીસાના પાકીટમાં (મરાઠી) - વર્જેશ સોલંકી (અનુ. અરુણા જાડેજા)
આમંત્રણ - ઓરિયાહ માઉન્ટન ડ્રીમર (અનુ. ઋષભ પરમાર)
આવ મારી પાસે - એન વિલ્કિન્સન (અનુ. અપૂર્વ કોઠારી)
આવજે મિત્ર - સરજી એસિનિન
આવશે દિવસો કવિતાના - (રશિયન) મારિના ત્સ્વેતાયેવા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૭: કવિની ઇચ્છા
ઉમાશંકર વિશેષ :૦૮: આગ અને હિમ
ઊંઘમાં બબડાટ - એડિથ મટિલ્ડા થોમસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એ લગભગ ઈશ્વર છે, તારી સાથેનો પુરુષ - સેફો (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
એક ગીત - હેલન મારિયા વિલિયમ્સ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એક પગલાની પીછેહઠ - રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ (અનુ. જગદીશ જોષી)
એક મજાનું ગીત હું જાણતો હતો - સ્ટિફન ક્રેન (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એક લાલ ગુલાબ - રોબર્ટ બર્ન્સ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
એક સવારે - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
ઑફિસ મૈત્રી - ગેવિન એવર્ટ (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
ઓઝિમન્ડિસ - પર્સી બિશ શેલી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
ઓળખાણ - પ્રભા ગણોરકર (અનુ. જયા મહેતા)
કદ - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ. જયા મહેતા)
કબાટમાંનાં પુસ્તકો - શંકર વૈદ્ય (અનુ. અરુણા જાડેજા)
કબૂલાત - કુસુમાગ્રજ (અનુ.: સુરેશ દલાલ)
કવિ, પ્રેમી, બર્ડવૉચર - નિસીમ ઇઝેકિલ (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
કવિતા પોતાને ઘરે ગઈ - વિજય નામ્બિસન (અનુ - ઉદયન ઠક્કર)
કેટલાંક બાળકો - નરેન્દ્ર સક્સેના (અનુ. નૂતન જાની)
કેમકે હવે કોઈ મદદ શક્ય નથી - માઇકલ ડ્રાઇટન, (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
કોની સંગ રમવી રે હોળી? - મીરાંબાઈ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ખાતરી - એડવિન મૂર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૧: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૨: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ - પુષ્પ:૦૪: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગીતાંજલિ – પુષ્પ:૦૩: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગેઈશા ગીત ~ અનામી (અનુ. જયા મહેતા)
ગેરહાજરી - અબુ અલ બક્ર તુર્તુશી (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
ગોવાલણ - ઇન્દિરા સંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)
ઘર વિશે, વિદેશથી - રોબર્ટ બ્રાઉનિંગ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ચંદ્રમા - ઇંડિથ સોય્ડરગ્રાન (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
ચહું - માસુહિતો (અનુ. મકરન્દ દવે)
ચેપ્મેનનું હોમર પહેલવહેલીવાર વાંચતાં - જોન કીટ્સ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
જખ્મો - યેવતુશેન્કો (રશિયા)(અનુ- મહેશ દવે)
જળપરી અને દારૂડિયાઓની દંતકથા - પાબ્લો નેરુદા (અનુ. ઉદયન ઠક્કર)
જીવન અને સેક્સ - દેવીપ્રસાદ વર્મા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
જુદાઈ - શેરકો બીકાસ (ઇરાકી કૂર્દીશ) (અનુ.:હિમાંશુ પટેલ)
જૂનું ઘર ખાલી કરતાં (English) – બાલમુકુન્દ દવે
જેનીએ મને ચુંબન કર્યું
જેનો જવાબ મળે એવી પ્રાર્થના - અના કામિએન્સ્કા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
જેલીફિશ - મરિઆન મૂર (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
ઝેન કવિતા
તારા પગ - પાબ્લો નેરુદા
તું એકલી નથી - વસંત આબાજી ડહાકે (અનુ. જયા મહેતા)
તૂટ, તૂટ, તૂટ - આલ્ફ્રેડ, લૉર્ડ ટેનિસન (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
તે રહેતી હતી વણકચડાયેલા રસ્તાઓ વચ્ચે - વિલિયમ વર્ડ્સવર્થ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
થિરુક્કુરલ -તિરુવલ્લુવર (તામિલ) (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
દરવાજામાં આંગળાં - ડેવિડ હૉલબ્રુક (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
દિલ ભલા, આપણે એને ભૂલી જઈશું - એમિલી ડિકિન્સન
નજર - સારા ટિસડેઇલ (અનુ. જયા મહેતા)
પતંગ - કોબાયાશી ઇસા (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પિતાજી ઘરે પાછા ફરતા - દિલીપ ચિત્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પૂર્વગ્રહ - શમ્સુર રહેમાન (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
પ્રણયવિવાદ - વિલિયમ સ્ટ્રોડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રતિમાની દેવી - શ્રી અરવિંદ (અનુ. સુન્દરમ્)
પ્રસવ - એમિલિયા હાઉસ (અનુ. અનિલ જોશી)
પ્રેમ - જયા પ્રભા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
પ્રેમ - શેખ નુરુદ્દીન વલી
પ્રેમ પછી પ્રેમ - ડેરેક વૉલ્કોટ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
પ્રેમની પાર- ઓક્તોવિયો પાઝ - અનુ.- નલિન રાવળ
ફ્રાન્સિસ્કા - એઝરા પાઉન્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
બર્ફિલી સાંજે જંગલ પાસે થોભતાં - રૉબર્ટ ફ્રોસ્ટ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
બે કાવ્યો - ડબલ્યુ એચ. ઑડેન (અનુ. હરીન્દ્ર દવે)
બોલાવવા છતાંય - અરુણા રાય (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મકાનમાલિકનું ગીત - લેન્ગ્સ્ટન હ્યુજીસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મકાનમાલિકનું ગીત – લેન્ગ્સ્ટન હ્યુસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મધ્યવર્ગીય ગાર્ગી - ઇન્દિરા સંત
મનુષ્ય એક નદી છે - દિનેશ ડેકા ( અનુ. અનન્યા ધ્રુવ)
મને લાગે છે... - સેફો (ગ્રીક) (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
મમ્મીને - ઉષા એસ. (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મરસિયો - શેક્સપિઅર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મર્યાદાઓ - હોર્હે લૂઈસ બોર્હેસ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
માન - મેલિસા સ્ટડાર્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મારી કબર પાસે - મેરી એલિઝાબેથ ફ્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મારું સરનામું - અમૃતા પ્રીતમ (અનુ. નૂતન જાની)
મારું હૃદય ઊછળી પડે છે - વિલિયમ વર્ડ્ઝવર્થ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મેટ્રો સ્ટેશન પર - એઝરા પાઉન્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
મેદાનની ઋતુ - (કાશ્મીરી) આગા શાહિદ અલી (અનુ. જ્યોત્સ્ના તન્ના)
મોર સાથે રમતી કન્યા - વિદ્યાપતિ (અનુવાદ: સુરેશ દલાલ)
મૌનનો પડઘો : ૦૧: ચંદ્ર અને આંગળી - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૨ : કવિતા - રિઓકાન
મૌનનો પડઘો : ૦૩ : અસ્તિત્વ છે ઘર આપણું - હોફુકુ સૈકાત્સુ
મૌનનો પડઘો : ૦૪: ઓળખ - ફોયાન
મૌનનો પડઘો : ૦૫: મૂલ્યોનો ઉથલો - લાઓઝી
મૌનનો પડઘો : ૦૬: કુદરતી સર્જનશક્તિ - લાઓઝી
મૌનનો પડઘો : ૦૮ : ઝેન હાઇકુ - યૌસુનારી ફાટ્સોનાબી
યુવાન ગૃહિણી - વિલિયમ કાર્લોસ વિલિયમ્સ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
રાતની હથેળી પર... - શહરયાર (ઉર્દૂ) (અનુ. ઉત્પલ ભાયાણી)
રુમી
વાખ્યાની : લાલ દીદ (કાશ્મીરી) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
વિફલ – રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. દક્ષા વ્યાસ)
વિશ્વ-કવિતા:૦૧: મારી કવિતા - (ચેકોસ્લોવેકિયા) યારોસ્લાવ સાઈફર્ત, અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા
વિશ્વ-કવિતા:૦૨: ત્યારથી (અસમિયા) અનુપમા બસુમતારી, અનુ. નૂતન જાની
વિશ્વ-કવિતા:૦૩: હસ્તાંતર (મરાઠી) - દ.ભા. ધામણસ્કર
વિશ્વ-કવિતા:૦૪: સ્મરણ (કેનેડા)- ડોરથી લાઈવસે
વિશ્વ-કવિતા:૦૫: - (ઈઝરાઈલ) યેહુદા અમિચાઈ અનુ.: ઇન્દ્રજીત મોગલ
વિશ્વ-કવિતા:૦૬: ત્રણ નિઃશ્વાસ (ઓડિયા) પ્રહરાજ નંદ, અનુ.:ભોળાભાઈ પટેલ
વિશ્વ-કવિતા:૦૭: ભાગીદારી (ટર્કી) - ફૈયાઝ કયકન
વિશ્વ-કવિતા:૦૮: દુ:ખ (હિન્દી) - સર્વેશ્વરદયાલ સક્સેના
વિશ્વ-કવિતા:૦૯: ગીત ગોવિંદ- (સંસ્કૃત) જયદેવ, અનુ.: રાજેન્દ્ર શાહ
વિશ્વ-કવિતા:૧૦: વનો છે શ્યામલ- (અંગ્રેજી-અમેરિકા) રોબર્ટ ફ્રૉસ્ટ, અનુ.: ઉમાશંકર જોશી
વિશ્વ-કવિતા:૧૧: પ્રેમ અને પુસ્તક (પંજાબી) - સુતીંદરસિંહ નૂર (અનુ. સુજાતા ગાંધી)
વિશ્વ-કવિતા:૧૨: વણલખ્યો પત્ર (સ્વિડન) - હેલ્ગે ચેડેનબેર્ય (અનુ. વત્સરાજ ભણોત 'ઉદયન')
વિશ્વ-કવિતા:૧૩: જીવન અને સેક્સ (હિન્દી)- દેવીપ્રસાદ વર્મા (અનુ. - સુરેશ દલાલ)
વિશ્વ-કવિતા:૧૪: દિલોજાન (બ્રિટન) - ડી. એચ. લૉરેન્સ (અનુ. જયા મહેતા)
વ્યર્થ - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
વ્યાખ્યા -એરિક ફ્રાઇડ
શું કરશો હરિ ? - રેઇનર મારિયા રિલ્કે - અનુ.-મકરંદ દવે
શોકગીત - અજ્ઞાત (ચીન) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
શોધી શકું તો - અબુ બક અલ-તુર્તુશી (અનુ. સોનેરુ)
શ્રી મનના શ્લોક - સમર્થ સ્વામી રામદાસ (મરાઠી) (અનુ. મકરંદ મુસળે)
સજા - રીના (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
સદૈવ - પાબ્લો નેરૂદા (અનુ. સુરેશ જોષી)
સાથી - ડૉરથી લાઇવસે (અનુ. શારીન કુડચેકર)
સાપ્તાહિક કોલમ ~ એક નવી શરૂઆત...
સુખદ સ્વપ્ન - સ્વામી વિવેકાનંદ
સૉનેટ : ૧૮ -વિલિયમ શેક્સપિઅર (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
સ્વપ્નમાં - (રશિયન) આન્ના આખ્માતોવા (અનુ. સુરેશ દલાલ)
સ્વર્ગ - કિમ ચિ હા (અનુ. વિષ્ણુ પંડ્યા)
હરિયાળી વસંત (ચીની) શાન મેઈ, અનુ.: ઉમાશંકર જોશી
હાઇકુ - કોબાયાશી ઇસા (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
હું - ચૈરિલ અનવર (ઇન્ડોનેશિયા) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું કોણ ? - લલ્લા (કાશ્મીરી) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું તૈયાર છું - વૉલ્ટર લેન્ડર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
હું પ્રથમ જાગી - માર્જોરી પાઈઝર (અનુ.- જયા મહેતા)
હૃદય ભલા - એમિલિ ડિકિન્સન (અનુ : ઉર્વીશ વસાવડા)



સ્વપ્નમાં – (રશિયન) આન્ના આખ્માતોવા (અનુ. સુરેશ દલાલ)

કાળી, કાયમની જુદાઈ
તારા જેટલી જ તારી સાથે હું સહન કરું છું.
તું રડે છે શા માટે ? એના કરતાં તો મને આપ તારો હાથ,
ફરી પાછું સ્વપ્નમાં આવવાનું વચન આપ.
તું અને હું છીએ ન ખસી શકીએ એવા વેદનાના પ્હાડ….
તું અને હું આ પૃથ્વી પર કદી નહીં મળીએ.
મધરાતે જો તું મોકલી શકે તો મોકલ
તારાઓ મારફત શુભેચ્છા.

-આન્ના આખ્માતોવા (રશિયન)
અનુ. સુરેશ દલાલ

કાળો રંગ અભાવનો રંગ છે. જુદાઈ એટલે જ આપણને કાળી લાગે છે. પહાડ ચસી શક્તા નથી એટલે પહાડની દૃઢતાથી જમાનાએ જેમને અલગ-અલગ જમીનમાં રોપી દીધા છે એવા પ્રેમીઓ પણ જાણે જ છે કે આ જન્મમાં હવે એમનું મિલન શક્ય નથી… તો વિરહની આ કારમી કાળી રાત્રિઓ પસાર કેમ કરવી?  બંનેની વેદના સમાન છે. બંનેનુઆ સ્વપ્ન પણ સમાન છે અને બંનેની જમીન ભલે અલગ હોય, આકાશ અને આકાશમાંના તારા પણ એકસમાન છે…

પ્રણયનું આવું ચરમસીમાદ્યોતક કાવ્ય આ પહેલાં વાંચ્યું હોવાનું સ્મરણ નથી…

Comments (8)

કબાટમાંનાં પુસ્તકો – શંકર વૈદ્ય (અનુ. અરુણા જાડેજા)

પુસ્તકો સપનામાં આવે અને પૂછે,
‘તેં અમને ઓળખ્યાં કે?’
વાત કરતાં કરતાં પુસ્તકો ઓગળે
અને અથાગ પાણી થઈને છલકાતાં પૂછે,
‘તું ક્યારેય અમારામાં નાહ્યો છે કે ? તર્યો છે કે ?’
પુસ્તકો પછી ઘેઘૂર વૃક્ષ થઈ જાય
અને પૂછે,
‘અમારાં ફળો ક્યારેય ખાધાં છે કે ?
છાયામાં ક્યારેય પોરો ખાધો છે કે ?’
પુસ્તકો ફરફરતો પવન થઈ જાય
અને પૂછે,
‘શ્વાસ સાથે ક્યારેય અમને હૈયામાં ભર્યાં છે કે ?’
પુસ્તકો આવું કશુંક પૂછતાં રહે
એક પછી એક
દરેક પ્રશ્નનો મારી પાસે જવાબ નથી હોતો
બેસી રહું ચૂપચાપ બસ એમની સામે જોતો.
ક્યારેક પુસ્તકો કાચના કબાટમાં જઈને બેસે
અને કહે,
એટલે સરવાળે તો અમારી જિંદગી ફોગટ જ ને
પુસ્તકો મૂંગાંમંતર થઈ જાય
ઝૂર્યે જાય
જાતને ઊધઈને હવાલે કરે એ –
આખરે આત્મહત્યા કરે
ઘરમાં ને ઘરમાં જ
બંધ કબાટના કારાગૃહમાં !

– શંકર વૈદ્ય (મરાઠી)
અનુ. અરુણા જાડેજા

ગઈકાલે પુસ્તકદિન ગયો. આ કવિતા તાજી જ વાંચી હોવાનો ભાસ હતો પણ બે-ત્રણ કલાકોની શોધ-ખોળ પછી પણ એ ન જડી તે ન જ જડી. પિન્કીની ‘વેબમહેફિલ‘ પર અચાનક અરુણા જાડેજાની પુસ્તકો વિશેની જ એક રચના વાંચી અને મનમાં ઝબકારો થયો. કબાટમાં હાથ નાંખ્યો અને ક્ષણાર્ધમાં કવિતા હાથમાં… આભાર, પિન્કી!

આજની આ કવિતા ધ્યાનથી વાંચીએ અને એકાદ પુસ્તકને કબાટના કારાગૃહમાંથી આઝાદ કરવાનો સંકલ્પ કરીએ તોય ઘણું…

Comments (14)

બે કાવ્યો – ડબલ્યુ એચ. ઑડેન (અનુ. હરીન્દ્ર દવે)

આજે બે કવિતાઓએ
પ્રગટ થવા યાચના કરી : મારે બંનેને ના પાડવી પડી.
દિલગીર છું પ્રિય, હવે નહીં !
દિલગીર છું વહાલી, હજી નહીં !

– ડબલ્યુ એચ. ઑડેન
(અનુ. હરીન્દ્ર દવે)

કવિતા લખવાની કળા હસ્તગત થાય એટલે બહુધા કવિઓ કવિતાની પાછળ પડી જાય છે. કેટલાક કવિ તો એવા પણ છે જે દિવસમાં ઓછામાં ઓછી એક કવિતા ન લખી નાંખે તો રાત્રે ઊંઘ ન આવે. પણ કવિતા શું માત્ર સ્વરૂપ, છંદ અને શબ્દોની ઠાલી રમત જ છે? ઑડેનની આ ચાર લીટીની કવિતા વાંચી એ દિવસથી મારી ઊંઘ ઊડી ગઈ છે… આ જિંદગીમાં આ ચાર લીટી લોહીમાં ઉતારી શકું તોય ઘણું…

એકની જગ્યાએ બબ્બે કવિતાઓ કવિ પાસે આવે છે અને પાછું પ્રગટ થવા યાચના કરે છે. પણ કવિ જેનું નામ, બંનેને ના પાડે છે. કવિ જાણે છે કે ‘ખરી’ કવિતા કોને કહેવાય અને ‘ખરો’ કવિ એટલે શું. કવિતા અપ્રિય હોવાનો તો પ્રશ્ન જ નથી એટલે કવિ બંનેને પ્રિય અને વહાલી કહીને દિલગીરી પણ વ્યક્ત કરે છે. પણ સમર્થ કવિ જે રસ્તે ચાલી ચૂક્યો છે એનું પુનરાવર્તન કરતો નથી એટલે એ કહે છે, હવે નહીં… હવે એ પ્રકારની કવિતા નહીં. હવે કંઈક અલગ… કંઈક નવું… પણ અતિસમર્થ કવિ જે નવી કેડી કંડારવા માંગે છે એની પૂરી સમજ પૂરી ધીરજથી કાંક્ષે છે. એને મહાકાવ્યની પ્રતીક્ષા છે પણ એ સમજે છે કે સિંહણનું દૂધ પેખવા કનકપાત્ર જોઈએ એટલે એ ક્ષમતા હસ્તગત થાય એ પહેલાં આવી ચડેલી કવિતાને એ પ્રેમપૂર્વક કહી શકે છે, હજી નહીં… હજી વાર છે !

*

(જોગાનુજોગ આજે ‘લયસ્તરો પર આ ૧૮૦૦મી પૉસ્ટ છે !)

Comments (22)

મનુષ્ય એક નદી છે – દિનેશ ડેકા ( અનુ. અનન્યા ધ્રુવ)

દરેક જગા દુઃખથી ભરેલી રાત છે
સાંજને સમયે
કંસના અત્યાચારથી દેવકીની દુઃખભરી રાત
નથી વીતતી નથી સવાર થતી

વેગપૂર્વક આવે છે
હૃદયની વચ્ચેથી અંધકાર

દેવકીની રાત નથી વીતતી નથી સવાર થતી

એવો જ આવે છે કોઈ સમય
માણસે સેવેલાં સપનાંને મસળીને
દાટી દે છે એની ઇચ્છા અને અભિલાષા

તો પણ મનુષ્ય એક નદી છે
દુઃખ અને યાતનાને સહીને પણ
એ નદી વહેતી રહે છે
ઉજ્જડ ખીણોમાં થઈને અનંતકાળ સુધી

મનુષ્ય એક નદી છે
એ લઈ આવે છે
દેવકીની દુઃખની રાતના બંધન કાપીને
નંદોત્સવના સમાચાર

– દિનેશ ડેકા (અસમિયા)
(અનુ. અનન્યા ધ્રુવ)

છે મનુષ્યજીવનની ઘટમાળ એવી, દુઃખ અધિક, સુખ અલ્પ થકી ભરેલી. આપણી ઇચ્છા, સપનાં અને અભિલાષા મૂલતઃ આપણને પૂરા સુખી થવા દેતા નથી. આ એક એવી કાળી રાત છે જે પસાર થવાનું નામ જ લેતી નથી જાણે કે કંસના કારાગારમાં દેવકી પર થતો અત્યાચાર ન હોય ! આ સાંજ સ્થિર જાણે કે સમયનો થીજી ગયેલો ચોસલો છે પણ મનુષ્યજીવન થીજી જતું નથી એ તો નદીની જેમ વહેતું રહે છે. ભલે આ નદી અનંતકાળ સુધી ઉજ્જડ અંધારી ખીણમાં કેમ ન વહ્ય કરતી હોય પણ એ વહ્યા કરે છે કારણ કે એને ખતરી છે કે આ નદીપારથી જ નંદોત્સવના, સુખના સમાચાર આવવાના છે…

Comments (8)

પ્રેમ – શેખ નુરુદ્દીન વલી

પ્રેમ
.            એ તો એક માત્ર પુત્રનું મરણ :
.            માતા કદી ચેનથી સૂએ ?

પ્રેમ
.            એ તો મધમાખી કેરા વિષડંખ :
.           લાગ્યા પછી ચેન કોઈ લહે ?

પ્રેમ
.          એ તો હૃદયે હુલાવેલી કટાર :
.          પછી એક નિસાસો ય રહે ?

– શેખ નુરુદ્દીન વલી

પ્રેમની વ્યાખ્યા કદાચ મનુષ્યજાતિ જેટલી જ જૂની છે છતાં પ્રેમ કદી પૂરેપૂરો પરખાયો નથી. કબીર જેવો જ્ઞાનપંથી કવિ પણ ઢાઈ આખર પ્રેમ કા, પઢે સો પંડિત હોય જેવો મત ધરાવે છે. તો મીરાબાઈ પણ લાગી કટારી પ્રેમની ગાયા વિના રહ્યા નથી. અહીં કાશ્મીરના સૂફી સંત કવિએ આપેલી ત્રણ વ્યાખ્યાઓ કદાચ પ્રેમની સર્વશ્રેષ્ઠ વ્યાખ્યાઓમાંની એક છે.

એકનો એક પુત્ર મરી જાય ત્યારે એની માતા કેવી વેદના અનુભવે ? મધમાખીનું ટોળું તૂટી પડે અને રોમે-રોમે ડંખ દે ત્યારે કેવી દાહ થાય ? એક કટારી સીધી હૃદયમાં જ ઉતરી જાય ત્યારે એક નિઃસાસો વ્યક્ત કરવાનીય સુધ બચે ખરી ? આ અનુભૂતિઓનો સરવાળો… શું આ જ પ્રેમ છે ?

Comments (7)

ગોવાલણ – ઇન્દિરા સંત (અનુ. સુરેશ દલાલ)

મારે કેટલું બધું રડવું’તું
પણ… મારી પાંપણની ગાગર
યમુનામાં ભરાઈ જ નહીં ;
મારે કેટલું બધું હસવું’તું
પણ…
રાધાને વશ થયેલો કંકર
મારા ગળામાં જ દટાયો’તો
મારે કેટલું બધું બોલવું’તું,
પણ… પેલી દુષ્ટ મોરલીએ
સાત મુખોથી
મારા અવાજને શોષી લીધો’તો :
બન્ને પાંખ પસારીને
પંખીની ગતિથી
મારે આવેગથી ઊડવું’તું…
પણ… પગની સોનાની સાંકળીએ
મારા પડછાયાને
જોરથી બાંધી દીધો’તો :
તેથી જ…
તેથી જ સ્તો એની ક્રીડામાં
કંદુક થઈને
મેં યમુનાના ધરામાં ડૂબકી દીધી…
પણ.. હાય રે દૈવ !
ત્યાં પણ કાલિયાએ વેર વાળ્યું.

– ઇન્દિરા સંત (મરાઠી)
અનુ. સુરેશ દલાલ

રાધા-કૃષ્ણના પ્રેમના કાવ્યો તો હજ્જારો લખાયા છે. પણ એક સામાન્ય ગોવાલણના હૃદયને કેટલા કવિઓએ આલેખ્યું હશે?! એક ગોવાલણના હૃદયનો ભાવોદ્રેક અહીં સરળ શબ્દોમાં સબળ આલેખાયો છે. પ્રેમમાં તો કંઈ કેટલુંય રડવાનું, બોલવાનું ને વિહરવાનું હોય, પણ પ્રેમ એકતરફી હોય ત્યારે પ્રેમના સાધન જ વ્યવધાન બની રહેતાં હોય છે… પ્રેમની ઉત્કટતાને અક્ષરદેહ આપવા કવિ અંતે ગેડી-દડા અને કાળીનાગના પ્રતીકો બખૂબી પ્રયોજે છે. ચારેતરફ સંસાર નડતર બનીને પ્રણયાભિવ્યક્તિની આડે ઊભો હોય ત્યારે સહેજે મન થાય કે આના કરતાં દડો થઈ યમુનામાં ડૂબી જઈએ તો ક્હાનજી બધાંને છોડીને પાછળ આવશે પણ જુઓ તો કમનસીબી ! ત્યાંય કાળીનાગ કાનાને વહેંચી લેવા ઊભો જ છે !

Comments (7)

(તૈયાર છું) – રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, અનુ.: શૈલેશ પારેખ

મને રજા મળી ગઈ છે.
મિત્રો, મને વિદાય આપો.
હું તમને સૌને વંદન કરીને વિદાય લઉં છું
મારા દરવાજાની ચાવી પાછી સોંપું છું
અને મારા ઘર પરના તમામ હક છોડી દઉં છું.
તમારીપાસે માત્ર અંતિમ પ્રેમભર્યા શબ્દો માગું છું.
આપણે ઘણો સમય એકબીજાના સાન્નિધ્યમાં રહ્યા
અને હું આપી શકું તેનાથી વધારે પામ્યો છું.
હવે પરોઢ થયું છે.
અને મારા અંધારા ખૂણાને અજવાળતો દીવો બુઝાઈ ગયો છે.
તેડું આવ્યું છે.
અને હું મારી મુસાફરી માટે તૈયાર છું.

– રવીન્દ્રનાથ ટાગોર
અનુ.: શૈલેશ પારેખ

ગઈકાલે ગાગરમાં સાગર સાઇટ પર રાજેન્દ્ર શાહના અંતિમ શબ્દો વાંચ્યા: “પણ આવતીકાલે હું હોઈશ તો ને ? આ તો ખોળિયું બદલવાનો ઉત્સવ છે. મારા અવસાન પછી કોઈ શોક મનાવશો નહિ. હું બિલકુલ સ્વસ્થતાથી જઈ રહ્યો છું.”

– આ વાંચીને ટાગોરની આ કવિતા યાદ આવી ગઈ. મૃત્યુ અફર છે એ જાણવા છતાં અને પ્રત્યેક શ્વાસ મૃત્યુ તરફની અનવરત ગતિ હોવાનું પૂર્ન જ્ઞાન હોવા છતાં દરેક મનુષ્ય પોતે કદી મરવાનો જ નથી એ જ રીતે જીવતો હોય છે અને મૃત્યુની એંધાણી મળે ત્યારે બહુધા સ્વસ્થ રહી શક્તો નથી. ઋષિકવિ જ મૃત્યુને આવકારી શકે. મરતી વખતે વિદાય લેવાની કવિની આ રીત ખરેખર તો જિંદગીનું ગૌરવગાન છે. ‘હવે પરોઢ થયું છે’ પંક્તિમાં આ કાવ્ય ખરો ઉજાસ પામે છે…

Comments (6)

ચહું – માસુહિતો (અનુ. મકરન્દ દવે)

પરમ દિવસે મેં તને જોયો,
અને કાલે, અને આજે,
અને એમ જ, જરા જો !
આવતી કાલે તને જોવા ચહું.

– માસુહિતો (આઠમી સદી) (જાપાન)
(અનુ. મકરન્દ દવે)

પ્રેમની વાર્તા આદિથી અનાદિ અને અનંત સુધી વિસ્તરે છે. પ્રેમના વાક્યમાં કદી પૂર્ણવિરામ સંભવી શકે નહીં. મેં તને પરમ દિવસે જોયો, કાલે પણ અને આજે પણ… પણ તોય આ દિલને સંતોષ થઈ શકે ખરો? ના… આ દિલ તો ફરી ફરીને એમ જ ચાહવાનું કે આવતીકાલે પણ તારે એ જ રીતે મળવું પડશે…

Comments (6)

અંતિમ યાત્રા – યિમિનેઝ (અનુ. સુરેશ દલાલ)

લ્યો, હું તો અહીંથી ચાલ્યો !
ને તોય હશે અહીં પંખી: રહેશે સૂર મધુરતમ મ્હાલ્યો !

લીલા રંગે લચી રહેલાં વૃક્ષ હશે અહીં મારે બાગ,
નીલ શાંત આ વ્યોમ, ઊજળી વાવ, સાંજ-સોહાગ,
હશે આમ ને આમ : ઘંટનો હશે રણકતો નાદ :
નાદ એ નહીં જાય રે ઝાલ્યો !
લ્યો, હું તો અહીંથી ચાલ્યો !

મને ચ્હાતાં લોક મરણને અધીન થશે અહીં,
અને ગામ હર વરસે દહાડે નવીન થશે અહીં,
ફિક્કો મારો બાગ- ખૂણો ગમગીન હશે, ત્યહીં-
જીવને રહેશે ઘરનો વિજોગ સાલ્યો !
લ્યો, હું તો અહીંથી ચાલ્યો !

અને એકલો જાઉં : વટાવી ઘરના ઉંબર-પ્હાડ,
નહીં રૂપાળી વાવ : નહીં રે લીલમલીલાં ઝાડ,
હશે નહીં રે નીલ, શાંત આ આભ ગૂઢ ને ગાઢ.
– તોય હશે અહીં
પંખીસૂરે ફાગણ ફૂલ્યોફાલ્યો !
લ્યો, હું તો અહીંથી ચાલ્યો !

– યિમિનેઝ
અનુ. સુરેશ દલાલ

સ્પૅનિશ કવિ યિમિનેઝની આ આખરી વિદાયનું ગીત મૃત્યુને હળવી હલકથી આલેખે છે. મૃત્યુ વિષયક કાવ્યમાં મૃત્યુનું મૃત્યુ થવાની સંભાવના સામાન્ય રીતે વધુ રહેલી હોય છે પણ કવિ એમાંથી બચી જઈને એક સુંદર સમતુલિત ભાવગીત આપે છે. આપણે હોઈએ છીએ ત્યારે આપણને સહુને સતત સૃષ્ટિની ધરી આપણે જ છીએ એવું જ ગુમાન રહેતું હોય છે, આપણા આવ્યા પહેલાં આ દુનિયા જેમ ચાલતી હતી, પછી પણ એમ જ ચાલવાની છે એ જાણતલ વાતથી જાણે બેખબર ન હોઈએ એમ !

આપણા ગયા પછી પણ પંખીઓ રહેશે, એમનાં મધુરતમ સૂરો અને આ મહાલયો. લીલાંછમ્મ વૃક્ષો, ભૂરું શાંત આકાશ, વાવ, સાંજનો સુહાગી ચાંલ્લા જેવો રાતો રંગ, ઘંટનો રણકાર- બધું જ યથાવત્ રહેવાનું છે. આપણા સગા પણ ક્યારેક તો મૃત્યુ પામશે જ અને નવા લોકો જનમતાં જ રહેશે… દર વરસે ગામ નવું બની જશે પણ મારા જીવનના બાગનો ખૂણો થોડો ગમગીન રહેશે, બસ ! અને એકલા જવાનું થશે ત્યારે કોઈ વાવ, લીલાં ઝાડ કે શાંત આકાશ સાથે હોવાના નથી. ઘરનો ઉંબરો પણ પઃઆડ જેવો ભાસશે પણ જવું તો પડશે અને આપણે જઈએ એનાથી કંઈ ફાગણ ફૂલવાફાલવાનું બંધ નહીં જ કરી દે… સૃષ્ટિનું ચક્ર એ જ લયમાં અવિરત ચાલતું રહેશે…

મૃત્યુની વાસ્તવિક્તાને યથાર્થ આલેખતું આ ગીત વારંવાર આસ્વાદવું ગમે એમ છે…

Comments (16)

જુદાઈ – શેરકો બીકાસ (ઇરાકી કૂર્દીશ) (અનુ.:હિમાંશુ પટેલ)

જો તેઓ મારી કવિતામાંથી
ફૂલ લઈ લે
તો મારી એક ઋતુ મરી જાય.
જો તેઓ મારી પ્રિયતમા લઈ લે
તો બે મરી જાય
જો તેઓ પાંઉ લઈ લે
તો ત્રણ મરી જાય
જો તેઓ સ્વતંત્રતા લઈ લે
તો આખું વર્ષ મરી જાય
અને હું પોતે પણ મરી જાઉં.

– શેરકો બીકાસ (ઇરાકી કૂર્દીશ)
(અનુ.:હિમાંશુ પટેલ, અમેરિકા)

વિશ્વની અલગ-અલગ ભાષાઓમાં લખાતી કવિતા જે તે સંસ્કૃતિનો આયનો છે. ઇરાકી કવિની આ કવિતા વાંચીએ ત્યારે પહેલી નજરે છેતરામણી સરળ અને સહજ લાગે પણ છેલ્લી બે લીટી વાંચીએ ત્યારે સૉનેટ જેવી ચોટ અનુભવાય. કવિતામાંથી કુદરત અને સૌંદર્ય છિનવી લેવાય તો કદાચ કવિતાનો એક ભાગ મરી જાય પણ આખી કવિતા નહીં. પ્રેમ અને પ્રેમોક્તિ પણ કાઢી લેવાય તોપણ અડધી કવિતા તો જીવશે જ. ગરીબી, આજીવિકા કે મનુષ્યના અસ્તિત્વની વાતો પણ કાઢી લેવાય તોય કદાચ કવિતા સમૂચી મરી નહીં પરવારે. પણ જો અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા છિનવી લેવાય તો કવિ જાણે છે કે આ ‘જુદાઈ’ મરણતોલ છે… સ્વતંત્ર અભિવ્યક્તિ વિના કવિતા પણ શક્ય નથી અને કવિ પોતે પણ શક્ય નથી… કવિતા પૂરી થાય ત્યારે કવિતાનું શીર્ષક સાચા અર્થમાં સમજાય છે..

સાભાર સ્વીકાર:  અમેરિકા સ્થિત કવિ શ્રી હિમાંશુ પટેલના સંગ્રહો: ‘એક કવિતા પર્યાપ્ત છે અસ્તિત્વ માટે’ (દુનિયાભરની ભાષાઓની કવિતાઓનો અનુવાદ), ‘કવિતા : જીવનચિત્રોનું અક્ષયપાત્ર’ (દીર્ઘ અને ટૂંકા કાવ્યો),’ બધા રંગોમાં વેદના ભરેલી છે’ (દીર્ઘકાવ્ય).

Comments (7)

Page 15 of 18« First...141516...Last »